رڳو ٻارڙن لاءِ ئي لکندڙ ليکڪ سرمد عباسي
سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊو ڄام مان زراعت ۾ بِي اِي ڪندڙ سرمد عباسي هن وقت پيغمبري پرائمري استاد آهي ۽ ٻار جي نفسيات کي بخوبي سمجهي ٿو. ڪاش سنڌ جي هر ٻار کي اهڙو استاد ضرور ملي. اسانجي هن مانواري دوست 1984ع کان لکڻ شروع ڪيو. ٻارن لاءِ سنڌي توڙي اردو ٻولين ۾ ڪھاڻيون تخليق ڪيون. سندس پھرين ڪھاڻي اردو ٻوليءَ ۾ ھفتيوار ”اخبار جہاں“ جي ٻارن لاءِ صفحي ”بزم اطفال“ ۾ 1987ع ۾ شايع ٿي. پھرين سنڌي ڪھاڻي ”گل ڦل“ ۾ شايع ٿي. جڏھن تہ گل ڦل کان سواءِ گلڙا ۽ سنڌي اخبارن ھلال پاڪستان، جاڳو، عوامي آواز اخبارن ۽ عبرت ميگزين جي ٻالڪ صفحن ۾ بہ ڪھاڻيون شايع ٿيون. ٻارن لاءِ شاعري بہ ڪئي اٿس پر ڪھاڻيءَ سان محبت ھئڻ ڪري سمورو ڌيان رڳو ڪھاڻيءَ تي ئي اٿس.
ھاڻوڪي وقت ۾ ھلال پاڪستان اخبار کان سواءِ ٻارڙن جي رسالن گل ڦل، ساٿي ۽ مرلن ۾ ٻارن لاءِ ڪھاڻيون لکي پيو. هن، اخبار ھلال پاڪستان ۾ ھڪ تجربي طور مشھور ڪارٽون ڪردارن ٽام ۽ جيري تي آڌاريل ايڪيتاليھه طبع زاد ڪھاڻيون لکيون. جڏھن تہ سنڌي، اردو ۽ انگريزي ٻولين ۾ شايع ٿيندڙ ٻارن جي ٽه ماھي ميگزين ”مرلن“ ۾ بہ شايد سنڌي ٻوليءَ جي پھرين ڪومڪ سيريز ”ڪونج ۽ ھُش ھُش“ لکي پيو. ڪومڪ سيريز جون ڇھہ ڪھاڻيون شايع ٿي چڪيون آھن ۽ سلسلو ھلندڙ آھي. جنھن کي پڙهندڙن وٽان ڀرپور موٽ ملي آهي.
اردو ۾ ٻارن لاءِ آکاڻيون نونھال،آنکهہ مچولی ، بچوں کا رسالا ،خزانہ،ٹوٹ بٹوٹ رسالن ۽ جنگ، امن، نوائے وقت وغيرہ جي ٻالڪ صفحن ۾ شايع ٿيون.
وڏن لاءِ لکيل سنڌي ۽ اردو ڪھاڻيون عبرت مئگزين، ھزارداستان، سنڌو، سنڌ راڻي، احساس، نئين زندگي، نئين آس، امرتا وغيرہ ۽ مختلف سنڌي اخبارن جي صفحن ۽ اردو رسالن سچی کہانیاں، دوشیزہ، چاند، اسماءُ الحسنیٰ ۾ شايع ٿيون.
سچی کہانیاں ۾ شايع ٿيل اوڻيھہ ڪھاڻين مان ارڙھن ڪھاڻين تي کيس روڪ انعام بہ مليا. هن جي سچی کہانیاں ۾ شايع ٿيل ھڪ ڪھاڻي ”ٽي وي ون“ نالي چئنل چورائِي ۽ ”ٽيپ ريڪارڊر“ جي نالي سان ڊرامو ٺاھيو پرَ هن جو نالو نہ ڏنائون. جيڪا ڪيڏي نہ بي ايماني آهي ۽ ڪنھن آرٽسٽ لاءِ اِن کان وڏو ٻيو ڏک ٿي نٿو سگهي.
