يوگوسلاويا ۽ البانيا جي مسلمانن جو حال
بيشڪ ان ۾ ڪو شڪ نه هو. يوگوسلاويا ۾ رهندڙ ڪروٽ توڙي سرب، مسلمان توڙي مئسيڊوني، ڪوسوو توڙي ڪرسچن پاڻ ۾ صلح سان رهيا ٿي ۽ هڪ ٻئي سان ويجها لڳ لاڳاپا هئن. پاڻ ۾ دوستيون ياريون، سڱ رشتا ۽ گهرن ۾ اچڻ وڃڻ ۽ مرڻين پرڻين تي هو هڪ ٻئي جي ڏک سک ۾ ڀاڱي ڀائيوار ٿيا ٿي، پوءِ چاهي سندس صوبائي زبان ٻي هئي يا مذهب مختلف هو. مسلمان مرد عيسائين ۽ ٻين مذهبن جي عورتن سان شادي ڪندا هئا، پر ويندي مسلمان ڇوڪريون به ڌارئين مذهب جي ڇوڪرن سان عشق، پيار پڪنڪ، ڊيٽ ۽ شادي ڪنديون هيون. اها ٻي ڳالهه آهي ته يوگوسلاويا جا ڪيترائي مسلمان نالي جا مسلمان آهن. مسجدون جمعي نماز تي به ڪي ڀريل نٿيون رهن. ڪيترا ٻين يورپين وانگر شراب ۽ سوئر به کائين ٿا. سندن وڏا سلطنت عثمانيا ۾ زوريءَ يا خاش خوشيءَ سان مسلمان ٿيا. پوءِ چاچو ٿيو ته ڀائيٽيو نه ٿيو، ڀاءُ ٿيو ته ڀيڻ نه ٿي. بهرحال سرب توڙي مسلمان، ڪروٽ توڙي ڪوسوئن جو پڙتڙ ڏاڏو يا نانو هڪ ئي وڃي ٿيو، جنهن جو هي سڀ اولاد آهن ۽ هاڻ هن ملڪ جي لٺ سردار مارشل ٽيٽو جي مرڻ ۽ روس جي ٽڪرا ٽڪرا ٿيڻ بعد اچي پاڻ ۾ لڳي اٿن. يوگوسلاويا کي صوبن مطابق ٽڪرا ٽڪرا ڪيائون. چيڪو سلاويڪيا ۽ آسٽريا جي ڀروارو صوبو سلووينيا Slovenia ٿيو جنهن ۾ رهندڙ ماڻهن جو ڪلچر پاڙي وارن ملڪن آسٽريا ۽ هنگري وارن سان ملي ٿو. اهڙي طرح سربيا صوبي تي رومانيا ۽ بلغاريا جو گهڻو اثر آهي. هيٺ ڏکڻ ۾ مئسيڊونيا Macedonia واري صوبي تي ڀرواري ملڪ يونان جو اثر آهي، جنهن جو مئسيڊونيا وارو علائقو يوگوسلاويا جي هن صوبي مئسيڊونيا سان ملي ٿو ، جتي جي مشهور تواريخي شخصيت سڪندر اعظم هو. البانيا جي ڀروارو علائقو ڪوسوو Kosovo آهي. ڪوسوئا الباني ڪلچر وارو علائقو آهي، جنهن ۾ مخلتف قومون رهن ٿيون ۽ هڪ ٻئي سان اهڙي اچي ڏندين پيون آهن جو ماٺ جو نالو ئي نٿيون کڻن ، سڀ ۾ گهڻو نقصان اتي رهندڙ مسلمانن کي رسي رهيو آهي. بوزنيا ۾ رهندڙ سرب هن صوبي کي مسلمانن کان صاف رکڻ جي مهم ۾ قتل عام ڪري رهيا آهن. دنيا جا ڪيترائي مسلمان ملڪ دانهون ڪري رهيا آهن ته يونائيٽيڊ نئشن يا آمريڪا پنهنجي طاقت استعمال ڪري هتي ٿيندڙ مسلمانن جي قتل عام کي ٻنجو ڏئي، پر اڃا واڪا ڪرڻ مون وس ٻڌڻ ڪم ٻروچ وارو حال آهي.
روزانو سوين هزارين ماڻهو بي گهر ٿين ٿا. ڪي بک ۽ گوليءَ جو شڪار ٿين ٿا. ڪي ڪٺا وڃن ٿا. هزارين عورتون زوري زنا جهڙن ظلمن ڪري دماغي توازن وڃائي ويٺيون آهن يا پنهنجي ڀائرن کي منهن ڏيکارڻ کان ڪيٻائين ٿيون. مسجدن جا امام مسلمانن کي اهڙين سان نفرت يا ڌڪار ڪرڻ بدران عزت ڏيڻ جي تلقين ڪري رهيا آهن، جو هنن ڪمزور عورتن سان هي ظلم مسلمان هجڻ جي ناتي ٿيا آهن.
بوزنيا ۽ ٻين ڀروارن يوگوسلاوي صوبن مان جيڪي جان بچائي يورپ جي ٻين ملڪن ڏي پناهه وٺڻ لاءِ رخ رکن ٿا انهن کي يورپي ملڪ کلئي دل سان نه آجيان ڪن ٿا ۽ نه همٿ افزائي. انگلينڊ ۽ جرمني جهڙن ملڪن جي اسيمبلين ۽ ڪجهه اخبارن ۾ ڪڏهن ڪڏهن اها ڳالهه بحث هيٺ ايندي رهي ٿي ته ماضيءَ ۾ ته يورپي ملڪن جي ڏتڙيل ماڻهن کي پناهه ڏني وئي ٿي پر هاڻ ڇو نه؟
بس ۾ سفر ڪندي هتي (سئيڊن) جا رهاڪو الباني ۽ ٻيا مسلمان ان عنوان تي بحث ڪندي اڪثر اهو چوندا آهن ته عراق ٿوري مستي ڪئي ته آمريڪا يڪدم پهچي ويو هوس، پر اسرائيل يا يوگوسلاويا لاءِ آمريڪا توڙي UN چپ ڇو آهن.“
منهنجي پاڙ ي ۾ رهندڙ هڪ الباني چوندو آهي: ”يورپي توڙي آمريڪن نٿا چاهين ته يورپ ۾ ڪي مسلمان رهن، ان ڪري هو خاموش آهن ته يوگوسلاويا ۾ رهندڙ مسلمان ڪسجي مارجي وڃن.“
”يوگوسلاوين مسلمانن کان ته کڻي ان ريت نجات حاصل ڪندا پر توهان جو ملڪ البانيا ته سڄو سارو مسلمان آهي، جيڪو پڻ يورپ ۾ آهي.“ مون چيو مانس.
”ها يورپ ۾ ضرور آهي،“ هن ٿڌو ساهه کڻي چيو، ”پر سڀني ۾ غريب ۽ مسڪين ترين آهي، جيڪو پنهنجي پيٽ ۽ روزمره جي مسئلن لاءِ ئي پريشان ۽ پوين پساهن ۾ آهي.“