ناميارو ليکڪ، استاد ۽ ڪھاڻيڪار زيب سنڌي
انھيءَ پروگرام ۾ آءٌ مستقل ٻُڌندڙ هُئس پر مون ڪڏهن بہ ڪو خط نہ لکيو ۽ نہ ئي ڪو مواد سلسلي لاءِ موڪليو! ڪافي سال اِهو پروگرام ٻُڌندو رهيس. انھيءَ کانپوءِ مونکي ياد آهي تہ، 2006ع ۾ مون پھريون موبائيل فون خريد ڪيو هو ۽ اُن وقت زيب سنڌي صاحب رات جو ڏهين وڳي هڪ پروگرام ڪندو هو. جنھن ۾ هر هفتي ڪو نہ ڪو موضوع ڏنو ويندو هو ۽ ٻُڌندڙ انھيءَ موضوع بابت پنھنجا مختصر خيال موبائيل نمبر تي ميسيج ڪري موڪليندا هئا. ايئن ئي هڪ ڏينھن ڊسمبر جي سرد رات ۾ هر طرف خاموشي هُئي. آءٌ ريڊيو ٻُڌندي، سائين پاران پروگرام ۾ ٻُڌايل فون نمبر نوٽ ڪريان ٿو ۽ انھيءَ هفتي لاءِ مليل موضوع ”محبوب“ لاءِ پنھنجا خيال پنج ڇھہ لفظن جي صورت ۾ انھيءَ فون نمبر تي موڪليان ٿو. پروگرام ٻُڌندو رهيس پر منھنجو نالو نہ آيو. سوچيم تہ ميسيج نہ پُھتو هوندو. وري ٻئي هفتي موڪليندس. رات جو سمھي پيس، ٻئي ڏينھن صبح جو انھيءَ نمبر تان جواب آيل هو تہ ”توهان جو ميسيج دير سان پُھتو، اڳ پھتل نالا تمام گهڻا هئا، ان ڪري اوهان جو ميسيج نہ شامل ڪري سگهيس. ايندڙ هفتي نئين موضوع تي ميسيج موڪلجو، ضرور شامل ڪندس!“ اُهو ميسيج پڙهي خوشي ٿي تہ، سائين جواب ڏنو. پوءِ ٻئي هفتي مون ميسيج موڪليو، اُهو شامل ٿيو. اهڙي طرح پوءِ سائين جو فون نمبر مون وٽ محفوظ ٿي ويو. انھن ڏينھن ۾ مون مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ لکڻ شروع ڪيو هو. سائين منھنجون لکڻيون پڙهندو هو ۽ ڪڏهن ڪڏهن ميسيج ڪري ساراهيندو هو ۽ ڪڏهن ڪڏهن لکڻ جي حوالي سان ڪا ڪارائتي صلاح بہ ڏنو هو. آءٌ، سائين کي فون ڪري سندن ٿورا مڃيندو هُئس.
انھيءَ کانپوءِ اسان وٽ 2008ع کانپوءِ فيس بوڪ آيو هو ۽ انھيءَ وقت ڪجهہ ماڻھن جا ئي اڪائونٽ هئا. هڪ ڏينھن سائين مونکي ميسيج ڪيو هو تہ، فيس بوڪ تي اڪائونٽ ٺاهيو. مون سميت ٻين ليکڪن جا اڪائونٽ بہ فيس بوڪ تي آهن. اُتي اوهان کي سِکڻ لاءِ گهڻو ڪجهہ ملندو. پوءِ 2010ع ۾ فيس بوڪ تي آيس ۽ سائين سميت ٻين ڪيترن سُٺن دوستن سان شناسي اُتي ٿي. جيڪا هونئن شايد ممڪن نہ هُجي ها! فيس بوڪ تي رابطي ماڻھن کي وڌيڪ ويجهو آندو ۽ هڪٻئي جي مزاج کي سمجهڻ ۾ بہ مدد ملي. فيس بوڪ تي جڏهن بہ پنھنجو ڪو ليک اپلوڊ ڪندو هُئس تہ، زيب سنڌي صاحب اُن تي ضرور ڪمينٽ ڪري، ساراهيندو هو. ڪنھن غلطي جي نشاندہي بہ ڏاڍي پيار سان ڪندو هو.
