عالمي قوتن جي سازشن کان بچڻ جي ضرورت!
هن انتهائي خراب نظام اندر به سنڌ جي سماجي ۽ معاشي اوسر جا انيڪ موقعا موجود هئا ۽ آهن، جن تي عوام جون ويري قوتون قابض آهن. جيڪڏهن جمهوريت جا چئمپين عوام جي سگهه وڌائين ها ته سنڌ وفاق ۽ پنجاب ڏانهن رهيل سمورا حساب اوڳاڙڻ جي صلاحيت رکي ٿي. بدقسمتيءَ سان سنڌ جي اقتدار تي قابض ڌرين تيل ۽ گئس جي ذخيرن جي اڌ مالڪي ۽ صنعتڪاريءَ وسيلي سنڌ واسين کي باعزت زندگي فراهم ڪرڻ بجاءِ کين هزار رپيا ماهوار خيرات جي پُٺيان ٺوڪرون ۽ ذلتون ڏئي کين انتهاپسند روين ڏانهن ڌڪيو آهي.
هاڻي جيستائين سوال هٿياربند جدوجهد وارو طريقو اختيار ڪرڻ جو آهي ته ان لاءِ اهو ضرور ذهن ۾ رکڻ گهرجي ته اهو سياسي حقن جي جدوجهد جو آخري ڏاڪو هوندو آهي. ڇا سنڌي سماج سياسي شعور وسيلي منظم جدوجهد وارو طريقو مڪمل طور استعمال ڪري چڪو آهي، جو هاڻي ان آخري آپشن کي استعمال ڪجي؟ ان سوال تي رايا مختلف ٿي سگهن ٿا، پر منهنجي ادنى راءِ ۾ سنڌ کي درپيش مسئلن جي حل لاءِ اڃا پُرامن سياسي جدوجهد واري آپشن جو مڪمل استعمال نه ڪيو ويو آهي. سنڌ لاءِ سچائيءَ سان جاکوڙيندڙ ڌرين کي پهرين ان آپشن کي مڪمل تياريءَ سان آزمائڻ گهرجي. اڄوڪي عالمي وايومنڊل ۾ هٿياربند جدوجهد کي عالمي قوتون استعمال ته ڪري سگهن ٿيون، پر ان کي کُلي عام مان ڏئي، ان جي حمايت ڪرڻ کان لنوائينديون. ان خطري کي نظرانداز نه ڪرڻ گهرجي ته سنڌ جي قومي حقن لاءِ قربانيون ڏيندڙ نوجوانن جي قربانين جو ثمر ڪي اهڙيون قوتون حاصل ڪري رهيون هجن، جن کي سنڌ جي حقن سان نه، پر هن خطي ۾ پنهنجا اسٽريٽجڪ مفاد حاصل ڪرڻ ۾ دلچسپي هجي. آمريڪا، انڊيا توڙي افغانستان ڪي مظلوم ۽ محروم قومن جي حقن جا مهندار ملڪ ناهن. اهي هن خطي ۾ قومي حقن جي جائز جدوجهدن کي يرغمال ڪرڻ وارين چالبازين وسيلي پنهنجي مفادن جو پورائو ڪرڻ گُهرن ٿا. سنڌ جي قومي حقن جي جدوجهد کي پنهنجي سچائيءَ جي باوجود انهن قوتن جي مقصدن لاءِ لاشعوري يا اڻ سڌي طرح سان هرگز استعمال نه ٿيڻ گهرجي. هن خطي اندر مختلف قوتن جي مفادن کي ساڃاهه ونديءَ سان سمجهندي، جدوجهد جي طريقن جو تعين ڪرڻ گهرجي. هن وقت سنڌ جي قومپرست قوتن لاءِ تمام ضروري آهي ته اهي سنڌ کي درپيش اندرين ۽ ٻاهرين چئلينجز بابت سنڌ واسين جي قومي شعور کي سياسي طور منظم ڪن ۽ يرغمال ٿيل جمهوري ادارن کي آجو ڪرائي، اُتي سنڌ دوست