خدا جي باري ۾ سائنس جو فيصلو : جان ليوائيبرنٿي (محقق ڪيميا)
ان سوال جو جواب، ته، ڇا خدا آهي؟ اسان کي خدا جي لفظن ۾ ئي تلاش ڪرڻ گهرجي. جيڪڏهن خدا مان مراد هن ڪائنات جي نظام ۾ هڪ قانون جي عملداري آهي ته پوءِ اسين بلڪل اهائي ڳالهه ڪري رهيا آهيون، جنهن تي هڪ ملحد جو به ايمان هجي ٿو. ملحد اها ڳالهه تسليم ڪندا آهن ته هن ڪائنات جو نظام ڪنهن ضابطي جو پابندآهي، پر هو ان ڳالهه جا قائل ناهن ته ڪا بلند ۽ بالا ذات، اسان جي دعائن کي، جيڪي دل جي اٿاهه گهراين مان نڪرنديون آهن، ٻڌندي آهي.
خدا هڪ حقيقت آهي يا افسانو؟ ڀلا، ان انساني تاريخ ۾ پاڻ کي ڪڏهن ظاهر به ڪيو آهي؟ اهي سڀ سوال ان هڪ اهم سوال جو بنياد آهن ته، ڇا حضرت مسيح عليه السلام صرف انسان هيو؟ ان کان اڳتي ان جي ڪا به حيثيت نه هئي؟ هن ڪائنات جي باري ۾ اسان جا گهڻا فڪرَ اسان جي ان بنيادي سوال جي نوعيت تي دارومدار رکن ٿا، جن جو اسين مٿي ذڪر ڪري چڪا آهيون.
جيڪڏهن اهو تسليم ڪيو وڃي ته حضرت مسيح عيله السلام محض هڪ انسان هيو ۽ ان جا سمورا معجزاڻا ڪمال صرف افسانا، ته پوءِ ڪائنات جي مادي توجيهه کان علاوه ڪوئي چارو نه ٿو رهي. ان روءِ سان هن جهان جي پراڻپ تائين پهچڻ جي لاءِ صرف حسي تجربا ئي مدد ڏئي سگهن ٿا.
نظريا اهي ذهني تصويرون آهن، جن جي ذريعي اصولن جي تشريح ممڪن آهي. اسان جي هن زماني ۾ سائنس جي مقبول عام نظرين جو جوهري نظريو، نظريئه ارتقا ۽ نظريئه اضافت خاص طور تي قابل ذڪر آهن. انهن ئي نظرين کي ملائي ڪري مختلف علم مرتب ڪيا ويندا آهن ۽ اهي سمورا علم، جيڪي انسان جي هن ڪائنات تي بحث ڪندا آهن، انهن کي انسان، فلسفي جو نالو ڏنو آهي. جيڪڏهن عيسائيت چند قصن ڪهاڻين جو مجموعو آهي ته پوءِ فلسفئه حيات لازمي طور تي مادي هوندو. يعني هر گهڙي، هڪ ڦهلجندڙ ڪائنات جو محدود تصور، يادن سان ملندڙ جلندڙ ڪنهن شيءِ جو احساس، ان کانپوءِ خير ۽ شر جا تصورات به اضافي ٿيو ٿا پون. اهي ڪنهن مستقل ۽ پائيدار قدر وارا نه رهندا. هڪ شيءِ صرف ان ڪري ”خير“ ٿي نه ٿي سگهي جو ان کي تون ۽ مان ٿا خير سمجهون.
اچو ته هڪ نگاهه عيسائيت تي به وجهئون. حضرت عيسي عليه السلام جو، الله جي پاران موڪليل هجڻ جو هڪ ثبوت اهو به آهي ته کيس بنا پيءُ جي، محض الله جي امر سان پيدا ڪيو ويو. جيڪڏهن اسين ان جي اها حيثيت تسليم نه ٿا ڪريون ته پوءِ اُن جي حيثيت، معاذ الله، ڏاڍي ڪري پوي ٿي. هن پنهنجو الله جي پاران موڪليل هئڻ جون کوڙ شاهديون پڻ پيش ڪيون. جهڙوڪ، انڌن کي ديد عطا ڪرڻ، اڻ ڳڻين ماڻهن کي کاڌو کارائڻ، مئلن کي زندهه ڪرڻ وغيره...
اسان کي اها شيءِ مڃڻ ۾ قطعا ڪا به دقت محسوس نه ٿي ٿئي ته: ”خدا پاڪ محبت ۽ روح آهي ۽ روح کي گوشت ۽ ماس ناهي هوندو“. جيڪڏهن توهان کي انسانن جي مافوق الفطري حيثيت ۽ انهن جي روحاني احساسن جي تشريح ۽ وضاحت جو ڪم سونپجي ۽ توهان کي چئجي ته توهين انهن لطيف جذبن ۽ شاهدن کي حواس خمسه جي تجربن جي روشنيءَ ۾ بيان ڪريو ته، توهان کي ڪيتري ڏکيائي پيش ايندي؟ توهين بي شڪ ان کي بيان ته ڪندؤ، پر توهان جي بيان ۾ کوڙ اوڻايون رهجي وينديون...! اها حقيقت آهي ته الله پاڪ اسان جو هڪ اهڙو مالڪ آهي، جيڪو توڙي جو اسان جي نظرن کان اوجهل آهي، پر اسان کي ايترو ويجهو آهي جو اسين ان سان براهه راست گفتگو ڪري سگهون ٿا. هن جو وجود هڪ مڃيل حقيقت آهي، پر اسين حواس جي مدد سان ان جو ادراڪ نه ٿا ڪري سگهون. هن ڪائنات جي تعبير ڪيڏي مختلف هجي ها، جيڪڏهن اسان کي پنجن حواس جي بجاءِ الله پاڪ ڏهن حواس سان نوازيو هجي ها ۽ انهن جو پاڻ ۾ ايڏو اختلاف هجي ها، جيڏو بصارت ۽ سماعت جو آهي.
جيڪڏهن زندگيءَ جي مادي تعبير کي مڃي وٺجي ته پوءِ خير ۽ شر جو ڪوئي قطعي يا حتمي معيار باقي نه ٿو رهي. ان روءِ سان انسان تي بم ڪيرائڻ ڪوئي ظلم ڪونهي. ڇو جو انسانن کي هڪ ڏينهن بهرحال مرڻو ئي آهي.
جيڪڏهن هيءَ ڪائنات، الله پاڪ جي فرمان جي تابع نه هجي ها ته هزارين بلڪه لکين سيارا هڪ معمولي لهر سان تباهه و برباد ٿي وڃن ها.
جڏهن اسين اهو تسليم ٿا ڪريون ته الله پاڪ، ڪوهه طور تي حضرت موسيٰ عليه السلام سان هم ڪلام ٿيو ۽ پوءِ وقتاً فوقتاً ٻين نبي سڳورن تي وحي نازل فرمائيندو رهيو ته اسان کي اهو به مڃي وٺڻ گهرجي ته هن انسانيت جي آڏو نيڪي ۽ بديءَ جا معروضي اقدار پيش ڪيا آهن. سائنس، ازلي ۽ ابدي اقتدار جي ان واحد سرچشمي کي جيستائين پنهنجي تحقيق جي دائري ۾ شامل نه ڪندي، مڪمل ٿي نه سگهندي.
****