2015ع ۾ سائين سان سندن لائبريري ۾ سُٺي ڪچھري ٿي هئي ۽ اِها اسان جي روبرو پھرين ۽ اڄ تائين واحد ملاقات آهي. اِها ملاقات بہ ڪجهہ هِن طرح ٿي جو اِن سال پھريون اياز ميلو لڳو هو. انھيءَ ميلي جي آخري ڏينھن تي آءٌ بہ ويو هئس ۽ سوچيو هئم تہ سائين سميت ٻين دوستن سان ملاقات ٿيندي. ڪجهہ ٻيا دوست مليا ۽ اسان گڏجي تصويرون بہ ڪڍرايون پر سائين سان ملاقات نہ ٿي سگهي. ٻئي ڏينھن صبح جو سوچيم تہ، سائين کي فون ڪري اڄ ملاقات ڪريان ٿو، ڪلھہ نہ ملي سگهيس. سو، سائين کي فون ڪيم، تہ سائين دعا سلام کانپوءِ چيو تہ، اوهان مياري آهيو ڪلھہ پروگرام ۾ هُئا بہ سھي ۽ ملاقات بہ نہ ڪَيَوَ. مون چيو تہ سائين اڄ وقت هُجي تہ بندو حاضر ٿئي. سائين چيو: ضرور، هليا اچو. پوءِ سائين سان سندن خوبصورت لائيبرري ۾ ڪچھري ٿي. سائين ڏاڍي پيار ۽ شفقت سان آڌر ڀاءُ ڪيو. موڪلائڻ مھل سائين پنھنجو ڪتاب ”سنڌ جي ڳالھہ“ بہ مون کي ڏنو. جيڪو مختلف ڪالمن جو مجموعو آهي.
گذريل سال پنھنجي ٻئي ڪتاب ”سڙيا مٿي سچ“ تي ڪجهہ لکي ڏيڻ لاءِ سائين کي گذارش ڪيم تہ سائين پيار مان هائوڪار ڪئي ۽ ڪتاب جو بئڪ ٽائيٽل لکي ڏنو، جيڪو هلندڙ سال اپريل مھيني ۾ شايع ٿيل منھنجي انھيءَ ڪتاب ۾ شامل آهي.
سائين، ڪيترائي سال ڪھاڻين سان گڏ ڪالم ۽ مضمون لکندو رهيو. ڪاوش اخبار ۾ هر هفتي گذريل ڪيترن ئي سالن تائين ”دل جي ڳالھہ“ جي عنوان سان سائين جي ڪالمن جو سلسلو بہ هلندو رهيو هو. جنھن ۾ هلندڙ وقت جي مختلف واقعن ۽ حالتن تي سائين جا ليک شامل هوندا هئا. هن وقت سائين ڪھاڻيون ۽ ناول ئي لکي رهيو آهي.
2018ع ۾ سائين جي ڪھاڻين جو ڪتاب ”آخري ماڻھو“ شايع ٿيو هو. جنھن تمام گهڻي مشھوري ماڻي آهي. منھنجي خوشنصيبي آهي جو مون انھيءَ ڪتاب تي ڪاوش دنيا مئگزين ۾ ٻہ اکر لکيا هئا. جيڪي اُن وقت شايع ٿيا هئا.
سائين، گذريل سال تائين ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تان بہ پروگرام ڪندو رهيو. جنھن کي فيس بوڪ لائيو ذريعي فيس بوڪ تي بہ محفوظ ڪندو ويو. سائين جا ڪيترائي پروگرام فيس بوڪ لائيو ذريعي فيس بوڪ تي محفوظ آهن. جيڪي ٻُڌڻ جھڙا آهن.
سائين پيشي جي لحاظ کان استاد رهيو آهي ۽ مختلف ڪاليجن ۾ سنڌي جي ليڪچرر ۽ پروفيسر طور خدمتون سرانجام ڏنيون آهن. منھنجي جڏهن بہ سائين جي ڪنھن شاگرد سان ملاقات ٿي آهي تہ، اُن هميشہ سائين جو ذڪر پيار ۽ احترام سان ڪيو آهي. انھيءَ مان ظاهر آهي تہ، سائين پنھنجي وقت جو سُٺو استاد بہ رهيو آهي. جنھن ڪيترائي سُٺا شاگرد پيدا ڪيا آهن.
