لوڪ ادب، لساني ۽ ادبي تحقيق

ڏکڻ ڪاڇي جا سگهڙ شاعر

ڪاڇي جو علائقو لوڪ ادب، سُگهڙائپ ۽ شعري ادب ۾ زرخيز رهيو آهي. ھن ڪتاب ۾ عزيز ڪنگراڻيءَ ڪاڇي جي آڳاٽن لوڪ ۽ سگهڙ شاعرن سان گڏوگڏ، ويجهي ماضيءَ ۽ موجودہ دور تائين جي سگهڙ شاعرن جو تعارف ۽ ڪلام جو نمونو سھيڙيو آھي. ڪاڇي جي حوالي سان هيءُ ڪم نہ صرف منفرد پر پنھنجي نوعيت جو نئون ڪم بہ نظر اچي ٿو. ڪتاب ۾ 23 سگهڙن کي شامل ڪيو ويو آھي.

Title Cover of book Dakhen Kachhy ja Sugher Shair

فقير امداد علي ٻٻر

فقير امداد علي سنڌ جو سگهڙ شاعر آهي جنھن سنڌي لوڪ ادب ۽ لوڪ شاعري ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون آهن. فقير امداد علي ٻٻر 2 فيبروري 1955ع تي غلام حيدر ٻٻر جي گهر ۾ دادو ضلعي جي خيرپور ناٿن شاھ تعلقي جي ڳوٺ آدم خان ٻٻر ۾ پيدا ٿيو. سندس تعليم صرف هڪ درجو پرائيمري آهي. هيءُ سنڌ لوڪ ادب سنگت ضلعي دادو جو صدر بہ رهيو آهي. هن ننڍپڻ ۾ سگهڙائپ جو فن پنھنجي ناني کان سکيو. وڌيڪ تربيت سگهڙ استاد خدا بخش مشوري کان ورتائين. هن باقاعدي سگهڙائپ جي شروعات 1975ع ۾ ڪئي. هن لوڪ ادب جي ڏور بيت، سينگار ۽ ٻين صنفن ۾ شاعري ڪئي آهي. هيءُ ڳجهارت، هنر، ڏٺ ۽ پرولي ڏيڻ، جوڙڻ ۽ پڃڻ جو ماهر سگهڙ آهي. هن سگهڙ طور پاڪستان ٽيليويزن ڪارپوريشن ڪراچي جي پروگرامن ۾ پڻ شرڪت ڪئي آهي. سندس سينگار شاعري ڏجي ٿي.


سينگار بنا نقطي

آءُ احمد مور مرسل محمد مھدار،
ڪر ڪو ڪرم ڪامل ڪاھہ ڪر ڪلدار،
عود عطر احمدا دل دام ۾ دلدار،
رس رسول ﷲ ڪر رحم سالڪ سو سردار
ڪر آمد اعليٰ وار اهو ڪو وار
اهو اعليٰ اسرار آءُ محمد مددگار
لعل اها للڪار “امداد” آ امدا اهو

