سنڌ لاءِ هڪ سگهاري سياسي پارٽيءَ جي گُهرج!
سياسي بنيادن تان پارٽين جو ٿِڙي وڃڻ:
سنڌ ۾ قومي حقن واري جدوجهد شروعات کان مذهبي ۽ فرقيواريت کان نه رڳو آجي رهي، بلڪه قومپرست پارٽين هميشه پاڻ کي مذهبي انتهاپسندي وارين ڌرين کان الڳ رکيو آهي، جيڪڏهن انهن ڪنهن مذهبي ڌر سان ماضيءَ ۾ ڪا ويجهڙائي رکي به ته اهي ڌريون رجعت پسند نه هيون ۽ سنڌ جي قومي حقن واري معاملي تي بنهه چٽيون هيون. بدقسمتيءَ سان قومپرست ڌريون پنهنجي ان اهم نظرياتي بنياد کان هٽي چڪيون آهن، هاڻي انهن ۾ اتحاد اهڙين ڌرين سان به عام ٿيڻ لڳا آهن، جيڪي سنڌ ۾ انتها پسنديءَ جو زهر پکيڙڻ ۽ مذهبي توڙي فرقيوار قتل و غارت جون به ذميوار آهن. انهن مان ڪي ڌريون ته سنڌين کي قوم مڃڻ لاءِ به تيار ناهن، ان قسم جي پاليسين کي وقت جي گهرج ۽ سنڌ جي حقن لاءِ جدوجهد جي نالي ۾ ائين حلال ڪيو ٿو وڃي، جيئن ملڪي اسٽيبلشمينٽ هر ڪڌي ڪم کي نظريهءِ ضرورت ۽ عظيم تر قومي مفاد جي نالي ۾ جائز قرار ڏيندي رهندي هئي. ان قسم جي پاليسين سان شايد وقتي طور ڪي فائدا حاصل ٿي وڃن پر ڊگهي مدي ۾ ان سان قومي حقن جي هلچل کي ڪاپاري ڌَڪ رَسندو.
قومپرست جدوجهد جو هڪ اهم بُنياد اهو آهي ته اها سنڌ ۾ بنيادي تبديليون آڻڻ لاءِ سنڌي سماج جي وڏي ويري، وڏيري/جاگيردار خلاف رهي آهي، جيتوڻيڪ ڪجهه مٿئين طبقي جا ماڻهو، قومي تحريڪ سان سلهاڙيل يا ان جا حامي رهيا آهن، پر انهن جو ڪردار ڪنهن نه ڪنهن حد تائين سنڌ دوست هو، وڏيرو يا جاگيردار هجڻ کان وڌيڪ انهن جو سنڌ دشمن رويو اعتراض جوڳو آهي. قومپرست پارٽيون هوريان هوريان اهو اهم سَنڌو به مٽائي رهيون آهن، اڄڪلهه انهن پارٽين جي ميڙاڪن ۾ اهي وزير ۽ موقعي پرست ماڻهو مکيه ڪرسين تي نظر اچن ٿا، جن جو ماضي اسٽيبلشمينٽ جي وفاداري ۽ سنڌ جي مفادن تي راتاهو هڻڻ وارن عملن سان ٽمٽار آهي. عام سنڌ واسي اهڙن واسينگن کي قومي هلچل جي صفن ۾ ڏسي سوچين ٿا ته اهڙي قومپرست جدوجهد جو ڪهڙو فائدو، جيڪا سنڌ جي ويري طبقي سان لاڳاپيل فردن کي ساڻ کڻي هلي، جيڪڏهن اهي فرد پهرين قوم کان پنهنجي ماضيءَ جي غلطين جي معافي وٺي قومي هلچل جو حصو ٿين ۽ انهن پارٽين ۾ اچڻ سان چڱا مڙس بڻجڻ بجاءِ عام ڪارڪن جيان انهن جو حصو بڻجن ته پوءِ ته ٻي ڳالهه آهي، باقي بنا پڇا ڳاڇا جي ”جيڪي آيا سي اگهيا“ واري ڪار هجي ته پوءِ قومپرست هلچل کي ان مان سواءِ نقصان جي ڪجهه به پلئه نه پوندو. ساڳيءَ طرح قومپرست پارٽين ۾ ابن الوقت چهرن جي اچ وڃ کي به عام سنڌ واسي چڱي نظر سان نٿو ڏسي، اهي ڏسڻا وائسڻا ماڻهو ڍنڍ جي پکين جيان ڪنارا بدلائيندا رهن ٿا، انهن لاءِ هر وقت دروازا کولي رکڻ سان به قومي جدوجهد جو اميج خراب ٿيو آهي. قومپرست جدوجهد جو هڪ ٻيو اهم رويو اسٽيبلشمينٽ جي سنڌ دشمن پاليسين جي کليل مخالفت رهي آهي، تنهن ڪري اهي ماڻهو جيڪي اسٽيبلشمينٽ جا آزمودگار ساٿاري رهيا آهن، انهن سان سياسي ۽ ذاتي لاڳاپن رکڻ کي ڪو به باشعور سنڌ واسي قبول نٿو ڪري سگهي. انهن نظرياتي بنيادن جي ڪمزوريءَ جو نتيجو آهي جو اڄڪلهه ڪجهه قومپرست تنظيمن جي جلسن ۾ اهڙا فوٽو، نعرا ۽ مطالبن جا پلي ڪارڊ نظر اچن ٿا، جيڪي انهن پارٽين جي نظرياتي ڏيوالپڻي جي نشاندهي ڪن ٿا.
