الطاف شيخ ڪارنر

هلي ڏسجي هندستان

هن سفرنامي ۾ الطاف شيخ هندستان وڃي ٿي اچڻ دوران مشاهدي ۾ آيل ڳالهين کي تفصيل سان لکيو آهي ۽ گڏوگڏ اُتي جي سنڌين بابت پڻ ڪافي معلومات ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. هندستان تي لکيل هي تفصيلي سفرنامو پڙهڻ وٽان آهي.
  • 4.5/5.0
  • 6177
  • 1177
  • آخري ڀيرو اپڊيٽ ٿيو:
  • الطاف شيخ
  • ڇاپو پھريون
Title Cover of book هلي ڏسجي هندستان

فارين ٽوئرسٽ ڇا ٿا چون؟

انڊيا گهمڻ لاءِ دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن جا ماڻهو اچن ٿا. خاص ڪري بمبئيءَ ۾ ته فارين ٽوئرسٽ جو ڪاٿو ئي ناهي، هوٽلن ۾، پارڪن ۾، جُهونن مندرن ۽ کنڊرن ۾، ريلوي اسٽيشنن ۽ بازارين ۾، جتي ڪٿي گهمڻ جا شوقين نظر اچن ٿا، آمريڪا ۽ يورپي ملڪ جا گورا مرد ۽ عورتون ته پري کان پڌرا ڏسڻ ۾ اچن ٿا. ملائيشيا، انڊونيشيا، ٿائيلينڊ، تائيوان، جپان، ڪوريا ۽ فلپين پاسي جا مني نڪ، ننڍي قد وارا ۽ چيني مهانڊن جا آهن، توڙي ڪاري رنگ جا آفريڪن ٽوئرسٽ به نظر اچن ٿا، جن ۾ ڪيترا ته تعليم لاءِ به انڊيا اچن ٿا. ملائيشيا ۽ ايران جهڙن ملڪن ۾ اعليٰ قسم جا ڪاليج هوندي به اتي جا ڪيترا شاگرد انڊيا ۾ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ اچن ٿا، جو انڊيا ۾ خاص ڪري هتي ممبئيءَ ۾ ته ڪيترائي انگريزن جي دور جا اعليٰ معيار ۽ ناموس وارا ڪاليج آهن، جن جو انگريزن جي وڃڻ بعد به ساڳيو بلند معيار برقرار رهندو اچي. ڪيترا ماڻهو هتي جُهونيون عمارتون ڏسڻ اچن ٿا، جن کي اڄ تائين اهڙي ته صاف سُٿري حالت ۾ رکيو ويو آهي، جهڙو اڄ کان ڏيڍ سؤ سال اڳ انڊيا جي گورنر ايلفنسٽن يا سر بارٽل فريئر انهن جو افتتاح ڪيو هو، ته نظر آيون ٿي. ٽوئرسٽن جي رهائش لاءِ هر قسم جون ۽ مناسب مسواڙ واريون انيڪ هوٽلون آهن، سواريءَ لاءِ انيڪ ٽئڪسيون، بسيون، ريل گاڏيون ۽ آٽو رڪشائون آهن، لوڪل ٽرين جو سفر ته تمام سستو رکيو ويو آهي. ٿورو تصور ڪريو سرجاني ڳوٺ يا صفوران ڳوٺ کان ڪياماڙيءَ تائين ڀاڙو فقط ڇهه رپيا هجي ۽ ماڻهو اڌ ڪلاڪ اندر پهچي وڃي (ڇو جو ريل گاڏيون رش اور ۾ به ساڳيءَ تيز رفتاريءَ سان هلن ٿيون) ته پوءِ ٻيو ڇا کپي؟ مهانگي ۾ مهانگي سواري ٽئڪسي آهي، پر ان جو ڀاڙو ايڏي سفر جو هڪ سئو رپين کان به گهٽ هجي، ته اسان جي ملڪ کان ته سستو ٿيو. اسان وٽ ته ٽئڪسي وارا اُبتي کَلَ ٿا لاهين ۽ شل نه ڪو اڇي چمڙيءَ وارو ڪو گورو انگريز يا يورپي سندن ٽئڪسيءَ ۾ چڙهي. ٽئڪسيءَ وارن جو وَسُ پڄي ته هن جا ڪپڙا به لهرائي وٺن. اسان وٽ ڪراچيءَ ۾ امن امان جي حالت اهڙي خراب آهي، جو ڌاريو ته ڇا شل نه ڪو پاڪستاني به آڌيءَ رات بعد ايئرپورٽ تي پهچي، ٽئڪسي ڪري گهر ڏي روانو ٿئي. در وٽ مس پهچندو ته مٿان ڌاڙيل ٻي ڪار ۾ پهچي ويندس ۽ ولايت کان آندل سامان ته ڇا پاسپورٽ به کسي ويندس. ممبئي ڪو مڪو مدينو ڪونه آهي، هتي جي پوليس ٿاڻن يا ڪورٽن تي قلف چڙهيا نه پيا آهن، ڏوهه هتي به ٿيندا رهن ٿا، پر ايتري ۽ ان پئماني تي باهه ٻريل ناهي جيتري اسان وٽ آهي، ڏسان پيو ته رات جو دير دير تائين دڪان کُليا پيا آهن، پر سون جي دڪانن ٻاهران به ڪو گن مئن ناهي. ڪنهن ڪنهن دڪان ٻاهران يونيفارم ۾ گارڊ ضرور آهي، پر ان جي هٿن ۾ فقط ڏنڊو آهي. آڌيءَ رات کان پوءِ به دير دير تائين ڇوڪرا ڇوڪريون، هر قسم جي لباس ۾ چو پاٽي ۽ جو هو بيچن (سامونڊي ڪنارن) تي پڪنڪ پيون ملهائين. اڪيليون اڪيليون ڇوڪريون سئنيما هالن مان، آخري شو ڏسي بسين يا ٽئڪسين ۾ رات جو ٻين يا ٽين بجي گهر پيون پهچن. سڄي رات ٽوئرسٽ پيدل يا ٽئڪسين ۾ ممبئيءَ جي رستن تي پيا هلن، جو ظاهر آهي سڄي رات ممبئيءَ جي ايئرپورٽ يا بس اسٽاپن تي ڌارين ملڪن يا انڊيا جي مختلف شهرن کان مسافر پيا اچن وڃن.
