پنهنجي اُٺَ کي سوگهو رک
سمنڊ تي نڪرڻ کان اڳ اسان کي لائيف رئفٽ کي کولڻ، هوا ڀرڻ ۽ اندر وهڻ جي پرئڪٽس لاءِ چيو ويو ته جيئن هتي جي خراب موسم ۾ جهاز کي ڪجهه ٿي پوي ته اسين پنهنجو بچاءُ ڪري سگهون. لائيف رئفٽ ۾ وهڻ جي جاءِ مطابق ڇهن ڇهن ڄڻن جا گروپ ٺاهيا ويا. اسان جي گروپ ۾ بنگلاديش، يمن ۽ ٻين مسلمان ملڪن جا هئا ۽ هڪ هتي جي فيڪٽري جو فرينچ سپروائيزر هو. فرينچ سپروائيزر چيو ته جهاز کي لنگر کڻڻ ۾ اڃا وقت آهي، هڪ دفعو لائيف رئفٽ کي کولڻ جي پرئڪٽس ڪري وٺون. پر اسان جي سست لڏي مان ڪنهن کان به اهو Extra پورهيو نٿي پڳو. پوءِ جيئن ٿيندو آهي، بهانو قسمت يا مذهب جو وٺندا آهيون.
”ڇڏيو سائين منهنجا، جڏهن جهاز ٻڏندو تڏهن ڏٺو ويندو.“ اسان مان ڪنهن چيو.
”ان وقت افراتفري ۾ نه کولي سگهيائو ته پوءِ_؟“ هن يورپي (فرينچ) همراهه اسان کي سمجهائڻ جي ڪوشش ڪئي، پر اسان وڌيڪ ڊائلاگ هڻي کيس ان ضد تان لاهڻ جي ڪوشش ڪئي.
”سر! مرڻو هوندو ته مري وينداسين، اسان مسلمان آهيون. اسان جو اهو عقيدو آهي.“
”نه رڳو توهان مسلمان آهيو پر آئون به مسلمان آهيان.“ هن ٻڌايو ۽ اسان کي ان وقت احساس ٿيو ته هي يورپي گورو، فرانس جو فرينچ ضرور آهي پر اسلام قبول ڪري مسلمان ٿيو آهي، جيئن اڄ ڪلهه يورپ پاسي ڪيترائي مسلمان ٿي رهيا آهن.
”مون کي به اسلام جي ٿوري گهڻي ڄاڻ آهي. منهنجو به اهو يقين ڪامل آهي ته هر ماڻهو جي موت جي گهڙي مقرر آهي. اسان کي هر ڪم ۾ الله تي ڀروسو رکڻ کپي پر توهان کي حضور صلعم جن جي اها چوڻي شايد ڌيان ۾ نه آهي ته “Have faith in Allah, but tie the feet of your camel”
اسان بيحد شرمندا ٿياسين ته هڪ نئين ٿيل مسلمان کي اسلام جي اسان کان وڌيڪ ڄاڻ آهي. مذهب بابت هن جو گهرو مطالعو آهي!
۽ ان ۾ ڪو شڪ ناهي ته ان قسم جي غلط سوچ اسان جي ملڪ ۾ تمام گهڻي آهي. هر ڳالهه لاءِ چوندا آهيون جيڪي قسمت ۾ هوندو. ڳوٺن ۾ رات جو پير اگهاڙا ڪري گهٽي ۾ ٻار پيا هلندا. پيرن ۾ ڪجهه پائڻ لاءِ چئبن ته متان ڪو وڇون يا جيت جڙو چڪ نه هڻينوَ. وراڻيندا: ”قسمت ۾ هوندو ته لڳي ويندو.“
ڪنهن کي پڙهڻ لاءِ چئبو ته يڪدم چوندو قسمت ۾ پاس ٿيڻو هوندو ته ٿي وڃبو. يعني محنت ناهي ڪرڻي. ننڍا ٻار ته ٺهيو پر وڏا به هٿ پير هڻڻ بدران قسمت ۽ نصيب تي ڀاڙي ويٺا هوندا. ٻيو ته ٺهيو نماز روزي لاءِ ڪير چوندو ته به چوندا قسمت ۾ بهشت هوندو ته ملي ويندو.
ائين جي هجي ها ته پوءِ شاهه لطيف ڪڏهن به اهو نه چوي ها ته ”سلطاني سهاڳ ننڊون ڪندي نه ملي.“ يا ”تتيءَ ٿڌيءَ ڪاهه ڪانهي ويل ويهڻ جي،“ جو چتاءُ نه ڏئي ها.