اخلاقي معيارن جو زوال:
ڪو وقت هو جو سنڌ جي شاگرد تنظيمن ۽ قومپرست تنظيمن جا ڪارڪن اخلاقي قدرن جي علامت هئا. وقت سان گڏ اهڙو زوال آيو جو ڪرائيم، ڀتا خوري، گهرن ۽ پلاٽن تي قبضا انهن پارٽين جي نشاني بڻجي پيا. بنيادي اخلاقي معيارن کان هيٺ بيٺل اڳواڻ، ڪارڪن ۽ پارٽيون سنڌ کي ڪجهه به نه ڏئي سگهنديون، هتي اخلاقيات مان مراد ذاتي اخلاقيات کان وڌيڪ اهو سماجي ڪردار آهي، جيڪو سياسي ڪارڪنن جي سڀ کان وڏي وٿ هوندي آهي. بدقسمتيءَ سان ڪجهه کي ڇڏي باقي اڪثر سياسي پارٽيون ۽ گروپ سنڌ جي حقن جي سياست جي آڙ ۾ پنهنجا ڌنڌا ڪرڻ ۾ رڌل آهن. سنڌ واسي محسوس ڪن ٿا ته اڄ جن وٽ ڪو به اقتدار ناهي، تڏهن به سندن ڏاڍَ کان ڪا گهٽي ۽ بازار محفوظ ناهي ته پوءِ اقتدار جي طاقت حاصل ٿيڻ جي صُورت ۾ ته اهي ماڻهو حُڪمران ٽولن کان به وڌيڪ ڪرپشن ۽ ڦرلٽ جو جهان سجائيندا. قومي هلچل جي صفن مان جيستائين ڪرائيم جو انت نه ايندو، سنڌ واسي سندن سڏ تي دڪان ته بند ڪندا پر کين دل سان مان يا ووٽ ڏيڻ کان هميشه ڪيٻائيندا. ان ئي ماحول جو نتيجو آهي جو سنڌ ۾ سنڌياڻي تحريڪ کان پوءِ ڪا به سگهاري عورت جدوجهد نظر نٿي اچي. ڪمزور اخلاقي ڪردار ۽ جاگيرداراڻن روين سبب انهن پارٽين ۾ عورتن جي سگهاري شرڪت نٿي نظر اچي. وقت گذرڻ سان سنڌ ۾ وچولي طبقي جي باشعور ۽ سرگرم عورتن جو انگ وڌيو آهي، پر اهي سياسي مکيه ڌارا جو حصو ٿيڻ کان لنوائين ٿيون، ان جو اهم ڪارڻ قيادتن جا رويا ۽ ڪردار آهن. سماج جي اڌ آباديءَ کي جدوجهد کان ٻاهر رکڻ سان ڪا به جدوجهد نتيجا نه ڏئي سگهندي. سنڌ جي قومي حقن جي هلچل جي انهن ڪمزور پاسن تي بحث جو مطلب سندن ڪردار ڪشي نه، پر انهن ڳالهين جي نشاندهي ڪرڻ آهي، جن کان پاسو ڪري سنڌ جي قومي حقن لاءِ پتوڙيندڙ ڌُريون سنڌ جي مفادن لاءِ بهتر طريقي سان جدوجهد ڪري سگهن ٿيون، جنهن ۾ سنڌ واسي خوشي ۽ فخر سان حصو بڻجن چاهيندا. سنڌ جي اڄوڪي سياسي صورتحال ۾ هڪ سگهاري ۽ باعمل سياسي پارٽي سنڌ جي اڻٽر گُهرج آهي، جنهن سان سنڌ جو قومي وجود ۽ آئيندو سلهاڙيل آهن.
(روزاني ڪاوش، سومر 13 جولاءِ 2015ع)