پارڪن ۾، سامونڊي ڪنارن تي، هوٽل جي رسيپشن هالن ۾، ريلوي اسٽيشن ۽ ايئرپورٽ تي، ڪنهن واندي ٽوئرسٽ کي، خاص ڪري گوري يورپي يا آمريڪن کي ڏٺم ٿي ته هن کان ممبئيءَ بابت سندس راءِ ضرور پڇيم ٿي.
“آءٌ پهريون دفعو انڊيا آئي آهيان” اسپين جي شهر بارسلونا جي هڪ عورت ٻڌايو، جيڪا پنهنجي آفيس ۾ ڪم ڪندڙ ٻين عورتن سان گڏ ٻن هفتن جي ٽوئر تي ايشيا جا ڪجهه ملڪ گهمڻ لاءِ نڪتي هئي. ممبئي سندن پهرين منزل هو ۽ هاڻ هُو هتان بئنڪاڪ لاءِ رواني ٿي رهي هئي، “ممبئيءَ ۾ گندگي ۽ بدبوءِ ڏاڍي آهي، ڪن ڪن هنڌن تي ماڻهن جي ايڏي رش آهي، جو ساهه کڻڻ ۾ ڏکيائي ٿي ٿئي، گهم ۽ گرمي به گهڻي آهي.”
ظاهر آهي اسپين وارن کي ته ايشيا جو هر شهر سندن شهرن جي مقابلي ۾ ائين لڳندو، پر ان ۾ به ڪو شڪ ناهي ته بمبئيءَ واريون اهي شڪايتون اسان جي لاهور ۽ اسلام آباد جي رهاڪوءَ کي ته محسوس ٿين ٿيون، پر ڪراچيءَ وارو به ممبئيءَ پهچي اها ڳالهه ڪري ٿو.
“ممبئي ۾ اچڻ کان اڳ رهائش واري هوٽل جو تفصيلي پتو ۽ انٽرنيٽ تان نقشو پرنٽ ڪري پاڻ سان کڻي نڪرجي.” هڪ فرينچ ٽوئرسٽ ٻڌايو.
“ڇو ڀلا؟” پڇيومانس
“ان ڪري جو ٽئڪسي ڊرائيور کي اها هوٽل ڳولهڻ ۾ آساني ٿئي” هن ٻڌايو، “ممبئي جهڙي شهر ۾، جيڪو دنيا جي وڏن شهرن مان هڪ آهي، هزارين هوٽلون آهن، آءٌ ممبئيءَ جي ڪولابا واري علائقي ۾ بينٽلي هوٽل ۾ رهيس. منهنجو هوائي جهاز رات جو ٻين بجي ممبئي ايئرپورٽ تي پهتو، ايئرپورٽ واري علائقي “سانٽا ڪروز” کان “ڪولابا” ڪافي پري آهي ۽ ٽئڪسيءَ ۾ اٽڪل ڪلاڪ لڳي ٿو، پر ان رات منهنجو ٽئڪسي ڊرائيور پورا ٻه ڪلاڪ ممبئيءَ جي رستن تي ڊوڙائيندو رهيو، ڪڏهن ڪنهن کان ٿي پڇيائين ته ڪڏهن ڪنهن کان.”
“ڀلا هتي انڊيا ۾ رهائش مسواڙ جي مقابلي ۾ ڪيئن لڳي؟” مون پڇيو.
