سـُــر گـهـــاتـُــو
ڪو جو قهر ڪلاچ ۾، گهــِـــڙي سو نـِــئـــي
خبر ڪونه ڏئي، ته رَڇ ڪـُــڄــاڙي رَنڊيا
سمجهاڻي: لطيف سائين فرمائي ٿو ته، ڪلاچيءَ جي ڪــُــن ۾ اهڙي ته مصيبت اچي ويٺي آهي، جيڪا سمنڊ ۾ شڪار ڪندڙ توڙي ايندڙ وِيندڙ کي تباهه ڪري ٿي ڇڏي. اِها مصيبت آهي مانگر مڇ. هــِــن ڪــُــن وَٽان جيڪو گــُــذري ٿو يا مڇيءَ مارڻ لاءِ ڄار وِڇائي ٿو ته خبر ئي نه ٿي پئي ته ڄار ڇا ۾ اَٽڪيو آهي جو مڇي نه ٿي ڦاسي.
**
ڪالهه ڪلاچيءَ ويا، ڇتيون کڻي ڇـُــڳــيــر
ڀائرن ڀيرو نه ڪيو، اَدن ڪئي اوير
اهڙي خاصي کــــيــر، ڪــُـــن وَرائي جهلي
سمجهاڻي: مورڙي جي ڀيڻ چئي ٿي مانگر مڇ کي ختم ڪرڻ لاءِ ڪالهه مــُــنـھــنـجـــا ڀائر وڏا پــَــٽــڪـــا ٻــَــڌي / تيار ٿي ڀالا ۽ ٻيا هٿيار کڻي نڪتا هــُــئـــا پر کين ڏاڍي دير ٿي وئي آهي جو اڃان گهر واپس نه وَريا آهن. لڳي ٿو ته، اهڙي چڱي موچاري ۽ بھادر ٽولي کي پاڻيءَ جي ڪــُــن ڪٿي روڪي ته نه ڇڏيو! ھُو واڳونءَ جي وَر ته نه چڙهي ويا! تنهن ڪري سندن خبر چار ته لهو!
**
ماڪَ ڀـــِـــڄـــائـيـُـن مولهيا؛ مٿان رات پــَـــئــِـــي
اؤليون اُجهڻ لڳيون، ويا وَنجهه وَهــــِـــي
ڪلاچيان ڪـَـھـِـي، ڪڏهين ڪونه آئيو.
سمجهاڻي: سمنڊ جي گـهــِــم ۽ ماڪ (شبنم) مھاڻن / ڀائرن جون پــَــڳــُـــون به پسائي ڇڏيون آهن. هوڏانھن رات پنھنجي اُونداهي پکيڙي ڇڏي آهي. ٻيڙين کي هلائڻ وارا ڳـــَـــن ۽ وَنـجــهــه وَهڪري ۾ لــُــڙهــن پيا. اِهو تباهيءَ وارو منظر ڏِسي خيال اچي ٿو ته همراهه بچيا نه هــُــونــدا ڇاڪاڻ ته هــِـــن قھري ڪــُــن ۾ ڦاسڻ کان پوءِ ڪو به واپس ناهي وَريو.
**
ائين جا لڏو لوڏَ، اِيءَ پر گهاتوئڙن جي
ڪــُــن ڪلاچيءَ ڪوڏ، ســُـــک نه ســُــتـــا ڪڏهين
سمجهاڻي: اوهان جنھن لاڏ ڪوڏ، ناز ۽ خوشيءَ سان پيا گـهــُـــمـــو ڦـــِـــرو اِهو انداز ۽ طريقو ته مڇي ماريندڙ خوش حال مھاڻن وارو آهي. ڪلاچيءَ جي ڪــُــن مان کين گهڻو شڪار (مال) ملي ٿو. اِن شوق ۾ کين ننڊ ئي نه ٿي اچي پر جڏھن کان مانگر مڇ ان ۾ گھر ڪيو آھي ته ڪلاچيءَ جي ڪــُــن سندن متيون مــُـنـجـهــائـــي ڇڏيون آهن. کانئن سڀ خوشيون وِسري ويون آھن. اِن بــُــريءَ بلا کي مارڻ لاءِ سندن ســُــک ۽ آرام ڦــِــٽــي ويو آهي.
**
تــَـــريـــون پــَــسان نه تار ۾، جهـُـــڳـــا جاءِ نه ڪن
مــــادَر مــلاحــــن، مــــاڳ نـــه ڍويـــــــــا مــَــڪـــڙا
سمجهاڻي: ڪلاچيءَ جي ڪــُــن ۾ ٿاڪ ٺاهيندڙ مانگر مڇ جي تباهيءَ کان پوءِ مھاڻن ڊَپ کان سمنڊ ۾ وڃڻ ئي ڇڏي ڏنو آهي. تنھن ڪري سمنڊ به ويران ٿي پيو آهي. درياهه (سمنڊ) ۾ هاڻي نه ئي ترها آهن نه ئي ننڍا وڏا ٻيڙا آهن. اي اَمڙ! جيڪي مھاڻا مڇيءَ جون ٻيڙيون ڀري ايندا هــُــئـــا هاڻي ته اُنهن جو روزگار ئي بند ٿي ويو آهي. اَڳي ته جلد ئي کين گهڻو شڪار هٿ اچي ويندو هو پر هاڻي ته گهڻو عرصو گذري ويو اَٿن پر اڃان تائين ناهن موٽيا. خالي ھٿين موٽڻ نه چاھيندا ھُوندا. اھڙي حالت ڏسي، مورڙي پنھنجي عقل کي استعمال ڪري پِڃرو ٺھرائي مانگر مڇ کي ماري ڇڏيو. چوَن ٿا ته مورڙو معذُور به ھو، جسماني طور ڪمزور به ھو، پر عقل ۾ سڀني کان وڌيڪ ھو. مانگر مڇ کي مارڻ جي ته ڪيترن ئي ڪوشش ڪئي ھُئي. بھادرن پنھنجي طاقت آزمائي ھُئي، پر ڪامياب نه ٿيا ھُئا. مورڙي جي ذھانت سوڀ ماڻي.
اسان کي ان ڪردار مان ذھانت کي ڪَتب آڻڻ جو سبق ملي ٿو. ذھني صلاحيت کي صحيح استعمال ڪري سماج ۾ تبديلي آڻي سگھجي ٿي. ان سلسلي ۾ پاڻ مورڙي کي رھبر مڃي گھڻو ڪُجھه ڪري سگھون ٿا. ذھني صلاحيت ۽ ذھانت جا ڪيترا ئي مثال موجُود آھن. ھن ڪرپشن، رشوت، ٺڳيءَ، سفارش ۽ مٽي مائٽيءَ واري دور ۾ به ڪيترا ئي غريب ۽ بي پھچ نوجوان پنھنجيءَ ذھانت وسيلي مقابلي جا وڏا امتحان پاس ڪري وڏا عُھدا ۽ مڃتائون ماڻي چُڪا آھن يا ماڻن پيا؛ سو اسان کي به ھمٿ ھارڻ نه گھُرجي.
**