پيپلز پارٽيءَ خلاف اتحاد ۽ تحرڪ ۾ سمايل سنڌ جو روشن آئيندو!
بهرحال سياسي عمل ۾ ان قسم جا تجربا ٿيندا رهندا ۽ انهن جي آڌار ڪنهن به ڌر بابت ڪا حتمي راءِ جوڙڻ نه گهرجي. وقت ۽ حالتن سان فردن ۽ ڌرين جا ڪردار بدلجندا رهندا ۽ عوامي شعور انهن تي اثر انداز به ٿيندو رهندو. جيستائين سياسي عمل جي نتيجي ۾ ڪا عوام دوست ڌر ۽ قيادت اُڀري اڳواڻي فراهم ڪري ته سماج ۾ هاڪاري تبديلين لاءِ هر محاذ تي جدوجهد جاري رهڻ گهرجي. عوام دوست سياسي، سماجي، علمي، ادبي ۽ ثقافتي ڌرين کي ان دوران هيٺين ڪمن ۾ پنهنجو ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي.
* سنڌ جي ٻهراڙين ۾ زرعي شعبي جي زوال ۽ صنعتي شعبي جي اڻ هوند سبب ترقيءَ جو ڦيٿو رُڪجي رهيو آهي، هر ممڪن طريقي سان ڪوشش ڪجي ته ٻهراڙين مان نوجوانن کي شهرن، خاص طور تي ڪراچي وڃڻ واري لاڙي کي همٿائجي. هونءَ به سنڌ جي جاگرافيائي وحدت ۽ سياسي مستقبل جي اهم فيصلن جي حوالي سان ايندڙ ورهين ۾ سامونڊي پٽي، خاص طور تي ڪراچيءَ جي وڏي اهميت هوندي. اسان گذريل ستن ڏهاڪن ۾ ڪراچي پاڻ وڃائي آهي، ان کي ٻيهر حاصل ڪرڻ توڙي ٻهراڙين ۾ تبديليءَ جي لهر آڻڻ لاءِ ڪراچيءَ ۾ اثرائتي موجودگي نهايت اهم آهي.
* سنڌ دوست سياسي ڌريون ڀلي ڪهڙي به قسم جي سياست ڪنديون هجن يا ڪهڙي به اتحاد جو حصو رهن، کين پنهنجي سياسي ڪم جو مرڪز ڪراچيءَ کي بڻائڻ گهرجي ته جيئن ڪراچيءَ ۾ رهندڙ سنڌين کي مالڪيءَ جو احساس ٿئي. هن وقت وڏين سياسي شخصيتن جون ڪراچيءَ ۾ ذاتي اوطاقون ته شاندار طريقي سان آباد آهن، پر اهي ڪراچيءَ ۾ رهندڙ عام سنڌين لاءِ ڪنهن به واهر جو مرڪز ناهن. جيستائين ڪراچيءَ ۾ موجود ٻين قومن ۽ ڌرين جي اڳواڻن جيان اسان جي اڳواڻن جا ڊرائنگ رومز عوامي واهر جو مرڪز نه بڻجندا، عوام به کين اوتري ئي موٽ ڏيندو.
* سنڌ ۾ ثقافتي ۽ علمي ادبي تقريبن جو جاري رهڻ سنڌي سماج خاص ڪري نوجوانن کي متحرڪ رکندو. ايڪتا ڏينهن، انتهاپسنديءَ خلاف ڏينهن ۽ شيخ اياز فيسٽيول ان جا ويجها مثال آهن، انهن سرگرمين کي سڄي سنڌ ۾ لڳاتار جاري رکڻ گهرجي. ان ڏس ۾ ماضيءَ ۾ سرگرم ڪردار ادا ڪندڙ ڪجهه ادارا جمود جو شڪار ٿي چڪا آهن، انهن جي جاءِ تي وقت ۽ حالتن سان ٺهڪندڙ نوان ادارا قائم ڪرڻ جي ضرورت آهي.
* پرڏيهه ۾ رهندڙ سنڌي ايندڙ ورهين ۾ سنڌي سماج جي تبديليءَ ۾ نهايت اهم ڪردار ادا ڪندا، کين گهرجي ته پرڏيهه ۾ موجود سنڌي تنظيمون ۽ فرد منظم طريقي سان سنڌي نوجوانن کي تعليم ۽ روزگار لاءِ پرڏيهه پهچڻ ۾ واهر ڪن. ساڳي طرح پرڏيهه ۾ رهندڙ سنڌي، سنڌ اندر تعليم ۽ هنر جي ميدان ۾ ادارا قائم ڪرڻ يا موجود ادارن وسيلي نوجوانن جي واهر لاءِ وسيلا مهيا ڪن. ڪجهه عوام دوست فرد ۽ ڌريون اڳي ئي اهڙو واکاڻ جوڳو ڪم ڪري رهيا آهن، جنهن کي منظم ڪرڻ ۽ اڳتي وڌائڻ جي ضرورت آهي. ملڪ اندر شهرن ۽ پرڏيهه ۾ پهچندڙ نوجوان نه رڳو جديد سماجي روين سان آشنا ٿيندا، پر خود سنڌ جي سماجي جمود کي ٽوڙڻ جي راهه هموار ڪري سگهندا.
