بلئڪ ائنڊ وائيٽ
ان ڏھاڙي ٻھ سؤ ميلن جي سفر، منھنجو سنڌ سنڌ الوڙي ڇڏيو ھو. ڪينٽ اسٽيشن تان ٿيلھو لڙڪائيندو وڏي ٿڪ سان ھڪ ٽانگي واري کي چيم:
- يار، منھنجي طبيعت ٺيڪ ڪانھي. مون کي فريئر ھال پھچاءِ ۽ جڏھن فريئر ھال جي گھاٽن وڻن جي ڇايا ھيٺ ڪجھھ وسرام ڪري مون کي تؤنس لڳي تھ پراڻا ٽٽل پاڻيءَ جا نلڪا ڳولڻ لڳس. الائي ڇو، انھن نلڪن جو شفاف پاڻي مون کي وڻندو آھي ۽ ٺيڪ جڏھن مان نلڪي مان ھٿ منھن پير ڌوئي رھيو ھئس تھ منھنجي نھار امريڪن ايمبسيءَ سامھون گيٽ وٽ، ساوتري تي پيئي. ان کي ھڪ نرس سان ڏسي، کن لاءِ مون کي ائين لڳو ڄڻ نيچر مون سان وڏي جنگ لڙي رھي آھي، جيڪا شايد مون کي مارڻ کان سواءِ بازي کٽي ڪانھ سگھندي.
- ھان، ٽن چئن سالن کان پو؟ اڀھو بھ ساڳي فريئر ھال ۾!.....
ويچارو اندر جو ماڻھو!......
۽ ھوءَ.... ھوءَ مون کي سڃاڻي، کن لاءِ ٽڪ ٻڌي نھاري ٿي. نرس کي مون ڏانھن اشارو ڪري ڪجھھ چوي ٿي ۽ وري سرجان مارشل جي گھوڙي جي پاڻي پيئڻ واري پئماني نما ٺھيل رڪاھين ھاڏر ۾ الاھي ڇا ووڙيندي، منھنجي قدمن جي آواز تي، آڌر ڀاءُ لاءِ اڳتي ٿي وڌي.
- سچ ٻڌاءِ، تنھنجي گمان ۾ ھو تھ آئون صبح سويري فريئر پارڪ ۾ ھونديس. جڏھن تھ آئون سڀ رنگ وائي چڪي آھيان. ھاڻي تھ باغن ۾ ڪجھھ بھ نھ رھيو آھي.
کن لاءِ مان گھور ٻڌي منجھس نھاريندو رھيس، ڏسندو رھيس.
- رنگ..... ھونئن بھ رنگ آھن ڪٿي؟ ماڻھو ڏينھن ڏٺي، انڌا بھ ٿي ويندا آھن. ان سان ڇا ٿو ٿئي......
- ھوندو.... ۽ ائين آھي بھ. ھا..... ممي توکي ڏاڍو ياد ڪندي آھي. چڱو ٿيو تون اچي وئين. مون ھڪ وڏو فيصلو ڪيو آھي. خبر اٿئي، ھينئر تون مون کي ڪيئن پيو ڏسڻ ۾ اچين؟ جھڙوڪر پاڪستاني بلئڪ اينڊ وائيٽ فلمن جو ڪو ڪردار. اھا ڪيڏي نھ ڏکوئيندڙ ڳالھھ آھي. پر اندر چيڀاٽ سان گڏ مون محسوس ڪيو تھ باغن ۾ ھلندي اڄ بھ ھوءَ اڏامندڙ نازڪ پوپٽيءَ جيان رنگا رنگ آھي ۽ ائين ڀاسندو آھي، ڄن ڇھاءُ سان سندس رنگ ھٿن ۽ چپن تي چڙھي ويندا، پوپٽ جي پرن جي رنگ سمان.
