ڍاڍر ، رند علي
ڍاڍر سبزي ۽ ڪمند جي پوک سان مشهور آهي. سياري ۾ ڪوئٽه لاءِ ڍاڍر کان ٽرڪن ذريعي سبزي ايندي آهي. ۽ ڍاڍر جي تاريخي حيثيت هي به آهي جو سياري ۾ خان آف قلات جي درٻار هتي لڳندي هئي. سراوان، جهلاوان جا نواب، سردار هتي اچي گڏ ٿيندا هيا. هي علائقو سطح سمنڊ کان 500 فوٽ مٿي آهي ۽ گرمين ۾ هي گرم ۽ سياري ۾ ٿڌو رهي ٿو.
اڳ ۾ هي علائقو قلات رياست ۾ شامل هيو. ضلع ڪڇي جڙڻ کان پوءِ ضلع ڪڇي جو هيڊڪوارٽر ٺهيو. 1992ع ۾ بولان ضلع جڙيو ته ان جو هيڊڪوارٽر هتي تجويز ٿيو. هتي ڊپٽي ڪمشنر ۽ ٻين ضلعي آفيسرن جون آفيسون آهن. (ڍاڍر کي رند علي به سڏيو وڃي ٿو).
رند علي ۾ محترم عبدالرزاق صابر صاحب جو سوٽ ۽ براهوئي ادبي سوسائٽي جو پراڻو ميمبر خليل احمد شاڪر رهي ٿو. ساهي کڻڻ لاءِ ان وٽ وياسين. جيڪو بي اينڊ آر ۾ سب انجنيئر آهي. خليل شاڪر اسان کي ڏسي ڪافي خوش ٿيو. چانهه، بسڪوٽ ۽ بادام اخروٽ سان اسان جي تواضع ڪئي. ڪچهري ۾ براهوئي ادبي سوسائٽي جي دور جون ڳالهيون هليون. جو خليل شاڪر سوسائٽي جي اسٽيج ڊرامن ۾ ڪم ڪيو هو. ۽ براهوئي ۾ شاعري به ڪندو رهيو. جڏهن کان سرپره قبيلي جو ٽڪري ٿي پڳ ٻڌي ۽ بي اينڊ آر ۾ سب انجنيئر بڻيو ته شاعري ڇڏي ڏني.
ڪچهري ۾ سندس ڀاءُ عزيز احمد ۽ بي اينڊ آر جو هڪ ٻيوسب انجنيئر علي رند به هيو. ڪچهري ڀرپور هئي. پر اڳتي پنڌ هجڻ ڪري موڪلائي روانا ٿياسين.
ڍاڍر کان پنج ڪلوميٽر اوڀر جي فاصلي تي مڪتبه درخان جا آثاراسان کي نظر آيا. هن وقت ان مدرسه ۽ مسجد جون ڀتيون ڊٺل حالت ۾ نظر آيون. ڳوٺ جي چوڌاري آبادي ۽ فصل هيا. سم جي جي ڪري به پراڻيون عمارتون متاثر هيون. مڪتبه درخان جا آثار براهوئي ۽ بلوچي ادبي مَڏي جي تاريخ بيان ڪن ٿا. افسوس سان چئجي ٿو ته هن مدرسه جون عمارتون سار سنڀال نه هجڻ جي ڪري ڊهي ويون. ڪجهه ڀتيون بيٺل ڏيکارجن پيون.