ٻارن لاءِ ھڪ ناول ”سنڌيار“، مھراڻ اڪيڊمي، شڪارپور پاران ويجهڙ ۾ شايع ٿي چڪو آھي. ان ناول کي چانڊوڪي ادبي سٿ ۽ انجمن ترقي پسند مصنفين پاران ٻہ ايوارڊ پڻ مليا آھن. عباسي صاحب اُهو ناول پيار مان مونکي نہ رڳو مون لاءِ موڪلي ڏنو پر منھنجي ڪجهہ شاگردن لاءِ بہ ڪاپيون موڪلي ڏنائين. جيڪو سائين جو خلوص ۽ پيار آهي. مان اِن لاءِ سائين جو بيحد ٿورائتو آهيان ۽ هميشہ ٿورائتو رهندس. هن ناول تي مون پنھنجو مختصر رايو بہ لکيو هو، جيڪو ڪاوش دنيا مئگزين ۾ شايع ٿيو هو.
سرمد عباسي ٻارڙن لاءِ لکڻ طرف ڪيئن آيو؟ انھي حوالي سان سندس خيال ڪجهہ هن طرح آهن. ”هر ٻار جيان مون بہ لکڻ جي شروعات ٻارن لاءِ ادب لکڻ سان ڪئي ۽ منھنجي ڇپيل پھرين تخليق بہ ٻارن لاءِ ڪھاڻي ھئي. لاڳيتو ڪيترا ئي ورھيه ٻارن لاءِ اردو توڙي سنڌي ٻولين ۾ ڪھاڻيون لکيم. ھاڻي ٻارن لاءِ ڪھاڻيون لکڻ جو رڳو ھڪ مقصد آھي ۽ اھو آھي ٻارن کي وندرائڻ. راند روند کانسواءِ ڪتاب ئي اھا اڪيلي وندر آھي جنھن ۾ ماءُ پيءُ پنھنجي ٻار کي خودمختيار ڇڏي سگهن ٿا. اھا خودمختياري ٻار کي موبائل فون ۽ ٽي وي ريموٽ ھٿ ۾ ڏيڻ ۾ ناھي. ٻار موبائل ۽ ٽي ويءَ جو غلط استعمال ڪري سگهي ٿو. ان لاءِ ڏاڍو ضروري آھي تہ جڏھن ٻار موبائل استعمال ڪري يا ٽي وي ڏسي تہ ماءُ پيءُ ساڻس گڏ ھجن. جڏھن تہ ٻار جي ڪتاب پڙھڻ مھل، ماءُ پيءُ ڪنھن بہ ڳڻتيءَ کان آجا ٿي پنھنجا ڪم ڪار اُڪلائي سگهن ٿا. پر ان لاءِ اھا ڳالھہ اھم آھي تہ ڇا ڪتاب جو مواد ايترو وڻندڙ آھي جو ھڪ ٻار جو ڌيان لاڳيتو مطالعي ڏانھن ڌرائي سگهي؟ مان سمجهان ٿو تہ ٻارن جي ادب ۾، خاص طور تي ٻارن جي ڪھاڻيءَ ۾، گهڻي ڀاڱي ڪھاڻيڪارَ تخليق کي نصابي رنگ ۾ لکن ٿا. ھُو ٻارن کي نصيحت ڪرڻَ جي چڪر ۾ ڪھاڻيءَ ۾ ٻارن جي لاءِ ڪا وندر يا ڪي دلچسپ واقعا پيدا نہ ٿا ڪن، جيڪي ٻارَ جو ذھني ٿَڪُ لاھي کيس ٻيھر تازو تڪڙو ڪري سگهن. ان ڪارڻ ئي ٻارُ، ڪتاب کان وڌيڪ اھميت موبائل يا ٽي ويءَ کي ڏئي ٿو. جنھن منجهہ ڪارٽون،سپر ھيروز ۽ کلَ ڀوڳَ وارن وڊيوز (PRANKS) جي شڪل ۾ ھنَ لاءِ وندر جو اڻکٽ سامان موجود آھي.ھڪ ٻار کي جيڪڏھن اھڙي ئي وندر ڪتاب جي صفحن ۾ ملي تہ جيڪر ھو ڪتابن ڏانھن موٽ کائڻَ ۾ دير ئي نہ ڪري.