تاريخ، فلسفو ۽ سياست

بدلجندڙ دنيا ۽ سنڌ

”بدلجندڙ دنيا ۽ سنڌ “ نامياري ليکڪ نصير ميمڻ جي چونڊ ڪالمن تي مشتمل آهي.
دنيا تيزيء سان بدلجي رهي آهي، ڪنهن جو انتظار ڪرڻ بنا !! پر سنڌ، خاص ڪري سنڌ جو نوجوان ڪاڏي وڃي؟ قيادت، حڪومت، سياسي اڳواڻ، ڪامورا ڪا راهه ڪونه پيا ڏين. سنڌ روز ڌٻڻ ۾ ڦاسندي پئي وڃي. اهڙين حالتن ۾ نيٺ ڇا ڪجي؟ نصير ميمڻ اهڙن سوالن کي ۽ سنڌ ڪيس کي ڀرپور نموني پنهنجي ڪالمن ۾ پيش ڪيو آهي. هي ڪتاب نوجوانن ۽ با شعور دوستن لاءِ لاڀائتو ثابت ٿيندو.
  • 4.5/5.0
  • 3622
  • 1238
  • آخري ڀيرو اپڊيٽ ٿيو:
  • نصير ميمڻ
  • ڇاپو پھريون
Title Cover of book بدلجندڙ دنيا ۽ سنڌ

پيپلز پارٽيءَ خلاف اتحاد ۽ تحرڪ ۾ سمايل سنڌ جو روشن آئيندو!

گذريل مضمون ۾ ان ڳالهه تي بحث ڪيو هئم ته سنڌي سماج ۾ پکڙيل ڊپريشن درحقيقت ان سياسي خال جي احساس جو نتيجو آهي، جيڪو اُتساهيندڙ سياسي قوتن جي ڪمزور هجڻ سبب پيدا ٿيو آهي. سنڌ جي ان مسئلي جو دائمي حل ته بهرحال سياسي قوتون ئي فراهم ڪري سگهن ٿيون، پر سنڌ ۾ عوامي مفادن سان مخلص سياسي ڌر ۽ قيادت جيستائين سنڌ کي اڳواڻي فراهم ڪري، تيستائين سماج جي گهڻ گهرن فردن کي مختلف محاذن تان پنهنجو ڪردار ادا ڪرڻو پوندو. متبادل قيادت ۽ سياسي طاقت رڳو تحرڪ مان ئي جنم وٺندي. هن عارضي سياسي خال کي مايوسيءَ جو بنياد نه بڻائڻ گهرجي. پيپلز پارٽيءَ جو اليڪشني متبادل يا ان لاءِ آپشنز جو نه هجڻ پڙهيل لکيل ماڻهن ۾ مايوسيءَ جو هڪ اهم ڪارڻ آهي، پر ان مسئلي کي حقيقت پسنديءَ جي اک سان ڏسڻو پوندو. پيپلز پارٽيءَ جي ڀيٽ ۾ آپشنز يا سندس متبادل جي خواهش جي ڄمار ڪا گهڻي ناهي. 2008ع جي چونڊن وقت به پيپلز پارٽي سنڌ واسين جي محبوب پارٽي هئي. اقتدار ملڻ کان ٻه اڍائي سالن تائين به سنڌ واسين کي اميد هئي ته پيپلز پارٽي پير سنڀالڻ بعد سنڌ واسين جي اُميدن تي پوري لهندي. سنڌ واسين کي پهريون شديد جهٽڪو ٻٽي مڪاني نظام مان لڳو، جڏهن سنڌ واسين کي احساس ٿيو ته پيپلز پارٽيءَ جي هاڻوڪي قيادت ۽ سندس وفادار ٽولو اقتداري مفادن لاءِ سنڌ کي ورهائڻ جا بنياد رکندي به دير نه ڪندو. اهو واقعو سنڌ اندر سياسي سوچ جون ڌارائون بدلائڻ جو بنياد ثابت ٿيو. ان ٻٽي نظام خلاف قومپرستن جي گڏجڻ سنڌ واسين کي هڪ نئون اُتساهه ڏنو ۽ پيپلز پارٽيءَ جي وزيرن لاءِ پنهنجي تڪن ۾ گُهمڻ مشڪل ٿي پيو. بدقسمتيءَ سان قومپرست ڌرين ۾ ڪجهه فردن جي انائن سبب اها جدوجهد زبردست عوامي حمايت جي باوجود سياسي طاقت ۾ بدلجي نه سگهي. سنڌ واسي ان وقت ايترا ته