سُگهڙ حيات لغاري
حيات لغاري، سنڌ جي يگاني شاعر حمل لغاريءَ جو هم عصر شاعر هو، حمل لغاري جي پيءُ رحيم خان لغاري سان پڻ سندس شاعراڻا مارڪا ٿيا.. رحيم خان لغاري سان بيتن ۾ سوال جواب ڪيائين، رحيم لغاري مارئي تي معيار رکندي چيو تہ؛
چڙهي ويٺينءَ چانگي تي، هاري وجهي هٿ،
توڙي ڪُسي ٻڪري، تہ ڀي چوري لَت
تو کون ڪي ڪجهہ ايتري هڏن نہ ٿي همت؛
تو ڀي ڏسي سلابت، اٺائي ڏني اٺ تي!
اهو شعر جڏهن حيات لغاري جي ڪنين پيو تہ تڏهن هن جواب ۾ بيت چيو جنھن جون ڪي مصراعون هيءُ هُيون؛ (ص_19، ڪليات حمل)
*
جڏهن عمر کنئي هئي مارئي، تڏهين چارڻ هئا چوڌار
شاعر عبدالطيف هو، جنھن کي هئي ڳجه جي خبر چار،
پر ڪنھن بہ ڪچو نہ ڪيو، مارئي کي ساري سڀ ڄمار؛
تون شاعر آهين ڪينڪي، آهين اَياڻو ٻار!
هن شعر ۾ حيات لغاري اڳتي هلي، رحيم لغاريءَ تي جهل ڪئي. انھي شعر جي جواب ۾ وري حمل لغاري هيٺيون شعر چيو:
*
شاعر آهين ڪينڪي، پر آهين اناڙي،
شاعر هو ٻروچ، سو سنڌ سِري ناڙي،
تنھن کان توکي ڪيئن لڳي، احمق اماڙي؟
جان آهين مِٽ مارئيءَ جو، جان عمر جو ڀاڙي،
ڪُٽئين هوند ڪياڙي، جي حاضر هئان ”حمل“ چئي!
اهو شعر ٻڌندي حيات لغاري ورنديءَ ۾ هڪ سخت بيت چوائي موڪليو جنھن جي جواب ۾ حمل چڙ کائيندي هيٺيون بيت چوائي موڪليو:
شاعر آهين ڪينڪي، آهين رڳي جهَڪ،
ڪين ڇڏين ٿو پانھنجي، اها ٽيڙي ۽ ٽڪ،
پنھنجا ڪتا، پنھنجن کي ڇتا وجهہ مَ چڪ،
ڪپيانءِ هوند نَڪ، جي حاضر هئان ”حمل“ چئي!
اهڙي طرح ٻنھي شاعرن جي بيتن وسيلي مارڪا آرائي هلندي رهي. حيات لغاري ڪافيءَ جو با ڪمال شاعر هو. سندس ڪافيون، ڪافيءَ جي فني سٽاءُ ۽ موسيقيت جي حوالي سان ظاهر ڪن ٿيون تہ حيات لغاري ڪافيءَ جو تمام وڏو شاعر هو. سندس ڪافين جو فني ۽ فڪري جائزو وٺڻ سان معلوم ٿيندو تہ فن، موسيقي ۽ خيال جي حوالي سان ڀرپور آهن. سندس ڪجهہ ڪافيون هيٺ ڏجن ٿيون.
ڪافي(1)
ادا ڪانگا ! ڪر ڪا تياري
منھنجي پرين کي ڏي وڃي خبر ساري
ڀانيان ٿي ڀر ۾ پرين آيا ٿم پاڻ
جي چوريان پاسو تہ آهن سڄڻ مان“ ساڻ
ساري سڏ ڪيان، ڪڍي آھہ تنھنجي ڪاڻ
ننڊ ۾ نماڻيءَ کي ڏيئي ويا ڏيکاري
پِريَن سندا پُور پل نہ ٿين پري
ڪيو اچن گهُور فوجان“ ساڻ ڪري
ڏسي تنھنجا ڏيل دم دم دل گهُري
جادو جيءَ اندر لائي ويم جاري
پانڌي ڏي پيغام سڄڻ کي ساري
اهڙي نہ گهُرجي ويھہ ن ساري
دلبر ديدن سان ويو دلڙي ڌتاري
محبت اَنھن جي ڳل پئي آهي ڳاري.
ڪافي (2)
مين تہ راجهن دي نال ويسان
ايھو کيڙا گهول گهمائيسان
هي عرض ڪريندا الاهي، ٻيلي رهبر راهنمائي
ويکان روضي دي آشنائي، مئن تان سھجون سجدا ڏيسان
گهڻا ڪر ڪر رهيان مئن حيلا، ڇوڙيا ماءُ پِيوُ خويش قبيلا
ميڏا رانجهن ٿيسي رسيلا، مئن چُم اکيان سِر چَئسان
ڏاڍي برھہ بنائي بازي، اڳُون تُلسي تو ر ترازي
جڏان آپ ٿيسي رب قاضي، مئن ڪھڙا جواب ڪريسان
”حيات“ آکي رانجهن ملسي، ٽور اڳڻ آ ساڏي ٽِلسي
گهونگهٽ لاھہ سھڻا خوش کِلسي، مئن سِر قربان ڪريسان
ڪافي (3)
وَسئي خان خداداد خاني
هوسئِي رحمت روز رباني
تَئن تي خان خدا دا سايا، هوسين روزون روز سوايا
هوسئِي نور نبي دا رايا، تيڏي مدد شاھہ جيلاني
تئن تان چڙهدئين نال فوجان دي، لکين سوار هزارين پيادي
تيڏي منَصبدار شھزادي، صِفان کڙدي جوڙ ڪماني
تئن تان وچ ڪچھري ٻہدا، تيڏا جڳ سلامي رهندا
تيڏا منصب تيڪون ڊهندا، هي حڪم شير شھاني
ٻَڌ شَملا چَڙهدئِين رنگي ، سِر سونھي تاج ڪلنگي
ڪلھي لعل لَٻر دِي لونگي، خلقت ويگڻ ڪاڻ حيراني
وڄن ساز سُروندي ڀيران، ڪَنين پووَن لوڪ تنواران
مئن تہ لکين شڪر گذاران، تيڏا حڪم دين دا باني
ڏِتئي راھہ انگريز ڪون رستا، ڪيتوئي دين ڪفر دا خستا
لکين بار ٻَڌوي بَستا، ڪيتوئي فرنگي ڏيھہ وچ ڏاني
گهت سنج سونھري گهوڙي، شل منصب هوسئي ڏوڙي
منگي دا ”حيات“ هٿ جوڙي، پڙھہ حمد سئَورہ فرقاني.
*