اھو ئي ھڪ سبب آھي جو مان پاڻ کي ٻارن جي ڪھاڻيءَ لاءِ وقف ڪري ڇڏيو آھي ۽ ڪوشش اھا ئي ڪئي آھي تہ پکين، جانورن، جنن، ايلين، روبوٽ ۽ اھڙن ٻين ڪردارن تي ڪھاڻيون لکي ٻارن کي ڪتاب پڙھڻ ڏانھن موٽايان. منھنجي لکيل ٻارن جي ڪھاڻين کي ڏسندا تہ اوھان کي اھي ڪردار گهڻائيءَ ۾ ملندا. منھنجو اھو مقصد بِنھہ ڪونھي تہ ڪو ٻار کي نصيحت نہ ڪجي. ضرور ڪجي، پر ڪنھن ننڍي وڏي ليڪچر بدران دلچسپ ۽ نرالن ڪردارن واتان اڻ سڌيءَ طرح ڪھاڻيءَ ۾ بيان ڪرائجي جو ٻار وندرجي بہ ۽ پرائي پڻ.“
سرمد عباسي کان جڏهن پڇيو ويو تہ توھان ھڪ استادَ جي حيثيت ۾ اھو ضرور پَرکيو ھوندو تہ اڄ ڪلھہ جو ٻارُ ادبي مطالعي کان ڪجهہ پري ٿيندو پيو وڃي. سبب اليڪٽرانڪ ميڊيا ۽ سٺن ڪتابن جي کوٽَ آھي يا ادبي ڪتابن جو نصابَ ۾ نہ ھئڻ آھي يا ڪي ٻيا سبب آھن؟ تہ سندن جواب هي هو.
”اسان جو ٻار ڪتاب پڙھڻ چاھي ٿو ۽ پڙھي بہ پيو. اھو سچ آھي تہ ڪتاب پڙھندڙ ٻارن جو انگ گهٽ آھي پر ٻار ادبي ڪتاب پڙھي پيو. اصل ۾ ٻار تہ آلي مٽي ٿيندو آھي. ان کي سُڪڻَ کان اڳ جيڪا شڪل ڏينداسين ھُو اھا شڪل وٺندو. کيس جنھن بہ ماحول سان جوڙينداسين ھُو جُڙندي دير نہ ڪندو. مون کي ننڍپڻ ۾ ئي پڙھڻ لاءِ ڪتاب مليا. جيئن تہ مان عرض ڪري چڪو آھيان منھنجو بابا حاجي نصرﷲ عباسي ۽ منھنجا ڀائر ادبي ڪتاب ۽ رسالا پڙھندا ھئا. خاص طور تي اسان ڀائرن ۾ ٻيو نمبر ڀاءُ الطاف جميل ۽ چوٿون نمبر محمد اسلم بہ ڏاڍا ڪتاب پڙھندا ھئا ۽ اھي اڃان بہ پڙھندا آھن. ادا الطاف تہ ڪجهہ ڪھاڻيون بہ لکيون ھيون. جيڪي شھباز رسالي ۾ شايع ٿيون. مان بابا سائينءَ ۽ پنھنجن ڀائرن جا ورتل ڪتاب پڙھي ئي پڙھڻ ڏانھن ڇڪجي آيو ھئس. حقيقت اھا آھي تہ جي ٻار کي ڪتاب پڙھڻ لاءِ اتساھبو تہ ھُو دير سوير ضرور ان پاسي لڙي ايندو ۽ جيڪڏھن سندس ھٿ ۾ موبائل ڏبي تہ پوءِ کيس ڪتاب بدران موبائل ئي کپندي. ٻيو تہ منھنجو پنھنجو تجربو آھي تہ ٻار کي ڪتاب وٺي ڏبو يا کيس ڪھاڻي شاعري پاڻَ پڙھي ٻڌائبي تہ ھن جو ڪتابن سان چاھُه لازمي ٿيندو. منھنجو پٽ فھيم فاروق ڏھين درجي جو شاگرد آھي. مون کيس شروع کان ڪتاب پڙھڻ جي ھيرَ وِڌي آھي. ھاڻ ھو مطالعي جو ايترو تہ ھيراڪ آھي جو نئون ڪتاب نہ ملڻ تي ورائي ورائي