سينگار

مھر ڪر مالڪ مون تي جو محب اٿئي منٺار سڄڻ
جوڙ ڪري تنھن جانب کي سڀ سائين ڏنا سينگار سڄڻ،
جو نامور نورالهديٰ سونبي ڪيئي نروار سڄڻ.
حق حامد، حاشر، حبيب حامي ٿي هڪ وار سڄڻ.
حُجت حجازي هاشميءَ سو حريص ٿي هموار سڄڻ.
حٰمٓ حبيب هادي ڏئي هروار سڄڻ
تنھن تاج ڌڻي تونگر جا آهيون طالب گهڻا طلبگار سڄڻ.
قائم ڪليمُ قاسمُ قريشيءَ داع دلبر جو دلدار سڄڻ
صادِقُ سابِقُ سراج سو سيد آ سردار سڄڻ،
جوادُ جاني خاتم خليل ڪئي خطيب جي کيڪار سڄڻ،
نور نبي ناطِقُ، ناصر، نظير خاطر نھار سڄڻ
لائق ناهيان لطف ٿئي، مون بيحد آهيان بدڪار سڄڻ.
جو بارُ، بُرهانُ، باطِنُ، بشيرُ جو بيشڪ آ بردبار سڄڻ
رحم ڪر رئوف واعظ ڪري وريام سو ويچار سڄڻ
آ وَليُ، اُميُ، عامِرُ، امام، اول، آخر عجيب آ اظھار سڄڻ،
شھيدُ شيع، شاف، شڪور، توڪل، طٰهٰ جي آتار سڄڻ.
احمد، عربي، عزيز، عالم، ياسين، يتيمُ يقيني آ يار سڄڻ
مُبينُ، مَهدي، منقيءٰ، مُطھر، منصور ڪئي مومن هٿ مُهار سڄڻ
منيرُ، مزمل، مُدثِرُ، مصطفيٰ، مرتضيٰ ڪيئي مڙني سو مختيار سڄڻ.
مُحلل محرمُ، مُڪيءَ، مُبلغُ آمدني سو ميھار سڄڻ.
اسان اڙين جو “امداد” چوي اِهو عجب آ آڌار سڄڻ
سنگت سوڌو سلامي ٿيان، تنھن دلبر جي دربار سڄڻ
بُراين ۾ ڀرپور آهيون، اسين بندا سڀ بيڪار سڄڻ.
تون پرور پالڻھار سڄڻ، ڪر ٻيڙو پار “ٻٻر” جو

سينگار

ساراھہ ڪجي تنھن سائين جي جو آ پاڪ ڌڻي پرور
ڪري محمد مڪائين اسان اڙين جي آڌر
عربي ڄام اصل کان هي ڇورن جو تہ ڇپر
ڇا عقل اِتي ڪم ڪري سوچ ڪجي سراسر
ڇا شان عربي ڄام جو ڪري بندو بات بشر
حيرت ۾ حوران پيون ٻيا جن ۽ جيت جناور
اچڻ ساڻ عجيب جي ٿئي نازڪ جي تہ نظر
تجليءَ سان طور تي ٿيو هو موسيٰ بہ منتظر
وري حضرت آدم جو ٿيو بھشت وڃڻ ٻيھر
مليس معافي محب خاطر جو ٺريس جان جگر
حضرت نوح نبي لاءِ نروار ٿيو، بيحد هُوتہ بحر
يعقوب کي يُوسف مليو ٿيس اکين جو تہ اُجر
حضرت ايوب کي عطا ٿيو، هو واقعي واھہ صبر
اول عيسيٰ نبي ويوپينگهي ۾ ڪري بات بھتر
حضرت يونس پيٽ مڇيءَ ۾ پيو پڪاري هِن پر
هاڻ مدد مرسل مڙني ڪامل اچي ڪاڪر
سڀ سڻايون صاحب ڪيون اجهو ڏئي انور
طفيلي تنھن تاجدار جي ٿيندو موچارو محشر
ٻھونُ ٻاجهون “ٻٻر” چوي هِن عجيب جون انڇر
ڪندو ماڙ مسڪينن تي ڪو وريام ڏئي وَر
جنھن لڳاسين لام لالڻ جي سو ڪندو مور مھر
اسين گدلا گداگر آهيون تنھن عجيب جا “امداد” چوي

سينگار

ٿلھہ؛ حسن وارا هلي آيا ڪٺا ٿي ڪل قطارن ۾
مگر محبوب هُت منھنجو هيو پردن پيارن ۾

متو ميلو حسينن جو سري بازار حد ٿي وئي
ڪٺا ٿي ڪل ڪري آيا سڀئي سينگار حد ٿي وئي
ٺھي سي ٺيڪ ٿي بيٺا ترتئون تيار حد ٿي وئي
ڪانہ هئي ڪا ڪمي ڪنھن ۾ وڌيو وهنوار حد ٿي وئي
پاڻھي پئجي ويا سڀئي سودائن جي سيپارن ۾