درحقيقت ان عمل سان سنڌ کي هڪ اهڙو مڊل ڪلاس مهيا ٿيندو، جيڪو شارٽ ڪٽ نه، پر پراسيس جي پيداوار هوندو. نوڪري پيشه وچولي طبقي جي ڀيٽ ۾ مارڪيٽ جي بنيادن تي جنم وٺندڙ وچولو طبقو ئي سنڌ ۾ تبديليءَ لاءِ ڪو بامعنى ڪردار ادا ڪري سگهندو. ساڳي طرح سنڌ ۾ هڪ اُسرندڙ سول سوسائٽي ويجهن ورهين ۾ هڪ شڪل اختيار ڪري رهي آهي. ان ۾ اين جي اوز، ميڊيا ۽ ٻين شعبن جا ماڻهو شامل آهن. مجموعي طور سول سوسائٽي سماجي تبديليءَ جي عمل ۾ ڪارائتو ڪردار ادا ڪري سگهي ٿي، البته ان کي سياسي ڌرين جي متبادل طور هرگز نه ڏسڻ گهرجي. سول سوسائٽي سماجي ڍانچي جي تبديليءَ واري عمل کي هٿي ڏئي سگهي ٿي. انهن ڌرين کي گهرجي ته سنڌ ۾ تعليمي ۽ هنري ترقيءَ لاءِ ڪردار ادا ڪن. سنڌ ۾ تعليم جي تباهيءَ تي رڳو مذمتون ۽ مطالبا ڪرڻ ڪافي ناهن، ان لاءِ متبادل ادارا قائم ڪرڻ ۽ اهل نوجوانن کي بهتر ادارن ۾ پهچڻ لاءِ واهر ڪرڻ جي ضرورت آهي. تعليمي نقصان جو پورائو رڳو عوام جي ساڃاهه وند فردن ۽ ڌرين پاران ان ميدان ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ سان ئي ممڪن آهي. سنڌي سماج ۾ اهليت جي اڻاٺ هڪ اهڙي حقيقت آهي، جنهن کي رڳو جذباتي طور رد ڪرڻ ڪافي ناهي. آڱرين تي ڳڻڻ جيترا فرد ڪنهن نه ڪنهن طرح پنهنجي جاءِ پيدا ڪري وٺن ٿا، پر چٽاڀيٽيءَ جي هن جهان ۾ هڪ وڏي لهر پيدا ڪرڻ جي ضرورت آهي، رڳو ايڪڙ ٻيڪڙ ڪردارن سان سماج نه بدلجي سگهندو. هيومن رسورسز ۽ ٽيڪنالاجي ايندڙ وقت جي موقعن مان لاڀ وٺڻ لاءِ اڻٽر ضرورت آهن، ان مقصد لاءِ سنڌ کي جديد تعليم يا هنرن سان هٿياربند هزارين نوجوانن جي ضرورت آهي، ان لاءِ هر طرح جي تياريءَ جي ضرورت آهي. ياد رهي ته انهن سمورن عملن کي حتمي يا واحد حل نه سمجهڻ گهرجي. گهڻ پاسائين تبديليءَ لاءِ بهرحال هڪ منظم ۽ مضبوط سياسي هلچل ۽ پارٽيءَ جي ضرورت اڻٽر آهي. ڊگهي مدي ۾ سنڌ جي مسئلن جو حل رڳو هڪ عوام دوست سياسي هلچل ۽ قيادت ئي فراهم ڪري سگهندي. مٿي ڄاڻايل ڪم گهڻو تڻو سول سوسائٽي جي ڪرڻ جا آهن، جيڪا سياسي عمل لاءِ ماحول پيدا ڪرڻ جي واهر فراهم ڪري سگهي ٿي. سنڌي سماج جو تحرڪ ئي ان جي شاندار آئيندي جو بنياد بڻجندو، تنهن ڪري ان کي جٽاءُ ڏيڻ هر سنڌ واسيءَ جي اوليت هجڻ گهرجي.
(روزاني ڪاوش، جمع 15 جنوري 2016ع)