“بيحد Reasonable آهي. توڙي ٽئڪسي به، فرانس ته ڇا ايشيا جي ملڪن کان به سستي آهي. ملائيشيا، ٿائيلينڊ، هانگ ڪانگ، سنگاپور ۾ ته ايتري سفر جو ڀاڙو ٻيڻو ٽيڻو آهي، دراصل مون Ascot هوٽل ۾ رهڻ چاهيو ٿي، جيڪا اتي ئي ڪنڊ تي آهي پر اها منهنجي بجيٽ کان ڪجهه مهانگي آهي، Bentley’s Hotel هڪ هاسٽل وانگر آهي.”
“ڀلا هوٽل ۾ يا هوٽل کان ٻاهر ڪنهن قسم جي چوري چڪاريءَ جي شڪايت ته نه رهي؟”
“نه، سڪيورٽيءَ جي خيال کان ممبئيءَ ۾ مون کي ڪنهن به قسم جو مسئلو درپيش نه آيو آهي. بس پنهنجو عقل استعمال ڪجي ۽ پنهنجي هر شيءِ تي نظر رکجي. پئسا ڏوڪڙ آءٌ هميشه پنهنجي چيلهه سان ٻڌل پائوچ ۾ کڻي هلان ٿو ۽ پنهنجي بئگ کي تالو هڻي پوءِ گهمڻ لاءِ هوٽل جي ڪمري مان نڪران ٿو.”
“توهان جي خيال ۾ هتي ممبئيءَ جهڙي شهر ۾ ٻين ڪهڙين شين لاءِ خبردار ٿجي؟” مون پڇيو.
“پنهنجي مرضيءَ جي هوٽل ۾ رهجي ۽ پنهنجي مرضيءَ جي ريسٽورنٽ ۾ ماني کائجي. ٽئڪسي يا آٽو رڪشا ڊرائيورن جي چوڻ تي هرگز نه لڳجي، ڇو جو هُو توهان کي اهڙين هوٽلن ۾ وٺي هلندا، جتي هنن جو هوٽل وارن سان اڳهين ڪميشن جو حساب رٿيل ٿئي ٿو. پنڻ لاءِ ڪو ٻار يا فقير اچي ته ان کي لنوائي ڇڏجي، ڇو جو جنهن وقت توهان هڪ کي خيرات ڏيندائو ته پوءِ هڪٻئي جي پويان توهان کي اهڙا ته چُهٽي پوندا جي توهان جو پنهنجو گهمڻ ڦرڻ ئي ختم ٿي ويندو. ان کان علاوه ڪو تصوير ڪڍائڻ لاءِ راضي ٿو ٿئي، ته هُو اها اميد ٿو رکي ته توهان هن کي پنج يا ڏهه رپيا خرچي طور ڏيندؤ.”
“صحيح ٿا چئو، ان کان علاوه ٻيو ڪي ڪجهه؟”
“جنهن علائقي ڪولابا ۾ آءٌ رهيل آهيان، اها شاپنگ جي خيال کان سٺي جاءِ آهي. وڏن اوچن دڪانن کان علاوه فٽ پاٿ تي ڪيترائي گاڏن وارا ۽ پٽ تي ويٺل گهوريئڙا نظر اچن ٿا، جيڪي هر شيءِ سستي ڏين ٿا. سرڪاري اسٽورن تان جيڪي “ڪاٽيج انڊسٽري” جي نالي سان مشهور آهن، ڪا خريداري ڪرڻ اجائي آهي، جو اتي هر شيءِ تمام مهانگي ملي ٿي ۽ ساک جو سرٽيفڪيٽ جيڪو ڏين ٿا، اهو به هڪ ردي پني تي لکيل ٿئي ٿو. خريداري هميشه اتان ڪجي جتان مقامي ماڻهو ڪن ٿا ۽ ڪابه شيءِ خريد ڪريو ته ان جو اگهه ضرور گهٽ ڪرايو. هڪ ڪم جي ڳالهه ٻڌايان ته ڪابه شيءِ توڻي کڻي توهان کي پسند اچي پر شڪل اهڙي ٺاهيو ڄڻ ڪا خاص سٺي ناهي ۽ مهانگي آهي، ڄڻ ته توهان کي ان جي ضرورت نه هئي، پر لنگهندي سارُو توهان ائين ئي بنا ڪنهن مقصد جي کڻي قيمت پڇي ۽ دڪان تان لهڻ لاءِ تيار ٿي وڃو. هونئن ههڙن هنڌن تي اڻ لکيل قاعدو اهو آهي ته دڪاندار طرفان ٻڌايل اگهه جو اڌ ٻڌائجي، دڪاندار اهو اگهه ٻڌي توهان کي ڪاوڙ مان ائين گهوري ڏسندو، ڄڻ توهان هن جي وڏي بي عزتي ڪئي هجي، پر اهو به هڪ نمونو آهي جيڪو هر دڪاندار ڪري ٿو ۽ پوءِ توهان جي وڃڻ تي وري پاڻ ئي سڏي ٿو، پوءِ هُو کڻي توهان جي ٻڌايل اڌ قيمت تي نه ڏئي پر ته به ڪافي گهٽ قيمت تي توهان کي اها شيءِ ملي ويندي.”