قسط 7
هو مارڪيٽ ۾ آهستي آهستي گھمڻ لڳو. واپاري پنهنجا اسٽال لڳائي رهيا هئا، ته ان دوران نِينگَرَ هڪ مٺائيء واري جو هٿ ونڊرايو. مٺائيء واري جي منهن تي مُرڪ هئي؛ هو سَرَهو هو ۽ پنهنجي زندگيء مان مطمئن هو، ۽ پنهنجي روز مره جو ڪار وهنوار شروع ڪرڻ لاء تيار هو. سندس مُرڪ کيس پوڙهي بزرگ جي يادگيري ڏياري _ اهوئي روحاني پوڙهو بادشاه جنهن سان هو مليو هو. “هو مٺائيء وارو انڪري مٺائي نه پيو ٺاهي ته جيئن هو بعد ۾ سياحت ڪري ۽ ڪنهن هَٽَ واري جي ڌيء سان شادي ڪري. اهو سڀ ڪجھ هو انڪري ڪري رهيو آهي جو هو اهو ڪرڻ چاهي ٿو.” نِينگَرَ سوچيو. هن اهو محسوس ڪيو ته هي به اهو سڀ ڪجھ ڪري سگھيو ٿي جيڪو هو پوڙهو بزرگ ڪندو هو _ ڪنهنجي جي بابت اهو ڪاٿو لڳائڻ ته هو پنهنجي تقدير کي ماڻڻ کان ڪيترو پري يا ڪيترو ويجھو آهي. “ اهو آسان آهي پر ائين مون اڳ ڪڏهن نه ڪيو آهي،” نِينگَرَ سوچيو.
جڏهن اسٽال لڳي ويو ته، مٺائيء واري کيس مٺائي ڏني جيڪا هن ان ڏينهن لاء تازي تيار ڪئي هئي. نِينگَرَ سندس شڪريو بجا آڻيندي مٺائي کاڌي ۽ روانو ٿيو. جيئن ئي هو ٿورو اڳڀرو ٿيو ته کيس خيال آيو ته اسٽال لڳائڻ وقت اتي موجود ٻن ماڻهن مان هڪ عربي ۽ ٻيو اندلس جي ٻولي ڳالهائي رهيو هو. ۽ هو هڪٻئي کي چڱي ريت سمجھي سگھيا پئي.
اهڙي ڪا ٻولي ضرور هوندي جيڪا لفظن جي محتاج نه هجي، نِينگَرَ سوچيو. آءٌ اڳ ۾ ئي اهڙُ تجربو پنهنجي رڍن سان ڪري چڪو آهيان، ۽ هاڻ اهو ماڻهن سان پيو ٿئي.
هو ڪيتريون ئي نيون شيون سکي رهيو هو. ڪجھ ته سندس مشاهدي کان اڳ ۾ ئي گذري چڪيون هيون، سو هن لاء ڪا نئين ڳالهه نه هئي، پر هن انهن ڳالهين کي ڪڏهن محسوس نه ڪيو هو. هن انڪري انهن ڳالهين کي محسوس نه ڪيو هو جو سندن عادي ٿي چڪو هو. کيس اهو احساس ٿيو ته؛ “ جيڪڏهن آءٌ اها ٻولي سکي پوان جيڪا لفظن جي محتاج ناهي ته آءٌ پوري دنيا کي سمجھي سگھان ٿو.” پرسڪون انداز سان هن اهو طع ڪيو ته هو تنجائر جو سوڙهيون گھٽيون جھاڳيندو، ۽ اهڙي ئي نموني سان هو سَوڻَن کي پڙهي سگھي ٿو. کيس خبر هئي ته ان ۾ وڏي صبر جي گُهرج آهي، پر ريڍار ته صبر جي بابت وڌيڪ ڄاڻ رکن ٿا. هڪ دفعو ٻيهر هن ڏٺو ته ڌاري ڌرتيء تي هو اهي ساڳيا عمل دهرائي رهيو هو جيڪي هن رڍن سان گڏ سکيا هئا.
“ مڙني شين جو بنياد هڪ آهي،” پوڙهي بزرگ چيو هو.
