ڌرتيءَ جو شاعر: ايوب کوسو
ايوب تي آيل ان دردناڪ دؤر کي ياد ڪندي هن وقت به منهنجون اکيون آليون ٿي ويون آهن ۽ سوچيان ٿي ته هن ڪيئن اڪيلي سر ان بيرحم وقت جي سنگين پلن کي پاڻ تي سَٺو هوندو! روح کي رهڙيندڙ ۽ ساھ کي سوڙهو ڪندڙ انهن ڏينهن مون کي به مايوس ڪيو هو، جيڪي صرف ڪجهه پل، لمحا ۽ ساعتون نه پر صدين جيڏا سال هئا.
ايوب کي شايد ئي ڪنهن ميڊيا آڏو پاڻ وڻائڻ لاءِ سجايل اسٽيجن تي ڏٺو هوندو. هن پنهنجي جيڪا به حيثيت ٺاهي آهي، اها سندس پيار جي پورهئي جو ثمر آهي، اهو سندس سچائي، لگن، محنت ۽ محبت جو ڪمال آهي جو اڄ هو بنا ڪنهن جي ڪلهن تي سواري ڪرڻ جي ان ماڳ تي پهتو آهي جنهن لاءِ گهڻا پيا سڌون ڪندا آهن.
ايوب پنهنجي فن ۽ فڪر کي وطن جو ورثو بنائي ڇڏيو آهي، هن جو نظريو سنڌ آهي، جيڪا سندس ڏات تي ڇانيل آهي ۽ ڌرتي جي قرض کي هو پنهنجي روح تي هر لمحي محسوس ڪري ٿو. هو محمود درويش جيان ڌرتي جو شاعر آهي، هن جي دل جي ڌرتيءَ تي ديس جا درد سانوڻي جي مينهن وانگي شاعري بنجي وسندا رهن ٿا.
ايوب، فيض جيان پنهنجي شاعريءَ ۾ انقلاب ۽ رومانس کي حيرت انگيز نموني هم آهنگ ڪري، سهڻي انداز ۾ ان جو ايئن اظهار ڪري ٿو، جو چيڪي مٽيءَ جي خوشبو سان واسيل سندس تشبيهون ۽ استعارا، اجرڪ تي ڦلڙين جيئن جڙجڻ ۽ جرڪڻ لڳن ٿا، سندس شاعريءَ جا منظر شهري آلودگيءَ کان پاڪ ڳوٺاڻي فطري ماحول جو مظهر آهن.
هو پنهنجي شاعري ۾ وڏي واڪي سچ جا هوڪا ڏي ٿو. نون ميم راشد جيان مفت ۾ خواب وڪڻي ٿو پر جڏهن ڪوئي خريدار نٿو اچي ته مايوس ضرور ٿئي ٿي، پر اهو سچ ڄاڻڻ جي باوجود ته هن ڪوڙ ۽ ڪانئررا جي ڪلجُڳ ۾ ڪو سچ جو سوداگر نه ايندو، هو پنهنجو سفر جاري ٿو رکي. ڪيڏو ڪٺن ڪم آهي، سچ جي قيمت ڄاڻڻ جي باوجود ان سان نڀائڻ!! پر پنهنجي رستي جي پاڻ چونڊ ڪرڻ کان پوءِ رستن سان شڪايت به ڪهڙي؟!
ايوب، رڳو حسين تخيل جي آڏاڻي تي شاعريءَ جي اڻت بعد پاڻ کي آزاد نٿو ڇڏي، پر انهن ڪربناڪ ڪيفيتن سان پڻ ڪميٽيڊ آهي، جيڪي کيس ڏات جي ديوي دان ڪري ٿي. هر سچي تخليقڪار وانگي، هو تخليق جي عمل جي پيڙائن مان گذرڻ بعد به ديس مٿان لڙڪندڙ هر درد جي تلوار جي ڌار هيڍان پنهنجي ديس واسين سان گڏ گذاري ٿو.