جي کڄي هئين خان جو پئي هاڪو نقاب نوراني،
تہ سُڪائي ها ستارن کي ۽ فلڪن کي فريشاني،
اهو اچڻ بہ افضل آ آيو جئين منھنجي جو جاني،
جلي ها طور جان جهان ڦنا ٿئي ها صفا فاني،
اهو پاور ٿئي پياري کي هلايو جنھن هزارن ۾

ڏسي محبوب منھنجي کي حسن وارا چپ ٿي ويا
نوح نبي ۽ يونس يعقوب يوسف پارا چپ ٿي ويا
آدم کان وٺي عيسيٰ تائين سليمان سارا چپ ٿي ويا
جهڪيا جڏ سج ۽ چنڊ ڀي سڀ ستارا چپ ٿي ويا
محبت جي ميخ لڳي وَيَن تن من جي ڪاتارن ۾

هيبت مان هڙئي هلي ڪري ڪلام جهڪي پيا
پياري تي پڙهي صلوات سلام جهڪي پيا
وٺي هو ويھي رهيا تہ مزمل نام جهڪي پيا
هر ويلي اسر آڌي صبح شام جهڪي پيا
اسم اهو پچائي هو ويھي رهيا ويچارن ۾

ڪرم ٿيو آ قيامت تائين قرب ڪمائي وينداسين
نازڪ نور نرمل سان نينھن نڀائي وينداسين
“ٻٻر” ٻاجهہ ٻہڳڻ جي آ ٻول ٻڌائي وينداسين
انشاءَ ﷲ “امداد” چوي اسين آڳ اُجهائي وينداسين
خوش ٿيو خير پورائي چوي هونداسين حبدارن ۾

سينگار

قربان ٿياهي قمر يارو، نال اشاري آياهي،
مُرڪ ڪيتي محبوب جڏهن تہ رين ڀي روپ مٽايا هي

ڇوھہ چون ڇلڙي مارن ولڙي سرمائي سرڪار ڏٺم
اي جاڙي ابرو جانب دي سيفي سي سٽڪار ڏٺم
چشم نشيلي چاوڻ نال ول پنبڻيان پھريدار ڏٺم
ڪر پُر پيالي پيار چون ڏيندا ترت اهي سي تيار ڏٺم
جڏان ديدان مليا دلبر نان تہ هوش مُئين ڪنون موڪلايا هي

خاشا خشم خان ميڏي دا افضل جوڙ جبار ڪيتا
ول عاشق گل عباسي ڪون چا لعل لبان لاچار ڪيتا
زيب زرا سن ظاهر ٿيا وڃ دڌ درين دڌڪار ڪيتا
نان چارا چليا چنڊ دا يارو چھري چا چمڪار ڪيتا
موسيٰ نبي مدہوش جو ٿي اڳيان پردھہ هڪ هٽايا هي

دست مبارڪ دلبر دي دربار داتا دي ويندي هن
اڙيان اهن اٻوجهان دي ڪل معاف خطا ڪر ويندي هن.
راھہ رليان ڪون رسدا رهبر ڏي پيار پرين تہ پليندي هن
منظور ڪريندا سڀ ڪجهہ مولا جڏ عربي آپ اليندي هن
بدن ميڏا ڀرپور ٿيا مئين جشن جام منايا هي

ڪر ٻاجهہ “ٻٻر” تي واحد لڳ جي ول پووي
افضل اي “امداد” ٿيوي جو هيڪر هوت هل پووي
اڱڻ ڀي آباد ٿيون، جو ماهي مئين نال مل پووي
قربان ٿيو ان تنھا قد مان تون جو بخت شفا دا کل پووي
رحم ٿيوي ريجهپو رائي اتي جنھن پاند ڳچي ڳل پايا هي.