گھر ۾ ساوتري جي ممي جي امٽ سدا سوڀياوان مرڪ ڏسي، کن لاءِ محسوس ڪيم ڄڻ سارا سور مٽجي ويا، ڄڻ گھر پھچي ويس، ان ماءُ وٽ جنھن ڄڻيو ھئم. پر وري مرڪندڙ اٿاھ خوش نيڻن ۾ لڙڪ ڏسي ڀانيم تھ ڀڄي وڃان. سک، چين، سانت ڪٿي بھ ڪانھي ۽ اڳي جڏھن اھڙي حالت ٿيندي ھيم تھ ميران ديوي وانگي رڳو پيو پرڀو شانتي.... پرڀو شانتي پڙھندو ھئس ۽ پوءِ جلدي محسوس ڪري ويس تھ اھي ھندو ٽوٽڪا آھن. مان نھ ٻڌ آھيان، نھ ميران. منھنجي پنھنجي ڊگر آھي ۽ منھنجي ...... منھنجي پنھنجي جدا واٽ آھي. ووڙواند ڏڦير واٽ – جنھن مٿان مون کي گذري وڃڻو آھي، ڏاڍي شانائتي مانائتي انداز سان.
سنجھا سنجھا رات
ڪوھيڙو.
تاڙي جي لات. سڀ آواز نڀ جي ماٺار ۾ ماٺار ٿيندا ٿا وڃن. مون کي خبر بھ ڪانھ پئي تھ ساوتري منھنجي ڪمري ۾ ڪيئن پيھي آئي؟
آئون...... ٻري اجھامي ۽ اجھامي ٻرڻ لاءِ جٿن ٿو ڪريان ۽ سوچيان ٿو مان ميڻ بتي بھ ناھيان. الائي ڇو، ڪڏھن ڪڏھن پنھنجي شڪست جو احساس وجود ۾ ڪرٽ وھائيندو ويندو آھي. آئون حيرت ۾ آھيان تھ ھوءَ اسان سڀني کي ھيکل شڪست ڏيندي ٿي وڃي. بنان ٻنين ٻارن ۾ ڍرڻ جي. بنان ڪنھن ڏڪاريءَ لاھياريءَ جي ٻار مٿان ھٿ ڦيرائڻ جي. ڇا ھوءَ اسان کان اڳاھين نھ لڳندي آھي.... تمام وڏي. تمام......
- ڪمري ۾ توکي ڪا شيءِ خراب تھ نھ پئي لڳي؟
- نھ..... مان ڏانھس نھارڻ کان سواءِ وراڻيان ٿو.
- سچ ٻڌاءِ، ڪھڙي ڪارج سان آيو آھين؟
- توکي وٺڻ آيو آھيان.
- ڪيڏانھن وٺي ويندين مون کي؟ منھنجو علاج ھتي آھي ئي ڪونھ ۽ ٻاھر، پرڏيھھ...... جي ڪڏھن پنھنجي ڏيھھ ۾ ئي ڪي ڪين آھي تھ پرڏيھھ ۾ ڇا ھوندو؟
- پرڏيھھ جي ڳالھھ ڪير ٿو ڪري؟ مان ٿرن برن ولين ۽ واڙين جون ڳالھيون ٿو ڪريان، ڳوٺن جون ڳالھيون.
- ڇو؟......
- تون اسان جي ملڪ جي وڏار ھاري ليڊر عورت آھين.
- ائين ڇو نٿو چئين تھ اوھان سڀ ٿڪي ٽٽي ساڻا ٿي پيا آھيو. اوھان کي واھڻن ۾ وڃڻ لاءِ حسناڪ ڇوڪرين ۽ عورتن جو ساٿ گھرجي.
- ساٿ نھ ھوندو آھي ڇا؟ جي انقلاب ۾ عورت حصو نھ وٺي تھ دنيا جو ڪوئي مرد ھيکل يا سڀ مرد گڏجي ڪوئي بھ ڪنھن بھ قسم جو انقلاب نٿا آڻي سگھن. آئون سچ پيو چوان نھ؟.....
- ڏس مان ڪلر بلائينڊ آھيان ۽ ڏاڍي پيڙا مان گذري رھي آھيان. پوءِ بھ پنھنجي گھر جو رستو سونھون ٿي ويندي آھيان. اوھان بلئڪ اينڊ وائيٽ جا ٻھ پيگ پي بتال ڇو ٿي ويندا آھيو؟
مان ڪجھھ محسوس ڪريان ٿو.
