سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊو ڄام
ٽنڊو ڄام سنڌ جو هڪ شهر آهي. هي علائقو زراعت کان سواءِ زراعت جي علم جو مرڪز هجڻ ڪري ڪافي مشهور آهي. هتي سنڌايگريڪلچر يونيورسٽي، اٽامڪ انرجي ۽ ريسرچ سنٽر هجڻ ڪري نه رڳو وطن پاڪستان پر پوري دنيا ۾ ڄاتو سڃاتو وڃي ٿو. ٽنڊوڄام حيدرآباد ۽ ميرپور خاص جي رستي جي وچ ۾ آهي. هن علائقي ۾ انب، زيتون، ۽ ڪيلو گهڻو ٿئي ٿو. انب ۽ ٻيرن جا وڏا باغ آهن. علائقي جو ميوو ٻاهرين ملڪن ڏانهن به وڃي ٿو. آب هوا جي لحاظ کان تمام سٺو علائقو آهي.
زراعت جي ترقي لاءِ سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊوڄام جو نالو پنهنجي مٽ پاڻ آهي فيصل آباد زرعي يونيورسٽي کان پوءِ سنڌ زرعي يونيورسٽي زراعت جي علم وڌائڻ ۾ وڏو ڪم ڪري رهي آهي. هتي سنڌ بلوچستان ۽ صوبه سرحد جا شاگرد زرعي تعليم حاصل ڪن ٿا.بلوچستان جا گهڻا شاگرد هن يونيورسٽيءَ مان علم حاصل ڪرڻ کان پوءِ وڏين پوسٽن تي ڪم ڪري رهيا آهن. يونيورسٽي جو وائيس چانسلر ڊاڪٽر ارشاد علي سومرو آهي. وائيس چانسلر بابت سڀ شاگرد پر اميد آهن پر بلوچستان جي شاگردن جو خاص خيال ڪري ٿو. ان ڪري بلوچستان جا شاگرد وائيس چانسلر جي شفقت کان ڪافي متاثر لڳن پيا. شاگرد چون پيا جڏهن کان ڊاڪٽر ارشاد علي سومرو وائيس چانسلر ٿي آيو آهي ان وقت کان ٽنڊوڄام زرعي يونيورسٽي ۾ بلوچستان جي ڪوٽا کان ٽيهه يا چاليهه کان وڌيڪ شاگردن کي سيٽ ڏني.
ڊاڪٽر ارشاد علي سومرو چيو ته بلوچستان جي شاگردن کي اسپيشل سيٽون ڏيڻ جو مقصد آهي ته بلوچستان تعليم جي ميدان ۾ گهڻو پٺتي پيل آهي ۽ بلوچستان ۾ ڪا زرعي يونيورسٽي به ڪانهي. ان ڪري پنهنجي وائيس چانسلر جي چئن سالن ۾ ٻه سو کان وڌيڪ اسپيشل سيٽن تي بلوچستان جي شاگردن کي داخلا ڏنم. جيڪا سهڻي پيش رفت آهي.
اسان جڏهن ايگريڪلچر يونيورسٽي ٽنڊوڄام پهتاسين ته اتي يار جان باديني جي ڪمري ۾ وياسين. ان جو ڪمرو بند هيو. اسان کيس ڳولهي رهيا هياسين ته ڪوئٽه جو هڪ افغان ڇوڪرو مليو. جنهن اسان کي پنهنجي ڪمري ۾ ويهاريو ۽ يارجان کي ڳولهڻ ويو. گهڙي کن کان پوءِ شير عالم ۽ ٻيا دوست آيا. اسان کي ڏسي ڪافي خوش ٿيا. هو اسان کي پنهنجي ڪمري ڏي وٺي وڃي چانهه بسڪوٽ گهرايائون. پل کان پوءِ يار جان به اچي نڪتو. ان سان حال احوال ٿيا.
زرعي يونيورسٽي ٽنڊوڄام ڄام شوري جيان تمام وڏي يونيورسٽي آهي. هن وقت هتي بلوچستان جا اڍائي سو شاگرد پڙهن ٿا. ۽ هر سال داخلائون ٿين ٿيون. ڪيترن علائقن جا ڇوڪرا سليڪٽ ٿي هتي پڙهڻ اچن ٿا.
سج لٿي تائين دوستن سان ڪچهري ڪئي. هنن وس ڪيو ته رات اتي رهون، اسان کي ڄامشوري وڃڻو هو. جو ريسٽ هائوس ۾ اسان لاءِ انتظار ڪيو پيو وڃي. هي دوست چون پيا ته توهان اسان جا مهمان آهيو. اوهان کي ماني کائڻ کانسواءِ نه ڇڏينداسين ان ڪري يارجان ۽ شير عالم اسان گڏجي حيدرآباد آيا. حيدرآباد ۾ ٿورو گهمي. دوست اسان کي چائنيز هوٽل وٺي هليا. ۽ پر تڪلف ماني کارايائون. اسان چيو ته توهان شاگرد آهيو. ايتري تڪليف جي ضرورت ناهي پر هنن نه مڃيو. ماني کائڻ کان پوءِ انهن کان موڪلائي اسان ڄام شورو روانه ٿياسين.
واٽ تي حيدرآباد جو هڪ روڊ جي نالي ٽٽل هئي. رستو گندي پاڻي سان ڀريل هيو. اسان کي ڄاڻ ڪانه هئي ته ڪو ٻيو به رستو آهي. هڪ ماڻهو کان پڇا ڪئي ته ادا هن پاڻي ۾ ڪو کڏو وغيره ته ڪونهي.ان چيو ته نه. اسان کان اڳ ٻه ٽي گاڏيون اتان لنگهي ويون ۽ پوءِ اسان به الله تعاليٰ جو نالو وٺي پاڻي ۾ پنهنجي ننڍي ڪار ڇڏي ڏني. هوريان هوريان اڳتي وڌندا رهياسين. اوچتو هڪ کڏو اچي ويو ۽ اسان جي گاڏي ڦاسي پئي ته ڊڄي وياسين ۽ پريشان به ٿياسين. جڏهن ته اسان جي ڪار وچ پاڻي ۾ اچي چڪي هئي. خوف هي ٿيو ته جيڪڏهن پاڻي سالنسر ۾ ويو ته انجڻ بند ٿي ويندي مون صابر صاحب کي چيو ته ور لانچي گاڏي کي ڌڪا ڏئي. صابر صاحب ۽ عبدالحميد اختر لهي گاڏي کي پوئتي ڌڪيو خوش قسمتي سان گاڏي جلد پوئتي ٿي ۽ بند نه ٿي. ٿوري دير ڪوشش سان گاڏي پاڻي مان ڪڍي ورتي. صابر صاحب ۽ حميد اختر جا ڪپڙا ڪجهه پُسيا. پر خير خوشي سان اسان پاڻي مان نڪري آياسين. جيڪڏهن گاڏي بند ٿي يا وڌيڪ ڦاسي ها ته هتي اسان جي مدد لاءِ ڪوبه نه اچي ها، اسان ڏاڍا پريشان ٿيون ها.
اسان جي هن ساري سفر ۾ اوکو مرحلو اهو هيو. بهرحال اسان ريسٽ هائوس آياسين.هٿ منهن ڌوئي ڪپڙا بدلائي ستا سين.
17 جنوري تي يونيورسٽي کي موڪل هئي. اسان ناشتو ڪري گيسٽ هائوس مان نڪتاسين ۽ حيدرآباد ۾ ميوزم ڏسڻ وياسين.