فطرت جي هڪ عاشق جي آتم ڪٿا : امتياز منگي
You can close your eyes to reality but not to memories.
يادون هر وقت ماڻهوءَ جي تعاقب ۾ لڳل رهن ٿيون ڪنهن ڳجهي اداري جي اهلڪار جيان، ٻالڪپڻ کان وٺي ٻڍائپ تائين، ذهن ۾ يادين جو هڪ واقعاتي سلسلو هلندو پيو ايندو آهي. ياد جي ڪڙي، ڪنهن واقعي سان به منسوب ٿي سگهي ٿي ۽ ڪو اتفاق به ٿي سگهي ٿو. واقعو اڻوڻندڙ به ٿي سگهي ٿو ۽ حسين اتفاق به. هر ماڻهو آتم ڪٿا ڪو نه لکندو آهي. هر استاد ايترو سڄاڻ به نه هوندو آهي. لکن ۾ ڪو پراڻا پنا سنڀالي، زندگيءَ جو جوڙُ، کڻندو آهي، نه ته انهن جو وڏو انگ ته پينشن جي پنن مان اها اميد رکندو آهي ته آخري ترقي وٺي در تي ڪنهن انتظامي آفيسر جي نالي واري تختي لڳائي پوري گهٽيءَ ۾ ممتاز ٿي وڃان. نئين ديري باءِ پاس جي ڪنهن ڪنڊ ۾، وسيع باغن ڀرسان، منهنجو محبوب دوست عاشق منگي به ڪنهن اڻپوري ياد کي مڪمل ڪرڻ لاءِ محنت ڪري رهيو آهي.
فرانس جي عظيم ڏاهي، وڪٽر ھيوگو(Victor Hugo) ڳوٺ لاءِ ڪيڏي نه زبردست تشريح ڪئي آهي.
هاڻي ڪنهن ڳوٺ ۾، هڪ مشعل روشن آهي، هڪ استاد آهي جيڪو کيس ڦوڪ ڏئي دم دم دکائي رهيو آهي.
عاشق منگيءَ جي سادي سودي زندگيءَ جو ثمر منهنجي هٿ ۾ آهي جنهن ۾ هن ڳوٺ کان شهر در شهر سفرن جو حال احوال اوريو آهي. هن پنهنجي ڪتاب جي مارڪيٽنگ ڪرڻ لاءِ ڪو انڪشاف نه ڪيو آهي، نه ئي ڪو راز فاش ڪيو آهي. هن صرف ماحول جي مٽا سٽا تي قلم کنيو آهي. سادن ۽ سچارن جي جاءِ تي سوديبازن ۽ منافقن جي منهن تي سچ چئي ڏنو آهي.
اسان پنهنجون عمريون ڳڙڪائي وڃڻ بعد، گهڻي وقت تائين ويسارا رهندا آهيون. ڪنهن جي پڇڻ تي لاپرواهيءَ سان جواب ڏيندا آهيون ته؛ مون کي ته راتوڪي ويلي جي به خبر ناهي، ته ڇا کاڌو هوندو! پر حقيقت ۾ ائين ناهي هوندو. خوبصورت يادون دنيا جي هر حساس ماڻهوءَ جي ذهن ۾ هڪ قرض جو ڪتاب هوندو آهي، جنهن جي پرتن ۾ بستي جي انهن مُحسن موسمن جو ذڪر هوندو آهي جن کان متاثر ٿي هو اڪثر گهر کان غائب ٿي ويندو آھي، جنهن جي صفحن ۾ انهن روڊن جا احساس اُڪريل هوندا آهن جيڪي سدائين سندس همسفر رهيا هوندا آھن. انهن ئي روڊن تي رات جو گهمندي، هو ان چنڊ جو به ته قرضي آهي جيڪو سندس سونهون رهيو هوندو آھي! ۽ آخر ۾ آس پاس جا اهي ڪردار جيڪي کيس اڪثر ڪري گهر، گھٽين، اسڪولن، بنگلن، چوڪن، مسجدن، مندرن، ميدانن، بس اسٽاپن ۽ ميخانن ۾ ملندا آھن. عام ڏينهن ۾ هو انهن مهربانن جو قرض وساري ويهندو هو پر جڏهن وقت گذري چڪو هوندو آهي تڏهن هو هر هنڌ انهن جو ذڪر ڪرڻ لڳندو آهي، هر ڳالهه تي پنهنجي دور جو قصو دهرائيندو آهي.
موجوده دور جي سهولتن مان مزا وٺندي، هو تمام پراڻي وقت کي به هر وقت سارڻ لڳندو آهي جڏهن سندس هاڻوڪي شهر کان گهڻو پري هڪ ڳوٺ ۾ سادگي ۽ تنگدستي واري زندگي گهاريندڙ سندس والدين هن کي اميريءَ واريون سهولتون ڏيندي ڪڏهن به منهن تي گهنج نه آندو.
مرحوم محسن ڪڪڙائي جي غزل جو بند آهي ته
ترسجو مان حسن کي چاهي وٺان،
زنــدگي جـــو قــرض آ لاهـــي وٺـان.
