تاريخ، فلسفو ۽ سياست

بدلجندڙ دنيا ۽ سنڌ

”بدلجندڙ دنيا ۽ سنڌ “ نامياري ليکڪ نصير ميمڻ جي چونڊ ڪالمن تي مشتمل آهي.
دنيا تيزيء سان بدلجي رهي آهي، ڪنهن جو انتظار ڪرڻ بنا !! پر سنڌ، خاص ڪري سنڌ جو نوجوان ڪاڏي وڃي؟ قيادت، حڪومت، سياسي اڳواڻ، ڪامورا ڪا راهه ڪونه پيا ڏين. سنڌ روز ڌٻڻ ۾ ڦاسندي پئي وڃي. اهڙين حالتن ۾ نيٺ ڇا ڪجي؟ نصير ميمڻ اهڙن سوالن کي ۽ سنڌ ڪيس کي ڀرپور نموني پنهنجي ڪالمن ۾ پيش ڪيو آهي. هي ڪتاب نوجوانن ۽ با شعور دوستن لاءِ لاڀائتو ثابت ٿيندو.
  • 4.5/5.0
  • 3622
  • 1238
  • آخري ڀيرو اپڊيٽ ٿيو:
  • نصير ميمڻ
  • ڇاپو پھريون
Title Cover of book بدلجندڙ دنيا ۽ سنڌ

خطي ۾ نئين جنگ جا شعلا پاڪستان کي وڪوڙي سگهن ٿا؟

نواز حڪومت سعودي عرب جي حامي بلاڪ جو حصو بڻجندي، يمن ۾ سندس عسڪري واهر ڪرڻ جو اعلان ڪيو آهي. جيتوڻيڪ گذريل ڪيترن ڏهاڪن کان پرايون جنگيون وڙهي، پنهنجي ملڪ کي برباد ڪرڻ واري تجربي جي باوجود ان قسم جو فيصلو آپگهاتي عمل آهي، جنهن لاءِ ملڪي اسٽيبلشمينٽ سندرو ٻڌي بيٺي آهي. اها حقيقت آهي ته وچ اوڀر ۾ هڪ عرصي کان ٽاڪوڙو متل آهي، اهڙي ريت مصر ۾ اسلامي انتهاپسندن کي ٻاهر ڪري، فوج قبضو ڪري ويٺي آهي، شام ۾ ٻن لکن کان وڌيڪ ماڻهو مارائڻ جي باوجود بشارالاسد جي شيعا رياست آمريڪا ۽ يورپ جي اميدن جي اُبتڙ اڃا تائين مضبوط آهي ۽ لبيا ۾ قذافي جا تڏا ويڙهائيندڙ عالمي طاقتن کان هاڻي ملڪ اندر هلندڙ رتوڇاڻ واري گهرو ويڙهه نه ٿي سنڀالجي. ايران پاران شام جي واهر ۽ کُلي طرح سامهون اچڻ سان سندس آمريڪا ۽ سعودي عرب سان پراڻو وير ويتر تيز ٿيو آهي، پر ٻئي طرف گذريل جون کان عراق ۾ داعش جي اُڀرڻ کان پوءِ خطي جي صورتحال ۾ ڊرامائي تبديلي آئي. آمريڪا ۽ سندس اتحادين ايران جي ايٽمي پروگرام ڏانهن نرم رويو اختيار ڪيو ته جيئن گڏيل دشمن داعش خلاف مهاڏو اٽڪائڻ ۾ ايران کي ساڻ کڻي سگهجي. اهو بلڪل ائين ئي هو، جيئن پاڪستان ۽ افغانستان ۾ القاعده سان شديد دشمنيءَ جي باوجود ان کي شام ۾ بشارالاسد کي ڌڪي ٻاهر ڪڍڻ لاءِ ڀرپور واهر فراهم ڪئي وئي. ساڳي طرح لبيا ۾ قذافي حڪومت کي ختم ڪرڻ لاءِ به باغين جي نالي تي مذهبي هٿياربند گروهن کي منظم ڪيو ويو. ان کان پوءِ يمن ۾ شيعا فرقي جي حوثي باغين پاران سعودي عرب جي سرحد