بي چين ٿي چڪا هئا، جو ماضيءَ جي آزمايل اقتداري سياست جي کيڏاڙين پاران ان جدوجهد جي اڳواڻي سنڀالڻ جي باوجود به ان جدوجهد جو ساٿ ڏيندا رهيا، جنهن کي ڏهه جماعتي اتحاد جي قيادت چوٽ تي پهچائي، هٿ ڪڍي گم ٿي وئي. اهڙي طرح موقعي پرست سياسي قيادت سنڌ واسين جي ان عوامي جدوجهد کي سياسي طاقت ۾ بدلجڻ کان روڪي، پيپلز پارٽيءَ کي ڦرلٽ جو محاذ جاري رکڻ جو موقعو فراهم ڪيو. ان تجربي مان سکڻ بجاءِ اڄ به ڪي قومپرست ڌريون انهن ساڳين ڌرين سان اتحاد ۾ بيٺل آهن. اهي حڪمت عمليون سندن پيپلز پارٽيءَ جي متبادل بڻجڻ جي راهه ۾ رڪاوٽ آهن. پيپلز پارٽي گذريل چئن ڏهاڪن کان سنڌ جي هڪ مضبوط اليڪشني پارٽي رهندي پئي اچي. هاڻوڪي قيادت جي عوام دشمن روين جي باوجود پارٽيءَ وٽ مضبوط سياسي ماضي ۽ اقتداري سياست جي هُنرن جو ورثو موجود آهي. ان کي وقت بوقت سنڌ ڪارڊ استعمال ڪرڻ جو به مضبوط تجربو آهي ته عوامي جذبن کي شهيدن جي مزارن وسيلي قابو رکڻ جو ڏانءُ به اچي ٿو. ايڏي وڏي سياسي طاقت عوامي حمايت کان محروم ٿيڻ جي باوجود مڪمل طور ختم ٿيڻ ۽ سندس متبادل جي جاءِ والارڻ لاءِ وقت گهربل آهي. ان ڪم جي شروعات به تڏهن ٿي سگهندي، جڏهن پيپلز پارٽيءَ جي متبادل طور اُڀرڻ جي خواهش رکندڙ ڌر ان کان بهتر نه ته گهٽ خراب ضرور هجي. هن وقت پيپلز پارٽيءَ خلاف جدوجهد جي دعوى ڪندڙ اتحاد ۾ اڪثر فردن ۽ پارٽين جو ماضي توڙي حال سنڌي عوام کان ڳجهو ناهي. اهو اتحاد سنڌ کي بهتر قيادت يا حڪمراني فراهم ڪرڻ واري خواهش بجاءِ پ پ حڪومت کي ڊاهي، سنڌ جي واڳ ڌڻي ٿيڻ لاءِ وڌيڪ آتو نظر اچي ٿو. عوام جن بنيادن تي اڄ پيپلز پارٽيءَ مان جان آجي ڪرائڻ گهري ٿو، انهن بنيادن تي انهن ڌرين کي ماپجي ٿو ته عام ماڻهوءَ کي وري به پيپلز پارٽي گهٽ خراب نظر اچي ٿي. عام ماڻهوءَ جو سادو جواب اهو ئي آهي ته پيپلز پارٽيءَ کي هٽائڻ جي جدوجهد ڪري، 1990ع ۽ 2000ع جي ڏهاڪي ۾ سنڌ جي ڀينگ ڪندڙ ڌرين کي اقتدار ۾ آڻڻ سان کين ڇا هڙ حاصل ٿيندو؟ ان اتحاد جي اڳواڻي ڪندڙن مان جن ماضيءَ ۾ سنڌ مٿان حڪمراني ڪئي آهي، انهن سنڌ سان پ پ کان گهٽ ناحق ڪو نه ڪيا هئا. ان سادي جدول کي سنڌ جو عام ماڻهو رواجي شعور سان به پرکي سگهي ٿو، پر ڪجهه ڌرين کي الائجي ڇو اها سادي رياضي سمجهه ۾ نٿي اچي. جيڪڏهن اڄ کان چار پنج سال اڳ ٻٽي نظام خلاف شروع ڪيل جدوجهد کي قومپرست ڌريون پنهنجي پليٽ فارم تان جاري رکن ها ته شايد کين اڄ وڌيڪ عوامي مقبوليت حاصل هجي ها ۽ شايد اڄ اهي پيپلز پارٽيءَ جي متبادل قوت طور آپشن بڻجي اُڀري به چڪا هجن ها.
