مٽي جو ڪلاڪار نقاش علواڻي
نقاش ماڻھن ۾ شاعر طور تہ مشھور آهي پر آئون ڪڏهن ڪڏهن سوچيندو آهيان تہ نقاش استاد بہ ڪمال جو آهي، نقاش موسيقي ۾ بہ وڏي ڄاڻ رکي ٿو، نقاش ڪيريئر ڪائونسلنگ جو بہ هنر خوب ڄاڻي ٿو، نوجوانن کي اتساهيندڙ ۽ همٿائيندڙ شخصيت بہ آهي، پنھنجي ڪٽنب ۽ ٻارن لاءِ شفيق والد بہ آهي، سُٺو مقرر ۽ ڪمپيئر بہ آهي، سُٺو نقاد بہ آهي. اِهي سڀئي ڳالھيون سندس شاعري واري شناخت ۾ گم ٿي ٿيون وڃن.
مون کي تہ سندس فلسفي گيٽ ايپ بہ وڻندو آهي. جڏهن هو پنھنجي وڏن اڇن وارن کي پويان ورائي، پائيپ ۾ سگريٽ لڳائي، اُن جا ڪش وٺي، آڱرين مان سگريٽ جا ڦُلا ڇاڻيندي ڪنھن بحث ۾ محو هوندو آهي، تڏهن بہ ڏاڍو graceful لڳندو آهي.
منھنجيون ساڻس شام ويلي ڪنھن هوٽل تي چانھہ جي ڪوپ تي طويل ڪچھريون بہ مون کي ڪڏهن نہ وسرنديون. سندس ڪچھرين مان هميشہ ڪو نئون سبق ۽ اتساھہ ملندو آهي ۽ ماڻھو وري چارج ٿي ويندو آهي.
اڄ جا اڪثر اديب جيڏو فيس بڪ پڙهن ٿا ايڏو ٻيو ڪو ڪتاب نٿا پڙهن پر نقاش هڪ گهڻ پڙهيو اديب آهي. جيڪو پڙهي وڌيڪ ۽ لکي گهٽ ٿو پر جڏهن بہ لکي ٿو تہ ڪمال جو ئي لکي ٿو.
نقاش جڏهن سعيد پور ڪاليج ۾ پڙهائيندو هو، تڏهن اسان ڪڏهن ڪڏهن بائيڪ تي گڏ سفر ڪندي تلھار کان بدين ويندا هئاسين. سفر دوران بہ پنھنجي مشاهدن ۽ تجربن جي ونڊ ڪندو هلندو هو، جيڪي ٻُڌي مون کي سکڻ لاءِ گهڻو ڪجهہ ملي پوندو هو.
منھنجو مزاج بہ الڳ رنگ ڍنگ جو آهي، گهٽ ماڻھن سان لڳندي اٿم. ڪڏهن ڪنھن هوٽل تي ڪنھن سان چانھہ پيئڻ کان بہ لنوائيندو آهيان پر تمام ٿورا ماڻھو آهن، جن سان چانھہ جي ڪوپ تي بہ ڪلاڪن جي ڪچھري ڪندي دل ناهي ڀربي، نقاش بہ انھن ماڻھن ۾ شامل آهي.
نقاش جي شاعري جو تہ هڪ ڪتاب ”خيال خانا بدوش“ جي نالي سان ڇپيل آهي پر منھنجي دلي خواهش آهي تہ نقاش ڪجهہ سالن کان بليڪ بيڪ گرائونڊ سان فيس بڪ تي جيڪا شاعري اپلوڊ ڪندو اچي سا بہ ڪتابي شڪل ۾ اچڻ گهرجي ۽ اُن کان سواءِ کيس پنھنجيون يادگيريون بہ لکڻ گهرجن ۽ موسيقي جي علم تي بہ لکڻ گهرجي. نقاش جيڏي موسيقي جي ڄاڻ رکندڙ هن وقت سنڌ ۾ ڪو وڙلي ماڻھو هوندو. سو، نقاش جي شخصيت جا اهي پاسا بہ نروار ٿيڻ گهرجن. اڄ سندس جنم ڏينھن آهي، انھي ننڍڙي محبتن جي ڀيٽا سان کيس واڌايون ڏيان ٿو ۽ هن ليک جي آخر ۾ موسيقي تي ئي لکيل سندس هڪ مختصر تحرير دوستن سان هتي ونڊ ڪريان ٿو. جنھن مان هو پاڻ اندازو لڳائين تہ کيس موسيقي سان ڪيڏو عشق آهي.