سان گڏيل ملڪ تي قبضو ڪيو ويو ته سعودي عرب لاءِ صبر ممڪن نه رهيو. آمريڪي ۽ سعودي حمايت سان ويٺل يمني صدر عبدالرب منصور هادي جي تختي اونڌي ٿيڻ ۽ صنعا تي شيعا باغين جي قبضي ٿيڻ کان پوءِ سعودي عرب ۾ ٿرٿلو مچي ويو ۽ بنا ڪنهن دير جي يمن تي بمباري شروع ڪئي وئي. جيتوڻيڪ سعودي عرب جو شاهي خاندان اڳ ئي شام جي برقرار رهڻ ۽ انتهاپسند داعش جي اُڀار سبب سخت پريشان آهي. مصر ۾ اخوان المسلمين مان مَس جان ڇُٽي هئي ته عراق جي سرحد وٽان داعش جي سگهاري ٿيڻ ۽ ان جي پاڙي ۾ شام جي شيعا رياست کي شڪست نه ملڻ سبب سعودي عرب اڳي ئي عدم تحفظ جي احساس ۾ وڪوڙيل هو ته مٿان وري اڀرندي سرحد تان يمن ۾ شيعا باغين جي ڪنٽرول کان پوءِ سعودي عرب کي خطري جون گهنٽيون چٽي طرح ٻُڌڻ ۾ اچي رهيون آهن. جيڪڏهن يمن ۾ شيعا باغي مڪمل ڪنٽرول ڪري، حڪومت ٺاهي ويهي رهن ها ته سعودي عرب لاءِ ساهه کڻڻ اوکو ٿي وڃي ها. ان ۾ ڪو شڪ ناهي ته ڏهاڪن کان سعودي تي حڪمراني ڪندڙ سعودي شاهي ڪٽنب اڳي ئي اندروني عوامي بيچيني ۽ ايران جي شيعا رياست جي ڪري پريشان رهندو پيو اچي. ان پس منظر ۾ سعودي عرب پاران بنا سوچڻ سمجهڻ جي يمن تي بمباري شروع ڪرڻ واري مجبوريءَ کي سمجهڻ آسان آهي. سعودي عرب وٽ بهرحال سرحد پار جون ڊگهيون جنگيون وڙهڻ جو نه تجربو آهي ۽ نه ئي ان قسم جي تياري رکندڙ ڪا مضبوط ۽ پروفيشنل فوج آهي. اهو ئي سبب آهي، جو ان مقصد لاءِ کيس مصر ۽ پاڪستان جهڙن ملڪن جو سهارو وٺڻو پوي ٿو.
ان ۾ ڪو شڪ ناهي ته سعودي عرب جي واحد سگهه تيل جو پئسو آهي، جنهن جي آڌار هو دنيا مان هٿيار ۽ فوج ٻئي خريد ڪري سگهي ٿو. اهڙي طرح وچ اوڀر جي اُڀرندڙ صورتحال کي ذهن ۾ رکندي، سعودي عرب ويجهن سالن دوران هٿيارن مٿان خرچ ڪرڻ جا سمورا رڪارڊ ٽوڙيا آهن. گلوبل ڊفينس ٽريڊ رپورٽ 2015 موجب گذريل سال هٿيار خريد ڪندڙ ملڪن ۾ سعودي عرب سڄي دنيا ۾ پهريون نمبر ملڪ هو، ڇاڪاڻ ته 2014ع ۾ سعودي عرب هٿيار خريد ڪرڻ مٿان لڳ ڀڳ پوڻا ست کرب رپيا خرچ ڪيا. اها به هڪ حقيقت آهي ته وچ اوڀر ۾ هلندڙ انهن جنگين جو سڀ کان وڏو فائدو آمريڪا کي پهتو آهي، جنهن گذريل سال ساڍا اٺ کرب رپين جا هٿيار وچ اوڀر جي ملڪن کي وڪرو ڪيا آهن. ياد رهي ته هن وقت آمريڪا دنيا ۾ هٿيارن جي کپت مان سڀني کان وڌيڪ ڪمائي ڪندڙ ملڪ آهي، جنهن