مستقبل جو محمود مغل (انور هالائي)
سنڌيءَ ۾ ڪھاڻيءَ جي اِبتدا جي تاريخ تمام پُراڻي آهي، پر هن صديءَ جي اَٺين ڏهاڪي ۾ جيڪي بہ ڪھاڻيون لِکيون ويون آهن، اُهي سنڌي ڪھاڻيءَ جي عروج جي نشاندہي ڪن ٿيون. اِئين ٿو محسوس ٿئي تہ نہ رُڳو سنڌ جي ڪھاڻيڪارن، ڪھاڻيءَ کي لازوال حيثيت ڏِيڻ جو پَڪو پھه ڪيو آهي، پر پڙهندڙن بہ ڪھاڻي پڙهڻ ۾ دل جي گهِرائين سان حِصو ورتو آهي.
محمود مغل جون هي ڪھاڻيون پڻ اَهڙيون ڪھاڻيون آهن، جيڪي معاشري جي صحيح صحيح عڪاسي ڪن ٿيون. محمود مغل ڪھاڻين جي شروعات 1974ع کان ڪئي ۽ عمر جي لحاظ کان هُو صرف ٻارن لاءِ ڪھاڻيون لِکندو هو. 1974ع کان 1977ع تائين هن جيڪي ٻارن لاءِ ڪھاڻيون لِکيون، اُنھن مان ئي محسوس ٿيو تہ محمود مغل کي لِکڻ جو ڏانءُ آهي ۽ هُو ڏاتِ جي ڏيھه ۾ قدم رکي چُڪو آهي. اُن وقت تہ مون اِئين سمجهيو تہ هُو صرف ٻارن لاءِ لِکندو، پر جڏهن هن مون کي وڏن لاءِ لِکيل ڪھاڻي ڏيکاري تہ آءٌ حيران رهجي ويس. مون نئين ٽھيءَ جي هن اُسرندڙ اَديب جي منھن ۾ چتائي نھاريو تہ مون کي سندس اَکين ۾ همت ۽ اِستقلال جي چمڪَ ڏِسڻ ۾ آئي. اُن وقت مون کي لڳو تہ هن نوجوان جو مستقبل نھايت شاندار آهي.
محمود مغل جي زيرِ مطالعه ڪھاڻين جو هي مجموعو، فن ۽ فنڪار جي گهاٽي سُٻنڌ جو ثبوت آهي. سندس ڪھاڻيون ٻھراڙيءَ جي ڪکائن گهرن کان وٺي ماڊرن سوسائٽيءَ جي بال رومن تائين ذري ذري جون ترجمان آهن. سندس جذباتي طبع، قلم جي نوڪَ سان نوان نوان موضوع، نوان نوان عُنوان تلاش ڪيا آهن. سندس ڪھاڻين ۾ سُکن جو تفيصلي ذڪر آهي تہ ڏُکن جو گهِرو مطالعو پڻ آهي. اِنسان جي پيڙا کي جنھن سبق آموز نموني سان هن پيش ڪيو آهي، اُنھيءَ کيس چوٽيءَ جي ڪھاڻيڪارن جي صف ۾ آڻي بيھاريو آهي. منھنجي اِنھيءَ دعويٰ کي جيڪڏهن ڪو پڙهندڙ ڪو مجذوب جي بڙ ۾ سمجهي تہ ڀلي سمجهي، پر آءٌ اِهو ضرور چوندس تہ ايندڙ وقت ثابت ڪندو تہ محمود مغل جون ڪھاڻيون، سنڌي اَدب ۾ نامياريون ڪھاڻيون ليکيون وينديون. اَڃا بہ سندس ميڊيڪل جي تعليم سندس جذبن کي روڪي ويٺِي آهي، پر جيڪڏهن هن نوجوان لاءِ ماحول سازگار هجي تہ هُو گهڻن پُراڻن ڪھاڻيڪارن کي پُٺتي ڇڏي وڃڻ جي بہ صلاحيت رکي ٿو.
پَسي جهاجهہ جمال جي، جنين پيتي پِڪَ،
اَپر اَڳانجهو ٿيو، سور انين کي سِڪَ،
هڏ نہ ڀڳين هڪ، سدا سائر سِيرَ ۾.
(شاھہ)
]ڪھاڻين جي مجموعي ’ڪوهيڙي ۾ ويڙهيَل يادون‘ جو پيش لفظ: 1982ع[