”ڇا موسيقيءَ تي نہ ڳالھائجي!؟
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
رئڻ ۽ ڳائڻ تہ ھر ڪنھن کي ايندو آھي . پر موسيقي ڪنھن ٻئي وَٿَ جو نالو آھي . موسيقي آوازن جي تنظيم ۽ لئہ جي رفتار جي گهاٽي ـــ واڌيءَ سان تاثر پيدا ڪرڻ جو نالو آھي. موسيقي ڪائناتي روين جي سائنس آھي، جيڪا اسان کي محسوسات جي گوناگون ڇُھائن ۽ انجي نتيجي ۾ پيدا ٿيندڙ ڪيفيتن کي سمجهڻ ۾ مددڪري ٿي .
ھر قوم ۽ قبيلي جي روايت ۾ موسيقي کي اوليت حاصل آھي جيڪا موروثي روايت ۽ احساساتي قدرن ۽ مزاج کي منعڪسReflect ڪري ٿي اھڙي موسيقي کي نسلي سنگيت جي سائنس Ethnomusicology چئجي ٿو .ان جو پاڙون پنھنجي اباڻي ڌرتيءَ ۾ کتل ھونديون آھن .
سنڌي موسيقيءَ جي تاريخ بہ ايتري ئي پراڻي آھي جيتري سنڌ ۽ سنڌي ماڻھن جي تاريخ . پر خبر ناھي ڇو اڄ تائين ان جي اونھائي کي ماپڻ ان جي پکيڙ ۽ سماجي ڪارج تي ڪو ڪم نہ ٿيو آھي .
ھن وقت اسان وٽ موسيقيءَ جي مقبوليت شاعريءَ معرفت آھي وري ڪو فنڪار مشھور آھي تہ رڳو سندس ڳايل شاعريءَ جي ڪري مثال طور :
استاد عاشق علي خان جي جادو لائي ويم جيءَ ۾
استاد اميد علي خان جي ڪيچي قول ڪري ويا
استاد جمن جي يار ڏاڍي عشق آتش
محمد يوسف جي جلون ۾ تنھنجي سڳي قيامت رھي نہ آ
استاد مھدي حسن جي گلون ۾ رنگ ڀري .. سميت سنڌي، اردو، سرائيڪي ،پنجابي ۽ ھندستاني گلوڪارن جا ڳايل گيت غزل فلمي غير فلمي گانا ۽ فنڪار شاعريءَ جي ڪري مشھور آھن مٿي ذڪر ڪيل ۽ ان کان سواءِ ھزارين خوبصورت ۽ ڪمال جون ڌنون/ڪمپوزيشنز شاعريءَ جي ڪري پسند ۽ مقبول آھن اھي موسيقيءَ جي ڪھڙي صنف ۾ ڳايل آھن ! ان جو موسيقيءَ جي ڪھڙي صنف سان تعلق آھي ! ان جون فني باريڪيون ۽انفراديت ڪھڙي آھي ! ان جو قدر ۽ قيمت ڇا آھي انھيءَ بابت مون نہ ٻڌو نہ پڙھيو آھي !!!