بهرحال سياسي عمل ۾ ان قسم جا تجربا ٿيندا رهندا ۽ انهن جي آڌار ڪنهن به ڌر بابت ڪا حتمي راءِ جوڙڻ نه گهرجي. وقت ۽ حالتن سان فردن ۽ ڌرين جا ڪردار بدلجندا رهندا ۽ عوامي شعور انهن تي اثر انداز به ٿيندو رهندو. جيستائين سياسي عمل جي نتيجي ۾ ڪا عوام دوست ڌر ۽ قيادت اُڀري اڳواڻي فراهم ڪري ته سماج ۾ هاڪاري تبديلين لاءِ هر محاذ تي جدوجهد جاري رهڻ گهرجي. عوام دوست سياسي، سماجي، علمي، ادبي ۽ ثقافتي ڌرين کي ان دوران هيٺين ڪمن ۾ پنهنجو ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي.
* سنڌ جي ٻهراڙين ۾ زرعي شعبي جي زوال ۽ صنعتي شعبي جي اڻ هوند سبب ترقيءَ جو ڦيٿو رُڪجي رهيو آهي، هر ممڪن طريقي سان ڪوشش ڪجي ته ٻهراڙين مان نوجوانن کي شهرن، خاص طور تي ڪراچي وڃڻ واري لاڙي کي همٿائجي. هونءَ به سنڌ جي جاگرافيائي وحدت ۽ سياسي مستقبل جي اهم فيصلن جي حوالي سان ايندڙ ورهين ۾ سامونڊي پٽي، خاص طور تي ڪراچيءَ جي وڏي اهميت هوندي. اسان گذريل ستن ڏهاڪن ۾ ڪراچي پاڻ وڃائي آهي، ان کي ٻيهر حاصل ڪرڻ توڙي ٻهراڙين ۾ تبديليءَ جي لهر آڻڻ لاءِ ڪراچيءَ ۾ اثرائتي موجودگي نهايت اهم آهي.
* سنڌ دوست سياسي ڌريون ڀلي ڪهڙي به قسم جي سياست ڪنديون هجن يا ڪهڙي به اتحاد جو حصو رهن، کين پنهنجي سياسي ڪم جو مرڪز ڪراچيءَ کي بڻائڻ گهرجي ته جيئن ڪراچيءَ ۾ رهندڙ سنڌين کي مالڪيءَ جو احساس ٿئي. هن وقت وڏين سياسي شخصيتن جون ڪراچيءَ ۾ ذاتي اوطاقون ته شاندار طريقي سان آباد آهن، پر اهي ڪراچيءَ ۾ رهندڙ عام سنڌين لاءِ ڪنهن به واهر جو مرڪز ناهن. جيستائين ڪراچيءَ ۾ موجود ٻين قومن ۽ ڌرين جي اڳواڻن جيان اسان جي اڳواڻن جا ڊرائنگ رومز عوامي واهر جو مرڪز نه بڻجندا، عوام به کين اوتري ئي موٽ ڏيندو.
* سنڌ ۾ ثقافتي ۽ علمي ادبي تقريبن جو جاري رهڻ سنڌي سماج خاص ڪري نوجوانن کي متحرڪ رکندو. ايڪتا ڏينهن، انتهاپسنديءَ خلاف ڏينهن ۽ شيخ اياز فيسٽيول ان جا ويجها مثال آهن، انهن سرگرمين کي سڄي سنڌ ۾ لڳاتار جاري رکڻ گهرجي. ان ڏس ۾ ماضيءَ ۾ سرگرم ڪردار ادا ڪندڙ ڪجهه ادارا جمود جو شڪار ٿي چڪا آهن، انهن جي جاءِ تي وقت ۽ حالتن سان ٺهڪندڙ نوان ادارا قائم ڪرڻ جي ضرورت آهي.
* پرڏيهه ۾ رهندڙ سنڌي ايندڙ ورهين ۾ سنڌي سماج جي تبديليءَ ۾ نهايت اهم ڪردار ادا ڪندا، کين گهرجي ته پرڏيهه ۾ موجود سنڌي تنظيمون ۽ فرد منظم طريقي سان سنڌي نوجوانن کي تعليم ۽ روزگار لاءِ پرڏيهه پهچڻ ۾ واهر ڪن. ساڳي طرح پرڏيهه ۾ رهندڙ سنڌي، سنڌ اندر تعليم ۽ هنر جي ميدان ۾ ادارا قائم ڪرڻ يا موجود ادارن وسيلي نوجوانن جي واهر لاءِ وسيلا مهيا ڪن. ڪجهه عوام دوست فرد ۽ ڌريون اڳي ئي اهڙو واکاڻ جوڳو ڪم ڪري رهيا آهن، جنهن کي منظم ڪرڻ ۽ اڳتي وڌائڻ جي ضرورت آهي. ملڪ اندر شهرن ۽ پرڏيهه ۾ پهچندڙ نوجوان نه رڳو جديد سماجي روين سان آشنا ٿيندا، پر خود سنڌ جي سماجي جمود کي ٽوڙڻ جي راهه هموار ڪري سگهندا.