نمائندن جي پهچ کي يقيني بڻائين. سنڌ کي اهڙي سياسي قيادت جي ضرورت آهي، جيڪا ان کي نفسياتي غلاميءَ جي ڌُٻڻ مان ڪڍي سگهي. سنڌ ۾ لکين باشعور ۽ هڏ ڏوکي نوجوانن کي سنڌ جي اسڪولن ۾ رضاڪاراڻي طور پڙهائڻ ۽ يونيورسٽين کي تالا بنديءَ کان روڪڻ لاءِ آماده ڪرڻ، سنڌ واسين کي منظم طريقي سان شهرن ۾ آباد ڪرڻ، تعليم ۽ ڪاروبار لاءِ پرڏيهه موڪلڻ، بهتر تعليم ۽ هنري سکيا جي ادارن جو ڄار پکيڙڻ، جديد ٽيڪنالاجي سان ڏيٺ ويٺ وڌائڻ، سماجي سهولتون فراهم ڪرڻ جهڙن قدمن سان سنڌي سماج ۾ اهڙيون بنيادي تبديليون آڻي سگهجن ٿيون، جيڪي سنڌ کي مدي خارج جاگيرداراڻي نظام جي پنجوڙ کان آجو ڪرائي سگهن. اندروني غلاميءَ مان آجپي سان گڏ ٻاهرين قوتن خلاف سياسي جدوجهد سنڌ کي هڪ وڏي ڇال ڏياري سگهي ٿي.
ايڪيهين صديءَ جي جديد دور ۾ جدوجهدن جون حڪمت عمليون تيزيءَ سان بدلجي رهيون آهن ۽ وقتائتيون حڪمت عمليون هٿياربند جدوجهد کان وڌيڪ بهتر نتيجا فراهم ڪري سگهن ٿيون. سنڌ جي جاگرافيائي بيهڪ نهايت اهم آهي. ساڍا ست سئو کان وڌيڪ ڪلوميٽرن جي ساحلي پٽي، سنڌو درياهه ۽ سوين ڪلوميٽر ڊگها هاءِ ويز سنڌ جي معاشي ترقي لاءِ ڪرنگهي جي هڏيءَ جو ڪردار ادا ڪري سگهن ٿا. گذريل ٽن ڏهاڪن دوران سنڌ ۾ هڪ سگهارو وچولو طبقو اُسريو آهي. سنڌي ماڻهو تيزيءَ سان ٻهراڙين مان نڪري شهرن ۽ پرڏيهه ڏانهن وڃڻ لڳو آهي، ان سان سنڌي سماج جي جوڙجڪ ۽ سگهه ۾ نواڻ اچي رهي آهي. سنڌ جي قومي جدوجهد کي ان نين حقيقتن سان سلهاڙڻ جي ضرورت آهي. بدقسمتيءَ سان سنڌ جي قومپرست جدوجهد جي قيادت جا رويا ۽ طور طريقا اڃا تائين 70ع ۽ 80ع واري ڏهاڪي ۾ منجمند آهن، جنهن ڪري اهي انهن نون موقعن مان نه پاڻ لاڀ حاصل ڪري رهيا آهن ۽ نه سنڌ جو ڪو ڀلو ٿي رهيو آهي. جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال، سفارتي رابطن، ٻين صوبن جي عوام سان سلهاڙجڻ، ريسرچ نوجوانن کي سياسي مکيه ڌارا ۾ آڻڻ ۽ جمهوري ادارن اندر پهچ کان سواءِ جدوجهدون گهربل نتيجا نه ڏئي سگهنديون. اهي سمورا ميدان اڃا آزمايا ئي نه ويا آهن. جيستائين سنڌ جي حقن لاءِ پتوڙيندڙ ڌرين روايتي سوچ ۽ طور طريقن کي ڇڏي، جديد دور جي تقاضائن سان ٺهڪندڙ حڪمت عمليون اختيار نه ڪيون ته سنڌ کي سندن بيانن، پريس ڪانفرسن، بک هڙتالن، مظاهرن توڙي ڪارڪنن جي قربانين مان لاڀ حاصل نه ٿي سگهندو.
(روزاني ڪاوش، اڱارو 11 آگسٽ 2015ع)