پروفيسر ڊاڪٽر محمد يار کھاوڙ
اسانجي 2005ع ۾ جڏهن سنڌ يونيورسٽيءَ جي ڊاڪٽر ايم اي قاضي انسٽيٽيوٽ آف ڪيميسٽري ۾ داخلا ٿي تہ، اُن وقت انسٽيٽيوٽ جو ڊائريڪٽر پروفيسر محمد يار کھاوڙ صاحب هو. ڊائريڪٽر هوندي بہ هي شخص انتھائي شفيق ۽ سادگي پسند هو. جڏهن تہ اڪثر پروفيسر پنھنجي رويي ۾ رُکا، کارا ۽ بي فيض هئا. سائين کانپوءِ جيڪي ڊائريڪٽر ٿيا، جن کي اسان ڏٺو. سي بہ اجايا سخت مزاج ۽ گهڻن شاگردن لاءِ ڪنھن عذاب کان گهٽ نہ هئا. گهڻا پروفيسر پي ايڇ ڊي ڪيل هئا ۽ اُهي ئي نہ سولو پڙهائيندا هئا ۽ نہ ئي وري شاگردن سان سولو ورتاء رکندا هئا. مدي خارج انداز ۾ پڙهائڻ، شاگردن کي هروڀرو فيل ڪرڻ، من پسند شاگردن کي پوزيشنون ڏيڻ، عھدا ۽ ڪرسيون وٺڻ جون ڀرپور ڪوششون ڪندا هئا.
کھاوڙ صاحب اڪثر پي ايڇ ڊي ۽ ايم فل ڪندڙ شاگردن جا ڪلاس وٺندا هئا پر سندن گهڻو وقت ليبارٽري ۾ تحقيق ڪندي گذرندو هو. سائين اسانکي سڌو سنئون تہ ڪو سبجيڪٽ نہ پڙهايو پر گريجوئيشن جي آخري سال ۾ فائنل ريسرچ پروجيڪٽ ۾ جڏهن شاگردن جا مختلف گروپ ٺاهيا ويا ۽ پوءِ انھن گروپن کي مختلف پروفيسرن جي حوالي ڪيو ويو تہ جيئن سندن نگراني ۾ شاگرد اُهو پروجيڪٽ پورو ڪري سگهن. اسانجي اِها خوشقسمتي هُئي جو اسان رهنمائي لاءِ کھاوڙ صاحب جي حصي ۾ آياسين. اسانجو ڪم هو ڦُليلي ڪئنال جي مختلف هنڌن تان پاڻيءَ جا نمونا وٺي، انھن جي چڪاس ڪرڻ ۽ پوءِ مختلف اسٽينڊرڊس جي بنياد تي ڪا راءِ ڏيڻ.
اسان پاڻيءَ جا سيمپل کنيو پيا ليبارٽري ۾ ڪم ڪندا هئاسين. سائين چوندو هو اوهان ڪنھن بہ ڊپ ۽ وقت جي پابندي کانسواءِ پنھنجو ڪم ڪريو. جيترو بہ ڪم ڪري سگهو، اُهو مونکان چيڪ ڪرايو. انھيءَ دوران ضروري هدايتون بہ ڏيندو هو. انھيءَ ڪجهہ مھينن جي وقت ۾ سائين اسانکي ڪڏهن ڪا ڇڙٻ نہ ڏني، رُکو نہ ڳالھايو پر هميشہ همٿايو. جڏهن تہ ٻين ڪيترن ئي پروفيسرن انھي ڪم ۾ ڪافي شاگردن کي سُور ڏئي ماريو.
کھاوڙ صاحب اڃا بہ پنھنجي تحقيقي ۽ تجرباتي ڪرت کي لڳو پيو آهي، دعا آهي تہ صحتمند ۽ خوش رهي ۽ هِن کي ڏسي من ڪو هِن جھڙو ٿيڻ جي ڪوشش ڪري.
(09 اپريل 2022ع)