ماحولياتي تعليم جي اھميت ۽ اسان جو مستقبل
اھڙي طرح اسان پنهنجي چوڌاري، وڻن ۽ ٻوٽن به ڏاڍي بيرحمي سان وڍي تباهه ڪري ڇڏيو آهي، جنهن سان به اسان جو ساھ سوڙھو ٿيندو پيو وڃي ۽ اسان اڃا به بيخبري ۽ مظلوميت جي عالم ۾ پيا ھلون. ڪو وقت ھوندو جو اسان وٽ وڏا وڏا ٻيلا ھوندا ھئا، ھر طرف ساوڪ ئي ساوڪ ھوندي ھئي. ان ڪري سڄو ايڪو سسٽم بھتر ھوندو ھو. برساتون به پنهنجي وقت تي پونديون ھيون، سردي به پنهنجي وقت تي ڀرپور ايندي ھئي ۽ اھڙي طرح گرمي به پنهنجي معمول تي ٿيندي ھئي. پر جڏھن کان اسان وڻن کي وڍڻ شروع ڪيو آهي ۽ ان جي جڳهه تي ڪارخانا ۽ فيڪٽريون ٺاهڻ شروع ڪيون آهن، تڏهن کان ماحولياتي گندگي عروج تي آهي. ان سان گڏوگڏ اسان وڻ پوکڻ به ڇڏي ڏنا آهن ۽ ان جو نتيجو اھو نڪتو آهي ته برساتون به نٿيون پون ۽ جيڪڏهن پون ٿيون ته ٻوڏ ۽ طوفان جي شڪل اختيار ڪري ٿيون وڃن. ھاڻي جيڪڏهن ھاري ٻني ۾ ڪم پيا ڪندا آهن ۽ جڏهن ڪم ڪري ٿڪجي پوندا آهن ۽ سندن دل چوندي آهي ته گھڙي کن ساھي کڻجي ته انهن ھارين کي ٻني ۾ ويھڻ لاء ڇانورو ناهي ملندو، ڇو ته انهن خود ئي وڻن کي وڍي تھس نھس ڪري ڇڏيو آهي. ھي اسان جي جياپي جي حوالي سان تمام خوفناڪ صورتحال آهي. جنهن جي باري ۾ اسان جي عام ماڻهو کي نه ڪا خبر آهي ۽ نه وري ڪو فڪر آهي.
اھڙي طرح ڪيترن ئي جانورن، جيتن ۽ پکين جا نسل به اسان ماري ختم ڪري ڇڏيا آهن، جيڪي اسان جي جيئاپي لاء تمام ضروري ھئا. ھڪ ته اسان بيرحمي سان شڪار ڪري مختلف جانور ۽ پکي ماري ڇڏيا آهن ۽ ٻيو ته اسان پاران پيدا ڪيل ماحولياتي آلودگي ۾ به ڪافي جانور ۽ پکي مري ويا آهن. ان سان گڏوگڏ زراعت ۾ فصلن تي تمام گھڻين دوائن جو استعمال به ان تباهي جو سبب آهي. اھا تباهي رڳو جانورن نه انسانن جي صحت تي تمام ھاڃيڪار اثر ڇڏي ٿي.
ان سموري تباهي کان بچڻ لاء ضروري آهي ته اسان پنهنجي ماڻهن ۾ ماحول جي حفاظت ۽ صفائي بابت آگاھي ڦھلايون ۽ ان سان گڏوگڏ شاگردن کي ماحول بابت ليڪچر ڏجن.
ھن ليک ذريعي حڪومت کي به اھا گذارش ڪندس ته Environmental Education جي سبجيڪيٽ کي پرائمري سطع کان لازمي ڪري نصاب ۾ شامل ڪيو وڃي ته جيئن شاگردن کي ننڍپڻ کان اھا تعليم ملي سگهي. ان سبجيڪيٽ جا استاد به ڀرتي ڪيا وڃن جن جي ڊگري Environmental Sciences ۾ ھجي. ائين ڪرڻ سان ڪافي بھتري اچي سگهي ٿي.
ھن وقت حد اھا آهي، جو پاڪستان جو شھر لاھور فضائي آلودگي جي ڪري دنيا جو پھريون نمبر شھر آهي، جيڪا تمام ڳڻتي جوڳي حالت آهي۔ ڇو ته اسان نه رڳو معاشرتي پر ملڪي سطح تي به انهن ڳالهين تي ڌيان ناهي ڏنو. ملڪي اين جي اوز به رڳو ماحول جي نالي ۾ پراجيڪٽ وٺي، مال کاڌا۔ باقي ماحول جي حفاظت ڪرڻ بجاء تباهي ڪئي آهي. ملڪي پاليسيون ٺاھيندڙ مختلف وزير ۽ ڪامورا به ڄڻ ان تباهي کان لاتعلق بڻيل آهن. جن جا مستقبل ۾ اڃا وڌيڪ ڀيانڪ نتيجا نڪرندا.
عالمي ادارو يونيسڪو جنهن جو ڪم عالمي ليول تي امن ۽ ڀائيچارو قائم ڪرڻ آهي، ان پاران به جيڪي ماحولياتي تعليم جا جيڪي مقصد بيان ڪيا ويا آهن اھي ھي آهن
1: ماڻهن کي ماحول بابت آگاھي ڏيڻ
2: ماحولياتي مسئلن کي سمجھائڻ
3: انهن ماحولياتي مسئلن جا حل ڳولڻ
4: ٽيڪنالاجي جو درست ۽ مناسب استعمال ڪرڻ
5: پرائمري کان يونيورسٽي سطع تائين environmental studies کي تعليم ۽ نصاب جو حصو بڻائڻ.
6: ماڻهن کي ماحول دوست ۽ ماحول سان پيار ڪندڙ بڻائڻ.
7: ماحولياتي بھتري لاء عملي اپاء وٺڻ.
سو اھڙي قسم جون آگاھي جون عملي مھمون ھلائي، اسان نه رڳو پنهنجي ماحول کي بچائي سگھون ٿا پر پنهنجي مستقبل کي به بچائي سگھون ٿا.
(هي ليک، ماهوار همسري رسالي جي فيبروري، 2019 واري شماري ۾ شايع ٿيو).