گذريل سال پوڻا 24 کرب رپين جا هٿيار دنيا ۾ وڪرو ڪيا آهن. ان مان اندازو لڳائي سگهجي ٿو ته آمريڪا کي سڄي دنيا ۾ جنگيون پکيڙڻ ۾ ايتري دلچسپي ڇو هوندي آهي. آمريڪا يمن خلاف سعودي عرب جي حملن جي به کُليل لفظن ۾ حمايت ڪئي آهي، ڇاڪاڻ ته آمريڪا به سمجهي ٿو ته شام ۾ بشارالاسد جي حڪومت برقرار رهڻ کان پوءِ جيڪڏهن يمن به ايران جي حامي شيعن جي حوالي ٿي ويو ته پوءِ وچ اوڀر ۾ سندس مفادن کي ڪاپاري ڌڪ رسندو، سندس اتحادي اسرائيل لاءِ خطرا وڌي ويندا ۽ سندس ٻئي اهم اتحادي سعودي عرب جي ڪمزور ٿيڻ سان ڏکڻ ايشيا ۾ به سندس مفادن کي ڌڪ رسندو. اها مزي جي ڳالهه آهي ته سعودي عرب ان آمريڪا جو اتحادي ٿيڻ قبولي ٿو، جيڪو مسلمانن جي کُليل دشمن اسرائيل جو حامي آهي، پر ايران ۽ شام سان دوستي ته ڇا نارمل ناتا رکڻ لاءِ به تيار ناهي. اها حقيقت واضح ڪري ٿي ته بين الاقوامي ناتن ۾ مذهب نه پر علائقائي عسڪري ۽ معاشي مفاد وڌيڪ اهميت رکن ٿا. ان جي بنهه اُبتڙ پاڪستان آهي، جيڪو جنگ ۾ سعودي عرب جو ساٿ ڏيڻ لاءِ آتو آهي، پوءِ ڀلي ان سان پنهنجي ملڪي مفادن ۽ عوام جو جنازو نڪري وڃي. پاڪستان جو اهو رويو اڄوڪو ناهي، پر ماضيءَ ۾ به آمريڪا ۽ يورپ جي چرچ تي روسي افغانستان توڙي طالباني افغانستان ٻنهي خلاف ويڙهاند جو حصو رهيو آهي. ٻئي پاسي انهن جنگين جي نتيجي ۾ ٿيل تباهيءَ جو سلسلو اڃا جاري آهي ته سعودي عرب جي واهر لاءِ هڪ ٻي جنگ جو حصو ٿيڻ جا سانباها ڪيا پيا وڃن، جنهن جي تباهيءَ بابت اڃا اندازو لڳائڻ به ممڪن ناهي. اسان کي هڪ ڳالهه نه وسارڻ گهرجي ته سعودي عرب ۽ سندس حامين جو يمن تي حملو جنگ جي پُڄاڻي نه، پر شروعات آهي. يمن ۾ شيعا باغين خلاف ان ڪارروائيءَ جي رد عمل ۾ جيڪڏهن ايران ۽ شام به ان جنگ ۾ ٽُپي پيا ته پوءِ صورتحال ڪٿي وڃي بيهندي، ان جو اندازو پوءِ پوندو. جيتوڻيڪ ايران ۽ شام جنگي لحاظ کان نسبتن ڪمزور ملڪ آهن ۽ سعودي عرب کي ايران جي اڳوڻي حامي ملڪ سوڊان، مصر، امارات، ترڪي ۽ پاڪستان ۽ آمريڪا جي به حمايت حاصل آهي، پر اهو نه وسارڻ گهرجي ته 1980ع واري ڏهاڪي ۾ ايران اڪيلي سر عراق سان ڏهه سال ويڙهه ڪئي، جنهن کي آمريڪا ۽ سندس اتحادين جي ڀرپور حمايت حاصل هئي. ان وقت صدام حسين آمريڪا جو ايترو ئي وڏو لاڏلو هو، جيترو جنرل ضياءَ الحق پاڪستان ۾ هو.
