فريد آباد (ميهڙ)
فريدآباد جوهر براهوئي جو شهر آهي. جوهر جي ڪري آباد آهي. هي شهر ضلع دادو جي شهر ميهڙ کان 22 ڪلوميٽر اولهه طرف آهي. زرعي علائقو آهي. هي شهر به سنڌ ۽ بلوچستان جو سرحدي شهر آهي. اڄ به ٻارهوئي ماڻهو پنهنجن اٺن، گهوڙن ۽ پنهنجي ڌڻن سان ونگو ۽ هن رستي سان اچن وڃن ٿا.
اڄ ڪلهه سنڌ ۽ بلوچستان سڙڪ ذريعي اچ وڃ جا رستا شهدادڪوٽ يا جيڪب آباد کان اهن. پر گذريل وقت سنڌ بلوچستان جا ماڻهو پيدل يا اٺ، گهوڙي تي فريدآباد جي رستي کان گذر ڪندا رهيا. ان ڪري به تاريخي حيثيت وڌيڪ اهي. اڄوڪي دور ۾ به ڌنار، پنهوار جهلاوان ۽ سنڌ لاءِ هن رستي سان اينداويندا آهن.
هن شهر سان هڪ تاريخي واقعي جو به تعلق آهي. جو ميان نور محمد ڪلهوڙي ۽ مير عبدالله قهار جي وچ ۾ جذپهر جي علائقي ۾جنگ جو سبب هن شهر ۾ ڌاڙي جو واقعو آهي ۽ جنگ ۾ مير عبدالله قهار شهيد ٿي ويو.
چار سو سال اڳ فريدآباد شهر جو نالو “ڪاڇو” هيو. ۽ هن ۾ هڪ قلعو هيو. ميان نصير خان ڪلهوڙي جي خليفي فريد ڀاڳت جي ڪري هن جو نالو فريدآباد پيو.
فريدآباد ۾ هڪ ننڍي بازار به آهي. جا سنڌ جي بازارن وانگر مٿان ڍڪيل آهي. ڇو ته گرم علائقو آهي. ساري بازار تختن، چادرن ۽ ڳوڻين سان ڍڪيل اهي. جيئن گرمي کان بچاءُ ٿئي. بازار ۾ کاڌ خوارڪ جون ڪل شيون موجود آهن.
علائقي جا ماڻهو مهمان نواز مخلص ديندار آهن. وسڪاري جي مند ۾ کيرٿر جي جبلن کان پاڻي اچڻ جي ڪري هي شهر جزيرو بڻجي ويندو آهي. ماڻهو ٻيڙين ذريعي اچن وڃن.(هاڻ پل جڙي چڪي آهي).
ڪنهن اهڙي موقعي تي براهوئي جو ناميارو مزاح نگار شاعر جناب عبدالجبار يار کي ٻيڙي ذريعي جوهر بروهي سان ملاقات لاءِ وڃڻو پيو.
جوهر بروهي، براهوئي ادب لاءِ وڏي خدمت ڪري رهيو آهي. سنڌ بلوچستان ۾ براهوئي ادبي سيمينارن جي روايت قائم ڪئي. پاڻ سنڌ جي شهر فريدآباد جو رهاڪو آهي.
سنڌ اصل ۾ علمي ادبي سرزمين آهي. هن ڌرتي جا رهواسين سنڌي ادب ، ثقافت کي سهڻي صورت ڏني آهي. ۽ براهوئي ادب ۽ ثقافت به هتان صورت حاصل ڪئي جيئن سنڌي ادب ۾ شاهه عبداللطيف ڀٽائي ۽ سچل سرمست جا نالا هن ڌرتي تي آسمان جي ستارن جيان جرڪن ٿا. ته هن ڌرتي اسان کي براهوئي جو عظيم قلم ڪار،اديب، شاعر، عالم ۽ فاضل حضرت مولانا محمد عمر دين پوري۽ حضرت تراب بروهي ڏنا. اهڙي ريت سنڌ جي ڌرتي تي براهوئيءَ زبان ۽ ادب لاءِ پاڻ پتوڙيندڙ عالم، فاضل، اديب ۽ شاعر ڪافي ڪم ڪري رهيا آهن.
هونئن به براهوئي عوام پراڻي زماني کان سياري جي موسم ۾سنڌ وڃن ٿا. ۽ اونهاري ۾ بلوچستان اچن ٿا.ان جو ثبوت اسان جي لوڪ شاعري آهي.جيڪا سينه به سينه اسان تائين پهتي آهي.
سنڌ جو سفر براهوئي ماڻهن جي پراڻين روايتن مان آهي. ان ڪري شاعر پنهنجي محبوب کي سنڌ وڃڻ جي حوالي سان چون ٿا:
اچ منهنجا جاني! رندن تي رڙهان ٿو،
رب جو قسم آهي“ سنڌ” ڏي اچان ٿو
اچ! منهنجا مور جاني! اوڪر تنهنجي جند جو،
دوستي سهڻل جي آ، موسم آهي“سنڌ” جي.
اچ منهنجا مور جاني! توسان قول رنداڻو،
جدائي آئي آ جو موسم آهي “ سنڌ” جي.
وٽو اسان کنيو هو، وٽو لسيءَ هاڻو،
دلبر کي ماري وڌو “ سنڌ” جي گرمي
ڇڪ منهنجي مَهري کي واريءَ تتل تي،
پڇا تنهنجي ڪندس مان“ سنڌ” جي سهڻن جي.
چاريان پيو، چاريان پيو سنڌ جي مينهن کي،
بادامي اکڙين سان ماريو تو لکن کي
دريا هي موج آئي “ سنڌ” کي پائڻ لاءِ
باس مون به باسي آ،دلبر جي موٽڻ لاءِ.