هڪ قلمي ڪائَي جي واپاريء پنهنجو ڏينهن ان ساڳي ڳڻتيء منجھان شروع ڪيو جيڪا کيس روزاني لڳي رهي ٿي. هو ان جڳهه تي ٽيهن ورهين کان ڪم ڪري رهيو هو؛ سندس هَٽُ هڪ ٽڪريء جي مٿان گذرندڙ گھٽيء ۾ هو جتان صرف چند خريدارن جو ئي گذر ٿيندو هو. هاڻ ته ڪا چڱي تبديلي آڻڻ جو وقت به نه هو _ قلمي ڪائَي جي ٿانوَن جي خريدو فروخت ئي هڪ اهڙو ڪم هو جيڪو هو سکي سگھيو هو. ڪو وقت هو جڏهن هن هَٽَ جي بابت ماڻهن ۾ ججھو چرچو هو؛ جن ۾ امير ترين عرب واپاري، انگريز ۽ فرانس جا زميني علم جا ماهر، جرمن فوجي شامل هئا. انهن ڏينهن ۾ قلمي ڪائَي جي سامان جو وڪرو هڪ بهترين ڪِرتِ (ڪاروبار،سرگرمي) هئي، ۽ هن امير بڻجڻ چاهيو ٿي ۽ وڏو ٿي هڪ خوبصورت عورت سان شادي ڪرڻ چاهي ٿي.
پر وقت سان گڏوگڏ تنجائر جا حالات تبديل ٿيندا ويا، ڪِرتِ (ڪاروبار،سرگرمي) ٺَپ ٿيندي وئي. ۽ ان جي ڀر ۾ ئي هڪ شهر سيوٽا هو جيڪو ان وقت تنجائر جي نسبت تيزيء سان ترقي ڪري رهيو هو. ڀر وارا واپاري پنهنجي ڪِرتِ (ڪاروبار،سرگرمي) منتقل ڪري چڪا هئا، ۽ ان ٽڪريء تي ڪجھ ئي هَٽَ بچيا هئا. ۽ ڪنهن به ان ٽڪريء تي چڙهي انهن ڪجھ هَٽَن کي گھمڻ نه ٿي چاهيو. پر قلمي ڪائَي جي واپاريء کي ڪا ٻي واٽ نظر نه آئي. هو پنهنجي زندگيء جا ٽيهه ورهيه قلمي ڪائَي جي ٿانون جي خريدوفروخت ۾ گھاري چڪو هو، ۽ هاڻ ٻي ڪا ڪِرتِ (ڪاروبار، سرگرمي) ڪرڻ لاء دير ٿي چڪي هئي. هو صبح کان گھٽيء ۾ ماڻهن جي ٿوري گھڻي اچ وڃ کي ڏسندو رهندو هو. پر، منجھند جي مانيء کا ٿورو اڳ، هَٽَ تي سادن ڪپڙن ۾ هڪ نِينگَرُ آيو. پر قلمي ڪائَي جي ٿانوَن جي واپاريء جون تجربيڪار اکين اهو ڏسي سمجھي ويون ته هن نِينگَرَ وٽ خريداريء لاء ڏوڪڙ ناهن. ان جي باوجود واپاري منجھند جي مانيء لاء نِينگَرَ جي وڃڻ تائين ترسيو.
دروازي تي لڳل هڪ فَرَهيء مان پڌرو ٿيو پئي ته هَٽَ ۾ مختلف ٻوليون ڳالهايون وڃن ٿيون.نِينگَرَ ڏٺو ته دَخَلَ تي هڪ شخص آيو.
“ جيڪڏهن توهان چاهيو ته آءٌ ڪٻٽ ۾ پيل اهي قلمي ڪائَي جا ٿانوَ صاف ڪري سگھان ٿو.” نِينگَرَ چيو. “ ان حالت ۾ اهي ٿانوَ ڪير به نه وٺندو.”
ان شخص ڪو به جواب نه ڏنو.
“ ان جي عيوض توهان مونکي ڪجھ کائڻ لاء ڏجو.”
هو اڃان به چُپ رهيو، نِينگَرَ سوچيو ته شايد هو ان بابت سوچي رهيو آهي. سندس ڳوٿريء ۾ هڪ اَنگرکو هو جيڪو بيابان ۾ ته کيس ڪم اچڻ وارو نه هو. سو اَنگرکو ڪڍي هو قلمي ڪائَي جا ٿانو صاف ڪرڻ لڳو. اڌ ڪلاڪ ۾ ڪٻٽ ۾ پيل سڀ ٿانو هو صاف ڪري چڪو هو، ان دوران ئي ٻه خريدار هَٽَ ۾ داخل ٿيا ۽ ڪجھه ٿانو خريد ڪيائون.
ٿانو صاف ڪرڻ کانپوء هن مانيء لاء پڇيو، “اچ ته هلي ماني کائون،” واپاريء کيس چيو.