ايوب وٽ نظم جو سگهارو ۽ آبشارن جي رواني جهڙو فطري ۽ دل آويز اظهار آهي، جنهن جا پنهنجا رنگ ۽ ڍنگ آهن. کيس پنهنجو اسلوب آهي جنهن تي ٻئي ڪنهن جو رنگ نٿو جهلڪي. هو سدائين شاعري ۾ پنهنجي گس ۽ گهاڙيٽن تي هلندو رهيو آهي. سندس اظهار جو انداز ڪنهن کان اڌورو ورتل ناهي. سندس شاعريءَ جي ٻولي سندس سڃاڻپ آهي ڇو ته اها بنهن منفرد آهي. سندس لهجي ۾ حالتن جي تلخي ته بکي ٿي پر سندس لهجو لاڙ ۽ ٿر جي مٺڙن ماڻهن جهڙو مٺو، موهيندڙ ۽ سٻاجهو آهي.
ايوب پنهنجي شاعري وسيلي سنڌ جي نج نبار ڳوٺاڻي ثقافتي زندگي جا اهي رنگ پسائي ٿو، جيڪي عام طور اسان جي جديد شاعري ۾ ڳولئي به نه ٿا ملن ۽ جيڪي اسان گهڻو ڪري وساري ويٺا آهيون. هن جي شاعري پڙهندڙ کي انهن وسري ۽ وڃائجي ويل رنگن جو نظارو ڪرائڻ لاءِ پاڻ سان گڏ چيچ پڪڙي وٺي هلي ٿي ۽ پوءِ پڙهندڙ انهن منظرن جي ميلي ۾ ڪنهن ٻار جيان گم ٿي وڃي ٿو.
عذابن جا سينا، ڪٿائون صدين جون،
شهيدن جا رتبا، صدائون اکين جون،
حسينن جون نظرون، ادائون سڳين جون،
رتن جا سنيها، دعائون پکين جون،
ڪو رهزن انهن کي لٽائي سگهي ٿو،
ڪو سنگدل انهن کي کپائي سگهي ٿو،
ڪو منحوس تن کي اجهائي سگهي ٿو،
انهن جي سو قيمت لڳائي سگهي ٿو،
نه جنهن جي رڳن ۾ رهي ٿڃ آهي.
هو محبتن جو منڪر ناهي پر کيس ادراڪ آهي ته بسنتون نهارون سڀ ڌرتي تي سک ۽ سڪار کان سواءِ بي معنيٰ آهن.
ان ڪري مور جي کنڀن جهڙن حسين پيار جي پلن کي ماڻڻ مهل به کيس ديس جو درد نهوڙي ٿو ۽ ڪيڏارا ياد ٿا اچن.
ڪيئن ايندينءَ، پل ڪارا آهن،
ڪجلي هت ڪيڏارا آهن.
خوشبو جي پرن تي پيار جهڙا گيت لکندڙ ۽ پکين جي اڏارن جهڙا احساس رکندڙ هي اسان جو ڪوي پنهنجي دامن ۾ ڌرتي جو سمورو حسن ۽ درد سهيڙي ويٺل آهي.
سندس هر هڪ نظم جي هر سٽ ۾ ڌرتي جون صدائون آهن، انهن کي ڪن لائي ٻڌڻ جون التجائون آهن.
ٻڌايو هن غلامي کي ڏيون نالو ڪهڙو؟
اسانجا انگ چونڪين تي سدا آهن نهاريا ويا.
سندس اندر جي آواز جهڙو هي نظم هانءُ ۾ ڪنهن ڇيت جيان چڀيندڙ مگر اميد ۽ احساس جي خوشگواريت سان ٽمٽار آهي.
هن نظم ۾ ايوب جي پنهنجي ذات جي محدود دائرن مان نڪرڻ ۽ اذيتن جي ڄار ۾ قيد ڪنهن پکي وانگيان آزادي جي تڙپ ۽ اڏامڻ جي آس ۽ اڌما آهن.
خوشبو وانگي هاڻي وکرڻ چاهيان ٿو مان،
خاموشي جي رڻ مان نڪرڻ چاهيان ٿو مان،
ڪتبو ناهيان، ڳوڙهو آهيان الڪو آهيان،
ٻرندڙ ڄڻ اتهاس جو ڪوئي سڏڪو آهيان،
اذيت جي هر ڄار مان نڪرڻ چاهيان ٿو مان،
خاموشي جي رڻ مان نڪرڻ چاهيان ٿو مان.
منهنجي دعا آهي ته شال ايوب جي ڏات خاموشين جي رڻ پٽ مان نڪري خوشين جي خوشبو بنجي چئني ڏسائن ۾ پکڙجي سنڌ جي صدا بنجي وڃي ۽ سندس احساس امرتا ماڻين.
گلشن لغاري
6-آڪٽوبر، 2012ع
***