عاشق منگي هميشه حقيقي حسن جو متلاشي رهيو آهي. پنهنجي زندگيءَ جي حسين لمحن کي ساريندي ڪنهن قابل دوڪاندار وانگر هر پرت تي جنسن جي حساب سان قرض جو جوڙ ڪندو لکندو رهيو آهي. هر ياد کي پنن تي لاهي، پنهنجي دل جو غبار هلڪو ڪندو رھيو آھي.
لاڙ جي نوڪريءَ جي عنوان سان لکيل يادگيرين ۾ پنهنجي هٺيلي طبعيت ڪري هو ٽنڊي محمد خان ۾ لساني ٻولي ۾ نه پڙهائڻ تي احتجاج ڪندي ٽنڊي باگي جي گاڏ ڳوٺ ۾ وڃي نوڪريءَ تي چڙھي ٿو. پاڻ ئي ته لکي ٿو ته؛ ثابت ساوا مرچ هي پتافي صاحب جي بنگلي تي کائڻ لڳو. ساڳي وقت هو چانورن جي ماني نه ملڻ تي احتجاج نه ڪري سگهيو. ٽنڊي باگي ۾ پنهنجي ڳوٺ مسوديرو جي مختيارڪار الله وسائي مهر سان سندس ملاقات، ۱۹۷۱ع واري پاڪ ڀارت جنگ جو ڊپ، لاڙ جي ماستر جو ڇوڪري سان عشق ۾ چريو ٿيڻ ۽ ٻيا گهڻا پهلو آهن، جن تي هن قلم کنيو آهي. اڄ جڏهن شهرن جي خانگي اسڪولن ۾ تعليم جا سوداگر، ولايت جي ادارن مان نقل ڪيل نصاب پڙهائي، يا ڪنهن عسڪري اسڪول جو يونيفارم پارائي نئين نسل کي منجهائي وڌو آهي، تڏهن اسان کي عاشق منگيءَ جهڙا استاد ياد اچن ٿا.
عاشق منگيءَ چواڻي؛ کيس ادبي دنيا ۾ آڻڻ وارو پروفيسر نذير احمد سومرو هو. مان ذاتي طور پروفيسر نذير احمد سومري جي علمي ۽ ادبي قابليت مان گهڻو متاثر رهيس. هن جو لاڙڪاڻي جي جديد تاريخ سهيڙڻ ۾ وڏو حصو رهيو. خاص طور تي لاڙڪاڻي جي اردو اهل قلمڪارن جي ڊائريڪٽري هو. ساڳئي وقت جڏهن هن رتيديري جي هندو اديبن تي قلم کنيو ته لاشاري ڳوٺ جي ٻلديو مٽلاڻي، بنگلديري جي شاعر آسن صابلداس واسواڻي مجبور، ڏيارام ڪشنچند جئسنگهاڻي، ناول نگار چندو لال، ديوان خوب سنگهه نانو سنگهه ۽ پرڀو وفا تي لکي پاڻ نڀايو. عاشق منگي به پروفيسر نذير احمد سومري جي صحبت ۾ رهندي پهريائين ته پنهنجي پسگردائي کي پرکيو، مطالعو ڪيو، بعد ۾ لکڻ شروع ڪيو.
مسوديري جي يادن ۾ عاشق منگيءَ معمولي ڪردارن کي ياد ڪيو آهي، جتي محرم جانوري ڌاڙيل جو ذڪر ڪيو آهي ته اتي مريم چري کي به ڪو نه وساريو آهي، جيڪا صبح سوير راتوڪي بچيل ماني وٺڻ ايندي هئي ۽ ولو چريو کيس وقت جو فلاسافر لڳندو هو. هن کي چرياڻ وڻندا آهن ڇو ته انهن تي شريعت لاڳو نه ٿيندي آهي! هن ايوب خان جي مارشل لا ۾ ڳوٺن ۾ بجلي جي سهولت جو ذڪر ڪندي راڳ ويراڳ جي آلاپن کي به ياد ڪيو آهي جڏهن ڳوٺ ۾ هن سينگار علي سليم، استاد گلزار علي خان ۽ مائي الله وسائي کي سامهون ٻڌو. سياري جي موسم ۾ هن ڳوٺ ۾ پلي پچائڻ جي ڳالهه ڪئي آهي (اها ٻي ڳالهه آهي ته ڦريون ڦوٽا وساري ويو آهي)، چڻن ۽ مٽرن جي مند ۾ هن ساڳ پلي کي ساريو آهي ائين ٿو لڳي ته اڄ به هن جي آڱرين ۾ چڻن جي گونچن واري کٽي پليءَ جو ذائقو موجود آهي.
عاشق جي ٻولي نج اترادي آهي. هي ڪتاب هڪ تعلقي جو گزيٽيئر آهي. اڳتي هلي جيڪو به رتيديري تي تحقيق ڪندو ته عاشق منگي جا ذاتي مشاهدا کيس ڪم اچي ويندا.
امتياز منگي
ڪشمور