لطيفيات

شاهه جي شاعريءَ ۾ سُگهڙائپ جو رنگ

ڪتاب ”شاهه جي شاعريءَ ۾ سُگهڙائپ جو رنگ“ نامياري سگهڙ ، لوڪ ادب جي پارکو ۽ لوڪ ادب تي تحقيقي ڪم ڪندڙ محترم عاجز رحمت الله لاشاري صاحب جي تحقيق تي مشتمل آهي.
لطيف جي فڪر جي پوئلڳ ۽ جاکوڙي انسان عاجز رحمت الله لاشاريءَ پنهنجي طرز جو الڳ ٿلڳ ڪم ڪيو آهي ۽ لطيف جي ڪلام ۾ سگهڙائپ جا جيڪي رنگ ڏٺا ۽ انهن کي عام تائين پهچائڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. حقيقت اها آهي ته هن وقت لوڪ ادب کان وڌيڪ شاهه سائينءَ جو ڪلام مشهور ۽ عوام ۾ مقبول آهي، عاجز رحمت الله جو هيءُ ڪتاب به ان سلسلي ۾ هڪ بهترين اضافو آهي.
Title Cover of book شاهه جي شاعريءَ ۾ سُگهڙائپ جو رنگ

هُنر...!

مٿي بيان ڪيل لوڪ ادب جي صنفن سينگار، ڏهس ۽ ڏور بيت کانپوءِ هنر واري عنوان تي اچون ٿا، جيڪا سگهڙن طرفان صنف عام آهي ۽ مختلف عنوانن سان مشهور آهي. ان سلسلي ۾ حضرت شاهه عبداللطيف ڀٽائي جا به ڪيترائي بيت، سگهڙائپ واري هنر سان ملندڙ آهن پر نموني طور صرف هڪڙو بيت ڏجي ٿو. مشهور محقق ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلو هنر بابت راءِ ڏيندي لکي ٿو ته هنر فارسي لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي فن، ڪاريگري. ڪاريگر جو ڪيل ڪم تڏهن ظاهر ٿيندو، جڏهن ڪري ڏيکاري. مثال: پٿر، ڪاٺ ۽ مٽي، جڏهن اصلوڪيءَ حالت ۾ آهن، تڏهن انهن ئي نالن سان سڏجن ٿا، پر جيڪڏهن ڪاريگر انهن شين کي پنهنجي اٽڪل ۽ استاديءَ سان ڪا موزون شڪل ڏئي ته اهو سندس هنر چئبو، ان مان ثابت ٿيو ته هنر شيءَ جي اصلوڪي حالت جو نه بلڪ ان مان ٻي بڻايل موزون حالت جو نالو آهي، جيئن “پٿر” مان تراشيل شڪل “ آهُر”، بُت، “روهي”، “روهڙو” وغيره، ڪاٺ مان “ڏوئي”، “گهڙامنجي”، “صندل” وغيره ۽ مٽيءَ مان “مَٽ، ڪُنو، دِلو” وغيره. نالا ڏئي سگهجن ٿا، اهڙي طريقي سان شاعر ۽ سگهڙ لفظن، جملن ۽ بيتن ۾ ڪا رمز رچي هنر جي معنيٰ رکندا آهن.
شاهه سائين جو هي بيت به ان نموني جي هڪ ڪڙي آهي.

جا هڙ اندر جيءَ، سا هڙ ٻڌي ساهه کي،
ساهڙ ڇڙي نه ساهه جي، ساهڙ ساهڙ ريءَ،
ساهڙُ ميڙ سميع، ته ساهڙ ڇڙي ساهه جي.

(سر سهڻي، د 7، ب 13/جامع مستند شاهه جو رسالو)
لفظن جي چير: (1) جا+هڙ: جا = ڳنڍ (2) سا+هڙ: سا = ڳنڍ (3) ساھڙ = محبوب
مقصد ته جيڪا منهنجي جيءَ ۾ پنهنجي پيار واري ڳنڍ منهنجو محبوب ٻڌي پاڻ کي دل ۾ قابو ڪري ويو آهي، سا ايسيتائين ٻڌل هجي، جيسيتائين سريءَ ۾ ساهه آهي ۽ دعا ٿو ڪري ته مالڪ سائين مون کي منهنجو محبوب ملاءِ ته ان جي وصال سان ئي دم نڪري.