قديم عهد نامو ۽ حضرت ابراهيم عليه السلام جي ولادت جو هنڌ
يهودي ۽ عيسائي پنهنجي دعويٰ قديم عهد نامي جي آڌار تي ڪن ٿا ۽ ان تي ئي ڀاڙين ٿا. قديم عهد نامي جي مطابق حضرت ابراهيم عليه السلام واديءِ دجله ۽ فرات جي ڏاکڻي شهر اُر (Ur) ۾ پيدا ٿيا. انهيءَ شهر ۾ ڄمڻ ۽ شروعاتي زندگي گذراڻ کانپوءِ، قديم عهد نامي مطابق، پاڻ مصر روانا ٿي ويا ۽ هڪ طويل سفر کانپوءِ مصر پهتا. سفر دوران پاڻ ترڪيءَ جي علائقي حرّان مان به لنگهيا.
البته قديم عهدنامي جي ملندڙ هاڻوڪي هڪ نسخي، انهيءَ سموري تصور کي غلط ثابت ڪري ڇڏيو آهي. ٽئين صدي قبل مسيح جي انهيءَ يوناني نسخي ۾ ، جنهن کي قديم عهد نامي جو سڀ کان جهوني ۾ جهونو نسخو تسليم ڪيو ويو آهي. اُر (Ur) شهر جو ڪو به ذڪر ناهي، هاڻوڪي دور جي اڪثر محققن جي مطابق ذڪر ٿيل اُر (Ur)يا ته غلط آهي يا بعد ۾ اضافو ڪيو ويو آهي. چئبو ته حضرت ابراهيم عليه السلام اُر(Ur) شهر ۾ پيدا ناهن ٿيا ۽ نڪي پنهنجي حياتيءَ ۾ پاڻ ڪڏهن واديءِ دجله ۽ فرات ڏانهن ويا.
ان کان سواءِ اڪثر جڳهن ۽ علائقن جا نالا وقت سان گڏوگڏ تبديل به ٿيندا رهندا آهن . اڄ واديءِ دجله ۽ فرات مان مراد عراقي سرزمين جو اهو ڏاکڻو حصو آهي، جيڪو فرات درياهه ۽ دجله جي وچ ۾ موجود آهي. جڏهن ته اڄ کان ٻه هزار سال اڳ انهيءَ واديءِ مان مراد اهو اتريون علائقو هيو، جيڪو حرّان تائين، ايستائين جو موجوده ترڪي جي علائقن تائين پکڙيل هو. انهيءَ ڪري جيڪڏهن اسان قديم عهد نامي ۾ ڄاڻايل واديءِ دجله ۽ فرات جي ميدانن کي درست به مڃيون ته تڏهن به اهو تصور ڪرڻ سراسر غلط ٿيندو ته ٻه هزار سال اڳ جي واديءِ دجله ۽ فرات ۽ اڄوڪي وادي هڪ ئي هنڌ آهي.
جيتوڻيڪ حضرت ابراهيم عليه السلام جي ڄمڻ واري شهر اُر(Ur) جي هنڌ تي اختلاف آهن پر اها هڪ اٽل حقيقت آهي ته، حرّان ۽ ان جي قريبي علائقن ۾ سندن قيام رهيو وڌيڪ اهو ته قديم عهد نامي تي ڪئي ويندڙ تحقيق به انهيءَ ڳالهه جي تصديق ڪري ٿي، ته سندن ڄمڻ جو هنڌ حرّان آهي. مثلاً قديم عهد نامي ۾ حرّان جي علائقي کي ”واديءِ ارم“ قرار ڏنو ويو آهي. (پيدائش 11: 131 ۽10:28) ۽ حضرت ابراهيم عليه السلام جي خاندان جي فردن کي ”ابنائي ارمي“ قرار ڏنو ويو آهي. (استثنا. 5:26)
اسلامي ماخذن جي مطابق انهيءَ ڳالهه جو پڪو ۽ پڌرو ثبوت موجود آهي ته، حضرت ابراهيم عليه السلام جي ڄمڻ جو هنڌ حرّان ۽ عرفه آهي. عرفه ۾ ، جنهن کي پيغمبرن جي سرزمين چيو ويندو آهي، حضرت ابراهيم عليه السلام بابت ڪيتريون ئي ڪهاڻيو ن ۽ داستان مشهورآهن.