انھيءَ کانسواءِ ٽيليويزن تي مختلف ڊرامن لکڻ وارو ڪم بہ سائين جي ڪريڊٽ تي آهي. انھن ڊرامن ۾ ناليواري اداڪارن ڪم ڪيو آهي.
سائين جي شاعريءَ بہ ڪمال جي آهي. مون ڪافي سال اڳ سندن شاعريءَ امرتا مئگزين ۾ پڙهي هُئي، جيڪا دل چوي ٿي تہ هتي ونڊ ڪريان. سائين هي نظم 1991ع ۾ لکيو هو. جيڪو بيحد مقبول ٿيو هو.
”او سانئڻ...!
جي تون چاهين بيشڪ سانئڻ
آف ڪري ڇڏ سَيل فون کي
فڪسڊ فون جي تارَ ڪڍي ڇڏ
ٽي ويءَ کي ڀي بند ڪري ڇڏ
منھنجي گيتن جي سِي ڊيءَ کي
ٽوڙي ٽڪرا ٽڪرا ڪري
ڊسٽ بن ۾ ڦٽو ڪري ڇڏ
مل نہ ڪڏهن فيس بڪ تي
اِي ميل بہ تبديل ڪري ڇڏ
بُڪ شيلف مان منھنجا سارا
بُڪس کڻي تون
رديءَ واري کي ڏيئي ڇڏ
هاڪر کي اخبارن کان ۽
سڀني رسالن لاءِ جهلي ڇڏ
منھنجا خط پراڻا ڦاڙي
قئنچيءَ سان تصويرون ڪاٽي
پنھنجون سڀئي ڊائريون، جن تي
خوابن جھڙيون رنگ برنگي
جاڳن ٿيون منھنجون ڪوَتائون
ساڙي سڀ ڪجهہ رَکَ ڪري ڇڏ
پنھنجين سڀني سرتين کي تون
منھنجي نانوَ سان چيڙائڻ کان
سختيءَ سان روڪي ڇڏ
اچ نہ ڪنھن بہ فنڪشن ۾ ۽
پنھنجي گذرڻ جا سارا تون
رستا ڀي تبديل ڪري ڇڏ
۽ تون پنھنجا گهر – دروازا
بند ڪري ڇڏ مون تي سارا...
پر ڇا سانئڻ!
روز صبح جو گُم سُم ويھي
ٽيبل تي ڪافي ٺاريندي
پنھنجي دل جي ڪويل کي تون
منھنجي ياد ۾ ڪُوڪڻ کان ڀي
روڪي سگهندينءَ؟
روز شام جو لان ۾ گهرَ جي
بيچينيءَ مان ڪجهہ سوچيندي
ڇڻيل پتن مٿان گُهمندي
پنھنجي سوچ جي طوفانن کي
منھنجي تصور ڏانھن وڌڻ کان
روڪي سگهندينءَ؟
روز رات جو پيھي آيل
پلڪن جي دروازي مان تون
پنھنجي خوابن جي سرحد کان
دور ڌڪي ڪيئن سگهندينءَ مون کي؟
خوابن مان تون ڇرڪي ويھي
پنھنجي چھري جي پاسن کان
ڪارا – ناسي وارَ هٽائي
تن کي پويان ويڙهي سيڙهي
دل جھڙو هڪ جُوڙو ٺاهي
هٿ رکي کاڏيءَ جي هيٺان
پنھنجي ڪمري جي کڙڪيءَ مان
پنھنجين نيرين اکڙين کي تون
چنڊ تَڪڻ کان روڪي سگهندينءَ؟
پنھنجين پنبڻين جي موتين کي
ٽشو پيپر سان ميڙي سگهندينءَ؟
مون کي ڪيئن وساري سگهندينءَ!
مون کي ڪيئن وساري سگهندينءَ!؟“
(07 سيپٽمبر 2020ع)