ٻي ڳالهه ته پاڪستان ۾ اڳي ئي شيعا آبادي اها دانهن ڪندي رهي ٿي ته حڪومت جي واهر سان سني انتهاپسند ڌريون کين لڳاتار نشانو بڻائينديون رهن ٿيون. ملڪ اندر شيعا- سني ٽڪراءَ اڳ ئي هلندڙ آهي، ان حالت ۾ جيڪڏهن ايران ۽ سعودي عرب سڌو سنئون ٽڪراءَ ۾ اچن ٿا ۽ پاڪستان به سعودي عرب جي اتحادي فوج جو حصو بڻجي ٿو ته پوءِ ايران جي پاڪستان سان سڌي سنئين دشمني شروع ٿي ويندي. سعودي عرب اسان کان هزارين ميل پري آهي، پر ايران ته اسان جي سرحد تي ويٺو آهي. ان قسم جي ايڊوينچر جو حصو بڻجڻ سان پاڪستان اندر شيعا- سُني ٽڪراءَ ۾ به شدت اچي سگهي ٿي ۽ اسان هڪ ٻئي سرحد تي موجود پاڙيسري ملڪ سان به دشمني ۾ اچي وينداسين، نه رڳو اهو، پر هن وقت ملڪ اندر دهشتگردن خلاف جيڪو فوجي آپريشن هلي رهيو آهي، ان تي به اثر پئجي سگهن ٿا. ملڪ اندر مذهبي انتهاپسنديءَ ۾ ملوث ڌرين کي سعودي عرب جي واهر حاصل هجڻ جون ڳالهيون ڪي ڍڪيل ڇپيل ناهن. سڀاڻي جيڪڏهن يمن يا ايران سان سعودي عرب ڪنهن ڊگهي جنگ ۾ ڦاسي ويو ته پاڪستان اندر مذهبي ۽ فرقيوار ويڙهاڪ ڌرين جي به کيس واهر جي ضرورت پيش اچي سگهي ٿي ۽ ان صورتحال ۾ پاڪستان مٿان اهو به دٻاءُ وڌندو ته في الحال انهن قوتن تي هٿ هلڪو رکيو وڃي، ڇو ته هڪ نئين جنگ لاءِ اهي ڌريون ڪارائتون ٻارڻ ثابت ٿي سگهن ٿيون.
جيڪڏهن ائين نه به ٿئي ته ملڪ اندر انهن قوتن سان ٽڪراءَ ۾ آيل فوج جو ڌيان ۽ وسيلا به سعودي عرب واري جنگ ڏانهن موڙيا ويندا، جنهن سان اندروني محاذ تي سندن ڪارڪردگيءَ تي ناڪاري اثر پئجي سگهن ٿا. ان ۾ به ڪو شڪ ناهي ته پاڪستان جي ان جنگ ۾ قدم رکڻ سان ۽ ان جنگ جي وڌيڪ پکڙجڻ سان ملڪ اندر انتهائي خطرناڪ صورتحال جنم وٺي سگهي ٿي، اهڙي ريت اڄوڪين حالتن ۾ ان نئين گهڻ پاسائين جنگ جو حصو بنجڻ ملڪ کي تباهيءَ جي دڳ تي لائي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته ملڪ اڳي ئي برباديءَ جي ڪناري تي پُهتل آهي. جنگي معيشت مان ڪي ڌريون ته اربين ڊالر ڪمائي وٺن ٿيون، پر ملڪ جا ڪروڙين ماڻهو ان جي قيمت ادا ڪن ٿا. افغانستان جي جنگ جا نتيجا ڀوڳيندڙ 20 ڪروڙ بي ڏوهه ماڻهن جو هڪ نسل برباديءَ جو فصل لڻي رهيو آهي ۽ هن نئين جنگ جي برباديءَ جو بار هي ملڪ کڻي سگهڻ جهڙو ناهي، رت جا اڳوڻا داغ ايترين برساتن کان پوءِ به نه ڌوپجي سگهيا آهن ته هن نئين رتوڇاڻ جي قيمت الائجي ڪيترا نسل ڀريندا.
پاڪستان جي قيادت جيڪڏهن هن ملڪ جي ماڻهن سان تر جيتري به مخلص آهي ته ان کي فوري طور ان جنگ کان الڳ ٿيڻ جو اعلان ڪرڻ گهرجي. جهالت، بيمارين ۽ بک هٿان برباد ٿيل هن ملڪ جي ماڻهن کي پراين جنگين جو کاڄ بنائڻ بدران هڪ اهڙي ملڪ جي ضرورت آهي، جتي کيس هڪ شهري جي حيثيت ۾ رڳو ساهه کڻڻ جيترو حق ملي سگهي. وچ اوڀر باهه جو ميدان بڻيل آهي ۽ ان ۾ ٽُپو ڏيڻ سان ان جا شعلا پاڪستان کي لپيٽ ۾ آڻي ڇڏيندا، جيڪي وسامجڻ کان اڳ ملڪ کي رک جي ڍير ۾ بدلائي سگهن ٿا.

)روزاني ڪاوش، ڇنڇر 28 مارچ 2015ع(