ھاڻي تہ صورتحال ھيءَ آھي جو سنڌ ۾ شاعرن جا مختلف گروھ ۽ جماعتون آھن جن وٽ شاعريءَ جا معيار بہ پنھنجا پنھنجا آھن تہ شاعريءُ کي ڳائڻ وارا فنڪار بہ پنھنجا پنھنجا آھن اھي فنڪار استاد ۽ خانصاحب جي لقب القاب سان بہ نوازيل آھن ادبي ثقافتي ميلن ويھڪن گڏجاڻين توڙي سالگرھ يا ورسيءَ جي پروگرامن ۾ بہ موسيقي جي محفل ضرور رکيل ھوندي آھي جتي کين وڏي چاھه سان ٻڌو ويندو آھي ...اھا چڱي ڳالھه آھي
جهڙيءَ ريت مادري ٻولي ۽ ڪجهه ٻيون ٻوليون ڳالھائي سگهندڙ لسانيات جو ماھر نہ ٿو ٿي سگهي ھڪ سٺو مقرر ضروري ناھي تہ عالم ھجي ... قافيا ملائڻ واري کي سنڌ ۾ سگهڙ چئبو آھي شاعري ڪنھن ٻئي شيءَ جو نالو آھي !
پر موسيقي جي دنيا ڪنھن ٻئي فن جي ڀيٽ ۾ نرالي آھي جيڪا آواز جي لھرن جي دنيا آھي عام طور تي خبر ئي نہ پوندي آھي تہ ھڪڙي لھر ڪٿي ختم ٿي ان مان ٻئي لھر ڪيئن ڪر موڙي جاڳي پوي ٿي ... ھڪ لمحي جي ڳالھه آھي ھٿ ۾ آئي يا وئي ! ۽ اھو لمحو فن جي معراج ٿي ويندو آھي . اھي ٿيون مٿاھين سطح جون ڳالھيون ..
پر اسان جي فنڪار کي گهٽ ۾ گهٽ سُر لڳائڻ سازن کي ھم آھنگ ڪرڻ جي بنيادي خبر ھئڻ گهرجي لئہ جي رفتار ۽ تال جي دائري ڪار ان جي ماترن جي ونڊ ورڇ خالي ڀريي جي سُڌ سميت جهول ۽ چال جي بنيادي ڄاڻ ھجڻ ضروري آھي .
اڄڪلھه سوشل ميڊيا تي شيئر ٿيندڙ سنڌي موسيقي ءَ کي موسيقي چئي سگهجي ٿو مون کي ناھي خبر البت اھو ڳائڻ ضرور آھي جيڪو فن جي بنيادي گهرجن کان ڪوھين ڏور آھي اھڙي موسيقي اھڙو تاثر پيدا نہ ٿي ڪري سگهي جيڪا چرندڙ پرندڙ کي پنڊ پھڻ ۽ پھڻ کي پرزا ڪري ڇڏي . !! انسٽرومينٽل ميوزڪ تہ ھاڻي ناياب آھي بھترين آواز اڄ بہ موجود آھن پر انھن مان ڪم ڪيئن وٺجي ان جي خبر خيرڪي آھي ڪنھن کي لئہ جي خبر ڪونھي تہ ڪن وٽ آواز لڳائي ان مان جادوئي تاثر پيدا ڪري ڪيفيتون طاري ڪرڻ جو ھنر ڪونھي اھڙي ڏات بنا ڏانءَ جي سنگم جي خود پنھنجي استحصال جو سبب بڻجندي ضايع ٿي ويندي آھي اھڙي تنزل پذير سنڌي موسيقي ھمعصر موسيقي جي دنيا ۾ پنھنجو ڪھڙو تعارف ٿي رکي ڪھڙي جاءِ ٿي والاري ڪھڙي مقام تي آھي اھو بحث وري ڪنھن ٻئي ڀيري!
في الحال سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ قائم ڪيل موسيقيءَ جو شعبو، ثقافت کاتي پاران قائم ڪيل Sindh Institute of Music and Performing Arts (SIMPA) ڀٽ شاھ ۾ صوفي يونيورسٽ سميت خانگي طور تي قائم ٿيل موسيقيءَ جي سکيا جا ادارا ڪيترو ڪم ڪري سگهيا آھن ۽ ڪيترا Productive ثابت ٿيا آھن اھي بنيادي سوال آھن !!!!“
(04 فيبروري 2020ع)