- ڇا توکي مٿي ۾ سور آھي؟
- نھ، برين ٽيومر ٿيو اٿم......
- ائين ڇو نٿي چئين تھ تو مان اھا سگھھ ڇڏائي وئي آھي.
- جيئن وڻئي تيئن سجھھ.
- پوءِ مان.... ڇا مان موٽي وڃان؟
- اوھان ڪڏھن مون کي اڌ واٽ ۾ نھ ڇڏيو آھي؟!...... ٻڌاءِ نھ، ڪڏھن؟...... اوھان سڀ سدائين مون کي اڌ واٽ ۾ ھيکل ڇڏي ھليا ويندا آھيو.
۽ کن لاءِ مون کي سمجھھ ۾ نھ پئي آيو تھ منجھس نھاريندو رھان، منھن ٻئي پاسي ڦيرائي ڇڏيان يا سيس نمايان ۽ ھوءَ....... ھوءَ ڀت تي ٽنگيل پينٽنگ ۾ نھاريندي ٿي رھي. سنڌ جي پھاڙن ۾ کاٽي کڻندڙ، پگھر ڳاڙيندڙ، سگھارن مزورن جا ڌمڪ، پاھوڙا، ھٿوڙا ۽ سيولون ٽيڪم ۽ ڪڏھن نھ ختم ٿيندر ڪم ڪاريون ۽ محنت.
- تون ھاڻ ڀلي پنھنجي پينٽنگ کڻي وڃ. پينٽنگ جو تھ سڄو مزو رنگن سان آھي. سچ ٻڌاءِ، ڪنھن لاءِ ٺاھي ھيئي اھا پينٽنگ؟
- مزورن لاءِ، نھ تھ اڄ ڪنھن آرٽ گيلريءَ ۾ ٽنگيل ھجي ھا. مان بھ تپي ويس تھ نيٺ ھوءَ پاڻ کي سمجھي ڇا ٿي؟ آئون چئي سگھان ٿو تھ مان ڪينسر جو مريض آھيان.
پوءِ ....... ٻڌاءِ تھ ....... مون کي ڇا ڪرڻ گھرجي؟ پھرين ٻڌاءِ، اسين پنھنجي اسپتالن ۾ گھڻن قسمن جون بيماريون چڱيءَ ريت ڊائيگنوز ڪري سگھيا آھيون؟ ڪنھن ھڪ اسپتال، ڪنھن ھڪ ڊاڪٽر جو نالو کڻ.
- ھون...... ڳالھھ تھ تون ٺيڪ پيو ڪرين. ان ڪري تھ ھاڻ اسان وٽ ڳالھين کان سواءِ ڪجھھ باقي بھ تھ نھ بچيو آھي، پاڇي بھ نھ. چئھ ھا..... ھا نھ؟
ايتري م ممي پليٽ ۾ ڪجھھ کڻي اندر اچي ٿي. ائين جيئن ڳوٺاڻيون مائرون اينديون آھن.
- اچي من.....
- جيجي توکي خبر آھي. ھوءَ منھنجي ڳالھھ اڌ گيدي ڪريو ڇڏي.
- اڙي چريا، لاڙڪاڻي جي اٿئي، پڻھين موڪلي آھي.
- پوءِ کائيندس.
- نھ، پھرين ٻڌاءِ تھ اوھان ٻنھي جو جھڳڙو اڃا گھڻيون صديون ھلندو؟ ۽ آئون سندس ڳالھين تي ٿڌو ٿي چمچي سان ھوريان ھوريان مٺائي کائڻ ٿو لڳان.
- ”چڱو پٽ، آئون ھلان ٿي، ڏاڍو ٿڪ پئي محسوس ڪريان.“ ۽ پوءِ ممي ھلي ٿي وڃي ٿي ۽ ساوتري بھ......
