پروفيسر عبدالعلي قلباڻي
مون کي ياد ڪونهي ته جڏهن علامه آءِ آءِ قاضي جن رٽائر ٿيا هئا، تڏهن، سندن رٽائرمينٽ کان مهينن جا مهينا اڳ اخبارن ۽ رسالن سندن ڪارنامن جي باري ۾ ڪي خبرون شايع ڪيون هيون! مونکي ياد ڪونهي ته پروفيسر اڪرم انصاريءَ جن جڏهن رٽائر ڪيو هو، تڏهن سندن رٽائر ٿيڻ کان اڳ رٽائر ٿيڻ مهل، ۽ رٽائر ٿيڻ کان پوءِ اخبارن ۽ رسالن ڪهڙي قسم جون خبرون شايع ڪيون هيون! بيشڪ انگريزيءَ جا انيڪ استاد ڏٺاسين، پر، پروفيسر اڪرم انصاريءَ جن پنهنجو مَٽُ پاڻ هئا. سائين علامه آءِ آءِ قاضي جن وانگر انگريزيءَ جو لهجو ٺيٺ ديسي، پر عِلمُ، ڄاڻ ۽ آگاهي ايڏي جو ويٺو ٻڌجين! رٽائر ٿيا هئا، ته اخبارن ڪالم ڪارا نه ڪيا هئا.
ساڳي طرح منهنجا محسن، منهنجا مهربان، منهنجا مشفق، منهنجا استاد سائين عبدالعلي قلباڻيءَ جن هئا. سادا، نماڻا، ۽ ٻاجهارا. مان ايڏو ارڏو ڇتو، ۽ ڪرڪيٽ جي عشق ۾ چريو، پر ڪڏهن به دم دڙڪو يا مارڪُٽ نه ڪيائون. رڳو پيار ڏنائون اين جي وي هاءِ اسڪول ۾ مون کي سنڌي پڙهائي هئائون ڪرڪيٽ لاءِ منهنجي عشق کي ڏاڍي دلچسپيءَ سان ڏسندا هئا. روڪ ٽوڪ نه ڪندا هئا. پيرڊن مان گم، هوم ورڪ ڪڏهن پورو ڪري نه سگھان، سائين تڏهن به مهربان! امتحان ويجها اچن ته گھر گھرائينِ. شاهه، سچل ۽ سامي ويٺا پڙهائينِ، ۽ سمجهائينِ. نثر هجي يا نظم، روح اهڙو ريجهائين، جو علم ۽ ادب جي چاهه جو چشڪو سڄي ڄمار لاءِ ڏيئي ڇڏين.
سائين، پروفيسر عبدالعلي قلباڻيءَ جن اڳتي هلي، سنڌي ٻولي ۽ ادب جي نامور استادن ۾ شمار ٿيا. سائين جن فُل پروفيسر ٿي رٽائر ڪيو. جڏهن ليڪچرار هئا، تڏهن پاڻ کي ليڪچرار لکيو ۽ ٻُڌايو هئائون. ليڪچرار هوندي پاڻ کي ڪڏهن به پروفيسر نه سڏايو هئائون. ۽ پوءِ ، اڳتي هلي جڏهن سنڌي ٻوليءَ ۽ ادب جا پروفيسر ٿيا تڏهن پروفيسريءَ جي رتبي لاءِ فخر جو سبب ٿيا. منهنجي بد نصيبي جو ڪاليج ۾ مان سندن شاگرد هئڻ جي سعادت حاصل ڪري نه سگھيس. ڪرڪيٽ جي عشق ۾ ڪاليج کان ٻئي ڪاليج، ۽ هڪ يونيورسٽيءَ کان ٻئي يونيورسٽيءَ ۾ ياترائون ڪندو رهيس، پر سندن شفقت کان ڪڏهن به محروم نه رهيس. ايندي ويندي سندن چانئٺ چمندو هوس.
ميٽرڪ ڀيري 1953 ۾ هڪ دفعي ڪلاس ۾ مرڻ جو ذڪر ڪڍي ويٺا. اِن ڳالهه کي ٽيهه پنجٽيهه سال گذري ويا آهن. لفظ مرڻ لاءِ ٻيا لفظ بورڊ تي لکڻ شروع ڪيائون ته سمورو بورڊ ڀري ڇڏيائون. ڪجهه لفظ مون کي اڄ تائين ياد آهن - چولو مٽائڻ، ڪوچ ڪرڻ، هليو وڃڻ، الوپ، اُسهڻ، سڏ ورائڻ، حق سان هڪ ٿيڻ، فوت ٿيڻ، گذاري وڃڻ حقيقت جو حصو ٿيڻ، راهه رباني وٺڻ، ساهه ڏيڻ، سج وانگر لهي وڃڻ، وغيره. ارڏي کان ارڏو شاگرد سندن علم ۽ ڏاهپ آڏو بيوس هوندو هو. ظفر ڪاظمي تنهن زماني ۾ اين جي وي اسڪول جو هيرو ۽ سخت ڏنگو شاگرد هوندو هو. سو به سائين عبدالعلي قلباڻيءَ جن جي قدمن تي اچي ڪرندو هو.
تن ڏينهن ۾ اين جي وي هاءِ اسڪول ڪراچي جو نڪ هوندو هو. سندس شمار ڪراچي ءَ جي ٻن نامور اسڪولن سان ٿيندو هو، سينٽ پيٽرڪ، ۽ ڪراچي گرامر اسڪول. سائين عبدالعلي قلباڻيءَ جَنِ اين جي وي اسڪول ۾ شاگردن جي جنهن کيپ کي پڙهايو انهن مان ڪجهه نالا دل تي تري آيا آهن- عبدالحفيظ پيرزادو، رشيد آخوند، شفيق دريشاڻي، عبدالفتاح ميمڻ، سرجن نصير شيخ، مقبول حسين، پروفيسر ڊاڪٽر نظير مغل، سرجن امداد بلوچ، هاليڊي اِن ۽ پرل ڪانٽينينٽل وارو صدرالدين صدرو، پروفيسر ڊاڪٽر رشيد احمد شاهه بخاري، عبدالرزاق بلوچ، جنهن عالمي ۽ ايشيائي راندين ۾ پاڪستان جي نمائندگي ڪئي، تنوير عباسي، ۽ انيڪ.
مون کي ياد آهي، سائينءَ جن، پروفيسر عبدالعلي قلباڻيءَ جَنِ جڏهن رٽائر ٿيا هئا، تڏهن سندن رٽائر ٿيڻ کان اڳ، رٽائر ٿيڻ مهل، ۽ رٽائر ٿيڻ کان پوءِ ملڪ جي اخبارن پنجن ڇهن ڪالمن واريون سرخيون ۽ سرخين سان خبرون شايع نه ڪيون هيون. هڪ پروفيسر رٽائر ٿيو هو، جنهن جي هٿ ۾ قلم هو- جنهن جي هٿ ۾ تلوار نه هئي.■
1991