ساڳيا ڪتاب ٻيھر پڙھندو آھي. بحيثيت استاد مون پنھنجي اسڪول ۾ بہ ننڍڙي لائبريري جوڙي آھي. سڄي اسڪول جا شاگرد ۽ شاگردياڻيون ان لائبريريءَ مان ڪتاب کڻي پڙھن ٿا. اسان ھڪٻئي کي ڪھاڻيون پڙھي ٻڌائيندا آھيون ۽ انھن بابت ڳالھائيندا آھيون. ڪجهہ ٻار پتڪڙيون ڪھاڻيون بہ لکندا آھن ۽ ڪيترا ئي شاگرد شاگردياڻيون اھا شڪايت ڪندا آھن تہ سائين ڪيترن ڏينھن کان اوھان ڪو نئون ڪتاب ناھي آندو. اسان ساڳيا ڪتاب پيا پڙھون. منھنجي پٽ فھيم بہ ھڪ ڪھاڻي لکي آھي ۽ ھو منھنجي لکيل ڪھاڻين بابت مون کي ڏاڍيون ڪارائتيون صلاحون پڻ ڏيندو آھي. سو چوڻ جو مقصد اھو آھي تہ دنيا ۾ بدلاءُ اچڻ،فطري عمل آھي. نيون نيون ايجادون تہ ٿيڻ کپن ۽ ٿين پيون. بس اسان کي اھو فيصلو ڪرڻو آھي تہ بحيثيت ماءُ پيءُ يا استاد جي اسان ڪھڙي ڄمار جي ٻار کي ڪھڙي شئي جي ويجهو ڪيون ۽ ڪھڙي شئي کان پاسو ڪرايون. اوھان پنھنجي سوال ۾ ادبي ڪتابن کي نصاب ۾ شامل ڪرڻ بابت بہ پڇيو آھي تہ ان بابت منھنجو عرض اھو آھي تہ ٻارن جي نصاب ۾ شامل سڀئي سبق ڪھاڻيءَ جي شڪل ۾ ئي ھئڻ گهرجن ۽ انھن جا ڪردار پکي، جانور، جيت ۽ وڻ ٽڻ هئڻ گهرجن. ٻار انھن ۾ دلچسپي وٺن ٿا.“
ناميارو ليکڪ ۽ استاد سرمد عباسي صاحب استادن ۽ والدين کي هميشہ هي پيغام ڏيندو آهي تہ ”مانوارا والدين ۽ استاد صاحبان، جيئن پنھنجن ٻارن کي ھر ٽئين چوٿين مھيني نئون وڳو،جُتي، بُوٽ وٺي ڏيندا آھيون. جيئن کين روز جي بنياد تي چاڪليٽ، چپس، ٽافيون، سوپاريون، کارا مٺا بسڪوٽ، ڇولا ۽ بريانيءَ جي پليٽ وٺڻ لاءِ ڏوڪڙَ ڏيندا آھيو، تيئن ئي جيڪر مھيني ۾ ھڪ ڀيرو کين ڪھاڻي ڪتاب بہ وٺي ڏيندا ڪيو تہ واھه جو ڪم ٿي پئي ۽ جڏھن ھُو اھو پڙھي وٺن تہ کانئن ان بابت ڪي سوال بہ پڇندا ڪيو يا بحث ڪندا ڪيو. ان سان ٻارَ ۾ ھاڪاري بدلاءُ ايندو ۽ سندس نصابي سرگرمين تي سٺا اثرَ پوندا. ٻارن ۾ اکر ۽ لفظ سڃاڻڻ جا ڳڻَ سگهارا ٿيندا. سندن صورتخطي پڻ سُڌرندي.“
مونکي هر وقت محبتون ۽ اتساھہ ڏيندڙ سرمد عباسي وٽ ٻارن لاءِ لکيل ڪھاڻين ۽ ناولن جو، ڇھن ڪتابن جيترو مواد موجود آھي. اسان اِها اميد ٿا ڪريون تہ اِهو مواد ڇپجي پڙهندڙن تائين پُھچي ۽ اسانجو سائين عباسي صاحب هميشہ خوش رهي. آمين
(05 نومبر 2024ع)