سدِ (ديوار) ذوالقرنين
سوال اهو آهي ته اها ڪهڙي ڀِتِ آهي جنهن کي ڊاهي وحشي ياجوج ماجوج دنيا تي حملو ڪندو. هڪ ڀت (ديوار) ته اها ئي آهي جنهن جو قرآن پاڪ ۾ ذڪر آهي ۽ جيڪا ذوالقرنين (ايران جي بادشاهه) هڪ امن پسند قوم جي چوڻ تي ٺهرائي هئي جيئن اها ياجوج ماجوج جي حملن کان محفوظ رهي. اها ڀت ”در بند“ ۽ ”دريال“ جي وچ ۾ ڪاڪس (ڪاڪيشيا) جي جابلو علائقي ۾ ٺاهي وئي هئي. اڄ ڪلهه اهو علائقو روسي صوبي داغستان ۾ آهي. 1813ع کان اڳ هي علائقو ايران ۾ شامل هو پر تاريخدان هڪ ٻي ڀت جو ذڪر به ڪن ٿا جيڪا سڪندر اعظم انهيءَ جاءِ تي (يا ان جي آس پاس) ڪنهن هنڌ تي ٺهرائي هئي. ان حقيقت جي پڌرائي قرآن جو تفسير لکندڙ يوسف علي صاحب ۽ مولانا مودوديءَ ڪيو آهي. ڳالهه دراصل اها آهي ته قرآن جا مفسرين ۽ مفڪر ان بابت يڪسو نه آهن. قرآن ۾ بيان ڪيل واقعو ته پنهنجي جاءِ تي صحيح آهي پر سوال فقط اهو ٿو رهي ته اها ڀت ڪهڙي هنڌ تي آهي ۽ جيڪڏهن سڪندر اعظم به ڪا ڀِت ٺهرائي هئي ته ان جو صحيح هنڌ ڪٿي آهي؟ ۽ اهو ته ڇا هڪ ئي جاءِ تي ٻن ڀتين جو وجود ممڪن آهي؟ هي معاملو تحقيق گهري ٿو. بهرحال اها حقيقت اسان جي اڳيان رهڻ کپي ته هڪ نه هڪ ڏينهن هي وحشي قبيلا پنهنجو پاڻ کي ظاهر ڪندا ۽ تباهي برپا ڪندا.
ڪجهه مڃيل اسڪالر ۽ محقق ٻارهين صدي جي تاتارين ۽ انهن جي ڪيل ظلمن کي به ياجوج ماجوج سان ملائين ٿا. ڪجهه علمائن جو چوڻ آهي ته جيڪا تباهي ياجوج ماجوج پکيڙيندا اها تاتارين جي تباهي کان ڪئين درجا وڌيڪَ هوندي. ياجوج ماجوج جي فوج ايتري قدر گهڻي تعداد ۾ هوندي جو جيڪڏهن هو طبرستان وٽان گذرن ۽ انهن مان هر هڪ ماڻهو درياهه جو پاڻي پيئڻ لڳي ته پٺيان ايندڙ فوجن کي خبر به نه پوندي ته هتي ڪو درياهه هو.