۽ ننڊ...... ننڊ ڪرڻ لاءِ مان پنھنجي پسند جي ڪيسٽ پنھنجي بيگ مان ڪڍي، ريڊيو ڪيسٽ ۾ لڳائي سمھڻ لاءِ پاسا ٿو ورايان.
ننڊ نٿي اچي. کن لاءِ آئون ڄڻ جاڳ جي خواب ۾ کوئجي ٿو وڃان.
نھ توکي ھلڻو پوندو...... اڄ چئي ڏيندوسانس تھ پوءِ عورتون ٻار ڇو ڄڻينديون آھن؟ ھر عورت مرڻ گھڙيءَ تائين ٻار ڄڻڻ جي آشائن ۾ ڇو ھوندي آھي؟ ڇا ان لاءِ تھ ٿرن برن ۾ اھي ٻار ويلا ڪڍن؟
اوچتو ئي اوچتو ڪمري جو در کلي ٿو.......
- تون، ھن وقت!
- ھينئر نرس انجيڪٽ ڪيو آھي. ننڊ ئي نيڻن ۾ ڪانھي. سنگيت جو پڙلاءُ ٻڌي ھلي آيس.
- مون کي بھ ننڊ ڪانھي. پوريون ٻھ گوريون ننڊ جون کاڌيون اٿم.
- تون درديلا گيت ڇو ٻڌندو آھين؟
- ان ڪري تھ اسين سڀ وڏي پيڙھندڙ دور مان گذري رھيا آھيون.
- ۽ تون انھيءَ دور جي چاڪيءَجي گھاڻي جو ڏاند آھين.
سچ سندس ڳالھھ تي منھنجو من جلي ٿو وڃي.
- ڇو ڀلا، جھرن جھنگن ۾ ڪلھي تي ڪاٺي رکي ولڙو ڳائيندڙ ڌنارن جا ٻارڙا لاڏاڻا ڪري ويا آھن ڇا؟ ڪا نئين پارٽيشن ٿي آھي ڇا؟
- پارٽيشن، منھنجي ملڪ ۾ پارٽيشن ڪرڻ جي سگھھ ڪنھن ۾ آھي؟ ڪن کولي ٻڌي ڇڏ. ٻيھر مون سان اھڙي ڳالھھ نھ ڪجان. اھو منھنجي برداشت کان ٻاھر آھي.
- مون کي ڪھڙي خبر تھ انقلابي ماڻھو ايڏا حساس بھ ھوندا آھن.
- نھ، تو چوٽ ڪئي ھئي.
- تھ ڇا منھنجو ايترو بھ حق ناھي؟
- نھ، ان ڪري تھ تون اڄ تائين ٿرڊ ورلڊ ۾ ٿي رھين ۽ آئون سپر پاور ملڪن تي پيو سوچيان، جتي ڌراڙن جا ٻار ننڍڙن رنگا رنگ فوڪر جھازن سان پنھنجي وطن جا ولر واريندا آھن.
- ھا، باقي سڀ ٿرڊ ورلڊ وارا ڄٽ آھن. ھا نھ.... ھوءَ مرڪي ٿي ۽ وڃڻ ٿي لڳي.
- ٻڌ، آئون صبح جو پنجين وڳي واريءَ گاڏيءَ سان ھليو ويندس.
- وري ڪڏھن ايندين؟
- مون کي ڪھڙي خبر.
صبح مان ڏاڍو دير سان اٿنديس. سچ ڏاڍو سور آھي. ڄڻ دماغ جي وساڻن ڪوئلن کي ڪو لوھر ڌمڻ سان ھوائون ڏيندو ٿو وڃي. ھينئر ئي موڪلائي ٿا ڇڏيون. ھوءَ اٿڙندي، نراڙ تي ھٿ ڏئي ھڪيءَ کان ايندڙ رڙ گھٽيندي نڪري ٿي وڃي.
۽ آئون ڪيسٽ بند ڪري ھنڌ تي ڪري ٿو پوان جلدي جاڳڻ لاءِ!
ان ڪري تھ مون کي خبر آھي تھ اسين جيئن چوندا آھيون، ائين ئي ڪندا آھيون.