مٺل حيدري چانڊيو: ڪي ويجها ئي ڏور، ڪي ڏور بہ اوڏا سپرين!
مٺل حيدري جي شخصيت جا ڪيترائي حوالا آهن. سندس هر انداز نرالو ۽ ناياب آهي پر پوءِ بہ مون کي سندس پيار ۽ شفقت وارو ورتاء ڏاڍو وڻندو آهي. هي قدآور مڙس جڏهن پيار مان پنھنجون ٻانھون کولي پنھنجي ڀاڪرن ۾ ڀري ٿو تہ، اُن وقت ائين محسوس ٿيندو آهي تہ، ماڻھو ڄڻ ڪنھن سُڪون واري جڳھہ تي اچي ويو آهي.
ڳالھائڻ جو بيباڪ، سڌي ڳالھہ ڪرڻ وارو هي کرو شخص پيشي جي لحاظ کان استاد رهيو آهي. اِن قسم جي استادن کي ڏسي ماڻھو کي دلي خوشي ٿيندي آهي تہ، حقيقي استاد اهڙا ٿيندا آهن. نوڪري تان رٽائرمينٽ کان پوءِ بہ پنھنجي ڳوٺ جي اسڪول ۾ ننڍڙن ٻارڙن کي پيار مان پڙهائيندو رهي ٿو. نہ تہ عمر جي انھي حصي ۾ اڪثر ماڻھو ورچي ويھي رهندا آهن پر هي اُهو اڻورچ ماڻھو آهي، جيڪو ڪڏهن نہ ورچيو. ڳالھين کي ڳالھين سان ملائڻ ۽ انھن جو انداز بيان بہ ڪو هن شخص کان سِکي. رات کُٽي ويندي پر سندس فھم واريون ڳالھيون نہ کُٽنديون. دل چوندي تہ پيو ٻُڌجيس.
سندس ڪچھري ۾ مختلف ڳالھين دوران حوالي طور ڀٽائي سائين جا بيت بہ شامل هوندا آهن. مون سندس ڪچھرين ۽ لکڻين مان اهو محسوس ڪيو آهي تہ پاڻ ڀٽائي جي شاعري جي انقلابي پاسي کي پروموٽ ڪندو آهي. هر قسم جي انتھاپسندي کان سخت نفرت اٿس. دقيانوسي خيالن ۽ فرسودہ ريتن رسمن کي ائين ننديندو آهي جو وڃي ٿيا ست خير. اڀري سڀري جي مجال ناهي جو سندس تکين ۽ کرين ڳالھين جي سَٽ سھي سگهي.
منھنجون ساڻس رڳو ٻہ ملاقاتون ئي آهن پر محسوس ائين ٿيندو آهي جو اسان جي سالن کان شناسائي هجي. انھي ڳالھہ ۾ بہ ڪو شڪ ناهي تہ هي پيارو ماڻھو مون کي پنھنجي اولاد وانگر ڀائيندو آهي. بابا سان جڏهن بہ فون تي رابطو ڪندو آهي تہ منھنجو ضرور پڇندو آهي.
حيدري سائين ننڍڙن ٻارن سان بہ بي پناھہ پيار ڪندو آهي. مون کي اڄ بہ ياد آهي جڏهن اسان ڏھہ سال اڳ سندس ڳوٺ ويا هُئاسين تہ پاڻ اسان لاءِ کٽون، هنڌ ۽ بسترا کڻائي آيو. رات جو وقت هو ۽ سندس پوٽا اهي سامان کڻي رهيا هئا تہ، انھن کي چئي رهيو هو تہ، منھنجا ٻچا بيھو، تڪڙ نہ ڪريو رات آهي، مان ٽارچ کڻي اوهان سان گڏ ٿو هلان پوءِ اهي شيون کڻي اچو. اوندھہ آهي ڪٿي ڌڪ نہ لَڳيوَ يا وري ڪا بلا وغيرہ نہ چڪ هڻي. سو، پيار مان چيل سندس اُهي لفظ اڄ بہ مون کي ياد آهن. سو، اُن رات اسان سندس ڳوٺ ترسياسين. صبح جو سوير اسان وٽ پھچي ويو، پڇيائين تہ بابا آرام صحيح آيو، ڪا تڪليف تہ نہ ٿي. ايڏو پيار ۽ پنھنجائپ گهٽ ماڻھو ئي ڏئي سگهندا آهن.
حيدري سائين جا ڪافي ڪتاب بہ ڇپيل آهن جن ۾ ڀٽائي سائين تي ڪتاب بہ شامل آهي. سندن آتم ڪٿا بہ ڇپيل آهي، جيڪا ڏاڍي شاندار آهي. جنھن ۾ پنھنجي ڳوٺ سميت، پنھنجي شھرن، شاگردي وارو زمانو ۽ سنڌ جي سياست تي تمام سھڻي نموني ۽ وڏي بيباڪ انداز ۾ لکيو اٿس. منھنجي اِها خوش نصيبي آهي جو پاڻ سندن اهو ڪتاب مون کي پنھنجي هٿن سان ڏنو هئن. مون انھي ڪتاب تي تبصرو اڳ ۾ ئي دوستن سان ونڊ ڪيو هو.
دل ئي دل ۾ سوچيندو آهيان تہ، اسان جي سماج ۾ هن قسم جا اهڙا ڪافي اتساهيندڙ ڪردار موجود آهن، جن کي اجاگر ڪرڻ جي ضرورت آهي. اُن سان گڏوگڏ انھن سان ڪچھريون يا انٽرويو ڪري ريڪارڊ ڪري ڊاڪيومينٽريون ٺاهجن تہ، اهو هڪ تمام وڏو ڪم هوندو. حالانڪ اِهو ڪم ثقافت کاتي جو آهي پر افسوس جو ثقافت کاتو تہ سڄو سال ميلن ۾ مصروف هوندو آهي سو اُن ڪري اِهو ڪم نٿو ڪري سگهي.
(هي ليک مٺل حيدري جي حياتي ۾ لکيو ويو هو، افسوس هاڻي هُو هي جھان ڇڏي چڪو آهي)
(14 مارچ 2020ع)