هَٽَ جي دروازي تي وقفي جي فَرَهي لڳائي هو ٻئي ڀر ۾ هڪ ننڍي هوٽل ڏانهن هليا ويا. ويهڻ ساڻ ئي قلمي ڪائَي جي واپاريء ٽهڪ ڏنو.
“توکي صفائي ڪرڻ جي ضرورت نه هئي.” هن چيو. “ قرآن بُکايلن کي کارائڻ جو حڪم ڪري ٿو.”
“ ٺيڪ آهي، پر توهان مونکي ائين ڪرڻ ڇو ڏنو؟” نِينگَرَ پڇيو.
“ڇاڪاڻ جو قلمي ڪائَي جا ٿانو ميرا هئا. ۽ پاڻ ٻنهي کي پنهنجي ذهنن ۾ موجود منفي سوچن کي به صاف ڪرڻو هو.”
ماني کائيندي قلمي ڪائَي جي واپاريء نِينگَرَ کي چيو، “ آءٌ چاهيان ٿو ته تون منهنجي هَٽَ تي ڪم ڪر. تنهنجي ڪم ڪرڻ جي دوران ٻه خريدار آيا ۽ اهو هڪ سٺو سَوڻُ آهي.
ماڻهو علامتن جي بابت جام ٿا ڳالهائين. ريڍار سوچيو. پر کين خبر ناهي ته هو ڇا پيا ڳالهائين. جيئن مونکي اهو احساس نه هو ته ڪيترائي ورهيه آءٌ پنهنجي رڍن سان بغير لفظن واري ٻولي ڳالهائيندو رهيس.
“ ڇا تون مون وٽ ڪم ڪرڻ چاهين ٿو؟” واپاريء پڇيو.
“ آءٌ باقي سڄو ڏينهن ڪم ڪندس،” نِينگَرَ جواب ڏنو. “ آءٌ سڄي رات پره ڦٽيء تائين ڪم ڪندس، ۽ آءٌ توهانجي هَٽَ جو هر هڪ ٿانوء صاف ڪندس. پر انجي عيوض ۾ مونکي سڀاڻ مصر پهچڻ لاء پئسا گھرجن.”
واپاريء ٽهڪ ڏنو، “جيڪڏهن تون منهنجي هَٽَ ۾ قلمي ڪائَي جا ٿانو سڄو سال به صاف ڪندي.... ۽ جيڪڏهن هڪ هڪ داڻو کپائڻ تي توکي سٺا پئسا به ملن تڏهن به توکي مصر پهچڻ لاء پئسا اوڌر وٺڻا پوندا. وچ ۾ هزارين ميلن جو بيابان آهي.”
چوڌاري ماحول شانت ۾ اچي ويو، ائين لڳي رهيو هو ڄڻ ته سڄي شهر کي ننڊ اچي وئي هجي. بازارن ۾ به ڪو آواز نه رهيو هو، واپارين جي وچ ۾ به ڪو بحث نه هو، ڪو به عمارت تي چڙهي ڀجن نه پيو چئي، ڪا اميد، ڪو جانبازي وارو ڪم، ڪو پوڙهو بادشاه ۽ ڪا تقدير، ڪو خزانو، ۽ ڪي به احرام باقي نه بچيا هئا. ائين لڳي رهيو هو ته سموري دنيا خاموش ٿي وئي آهي ڇاڪاڻ جو نِينگَرَ جو روح به خاموش ٿي چڪو هو. هي اتي ويٺي پنهنجي موت ۽ هر شيء جي سدائين لاء خاتمي جي خواهش ڪندي هوٽل جي دروازي کي تڪيندو رهيو.
واپاريء اُلڪي مان نِينگَرَ کي ڏٺو. اها سرهائي جيڪا هن صبح جو محسوس ڪئي هئي سا اُمالَڪُ لَمڻجي چڪي هئي.
“پٽ، آءٌ توکي پنهنجي ملڪ واپس وڃڻ لاء پئسا ڏئي سگھان ٿو،” واپاريء کيس چيو.
نِينگَرُ خاموشيء سان اٿيو ۽ ڪپڙا ٺيڪ ڪري پنهنجي ڳوٿري کنيائين.
“آءٌ توهان وٽ ڪم ڪندس،” نِينگَرَ وراڻيو. هڪ ٻي گهرِي سانت کانپوء هن چيو، “مونکي رڍون وٺڻ لاء ڪجھ پئسن جي گُهرج پوندي.”