درحقيقت ان عمل سان سنڌ کي هڪ اهڙو مڊل ڪلاس مهيا ٿيندو، جيڪو شارٽ ڪٽ نه، پر پراسيس جي پيداوار هوندو. نوڪري پيشه وچولي طبقي جي ڀيٽ ۾ مارڪيٽ جي بنيادن تي جنم وٺندڙ وچولو طبقو ئي سنڌ ۾ تبديليءَ لاءِ ڪو بامعنى ڪردار ادا ڪري سگهندو. ساڳي طرح سنڌ ۾ هڪ اُسرندڙ سول سوسائٽي ويجهن ورهين ۾ هڪ شڪل اختيار ڪري رهي آهي. ان ۾ اين جي اوز، ميڊيا ۽ ٻين شعبن جا ماڻهو شامل آهن. مجموعي طور سول سوسائٽي سماجي تبديليءَ جي عمل ۾ ڪارائتو ڪردار ادا ڪري سگهي ٿي، البته ان کي سياسي ڌرين جي متبادل طور هرگز نه ڏسڻ گهرجي. سول سوسائٽي سماجي ڍانچي جي تبديليءَ واري عمل کي هٿي ڏئي سگهي ٿي. انهن ڌرين کي گهرجي ته سنڌ ۾ تعليمي ۽ هنري ترقيءَ لاءِ ڪردار ادا ڪن. سنڌ ۾ تعليم جي تباهيءَ تي رڳو مذمتون ۽ مطالبا ڪرڻ ڪافي ناهن، ان لاءِ متبادل ادارا قائم ڪرڻ ۽ اهل نوجوانن کي بهتر ادارن ۾ پهچڻ لاءِ واهر ڪرڻ جي ضرورت آهي. تعليمي نقصان جو پورائو رڳو عوام جي ساڃاهه وند فردن ۽ ڌرين پاران ان ميدان ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ سان ئي ممڪن آهي. سنڌي سماج ۾ اهليت جي اڻاٺ هڪ اهڙي حقيقت آهي، جنهن کي رڳو جذباتي طور رد ڪرڻ ڪافي ناهي. آڱرين تي ڳڻڻ جيترا فرد ڪنهن نه ڪنهن طرح پنهنجي جاءِ پيدا ڪري وٺن ٿا، پر چٽاڀيٽيءَ جي هن جهان ۾ هڪ وڏي لهر پيدا ڪرڻ جي ضرورت آهي، رڳو ايڪڙ ٻيڪڙ ڪردارن سان سماج نه بدلجي سگهندو. هيومن رسورسز ۽ ٽيڪنالاجي ايندڙ وقت جي موقعن مان لاڀ وٺڻ لاءِ اڻٽر ضرورت آهن، ان مقصد لاءِ سنڌ کي جديد تعليم يا هنرن سان هٿياربند هزارين نوجوانن جي ضرورت آهي، ان لاءِ هر طرح جي تياريءَ جي ضرورت آهي. ياد رهي ته انهن سمورن عملن کي حتمي يا واحد حل نه سمجهڻ گهرجي. گهڻ پاسائين تبديليءَ لاءِ بهرحال هڪ منظم ۽ مضبوط سياسي هلچل ۽ پارٽيءَ جي ضرورت اڻٽر آهي. ڊگهي مدي ۾ سنڌ جي مسئلن جو حل رڳو هڪ عوام دوست سياسي هلچل ۽ قيادت ئي فراهم ڪري سگهندي. مٿي ڄاڻايل ڪم گهڻو تڻو سول سوسائٽي جي ڪرڻ جا آهن، جيڪا سياسي عمل لاءِ ماحول پيدا ڪرڻ جي واهر فراهم ڪري سگهي ٿي. سنڌي سماج جو تحرڪ ئي ان جي شاندار آئيندي جو بنياد بڻجندو، تنهن ڪري ان کي جٽاءُ ڏيڻ هر سنڌ واسيءَ جي اوليت هجڻ گهرجي.

(روزاني ڪاوش، جمع 15 جنوري 2016ع)