وڻندڙ ڪھاڻيڪار محمود مغل (نفيس احمد ’ناشاد‘)
محمود جي ڪھاڻين جو منھنجي خيال ۾ مرڪزي نقطو آهي سماجي ۽ معاشي مسئلن جو نھايت باريڪ بينيءَ ۽ فنڪارانہ پختگيءَ سان اظھار ڪرڻ ۽ اُن ۾ سندس ڪاميابي، کيس افساني جي موضوع تي ادبي اُتانھين بخشي ٿي. گهڻا سال اڳ محمود جي هڪ ڪھاڻي پڙهي هئم. اُن ۾ هڪ ڪُراڙيءَ جو ڪردار آهي. جا ڀاڄي وٺڻ لاءِ بازار ٿي وڃي. نھايت غريب آهي. گس تي پيل هڪ سڪو اچانڪ سندس اکين آڏو ٿو اچي. فطري ڪشش ٿئي ٿي سِڪو کڻڻ لاءِ ۽ پوءِ ٻُڏتر جو هڪ سلسلو... انھيءَ منظر ۾ محمود انساني امنگ ۽ آرزو کي جنھن دل ڇُھندڙ انداز سان بيان ڪيو آهي. سو سندس ئي خاصو آهي.
محمود جي ڪھاڻين ۾ عشق، معاشقي ۽ رومانس جي موضوعن جي اڻھوند (يا بنھہ گهٽ) کي آئون قطعي ’ڪمي‘ قرار ڪونہ ڏيندس. هڪ انٽرويو دوران، ’عشق ڪرڻ‘ بابت هڪ روايتي سوال جي جواب ۾، منھنجي محسن پير صاحب سائين حسام الدين شاھہ راشدي، کلندي، چرچي ۾، واھہ جو جواب ڏنو هو تہ، ”بابا! عشق ڪرڻ کان سواءِ ئي ماڻھو شرافت ۽ شائستگيءَ واري زندگي بسر ڪري سگهي ٿو، تہ هروڀرو انھيءَ مُنھن ڪارائيءَ ۾ هٿ ڇو وجهي؟“
خير، پير صاحب تہ سراسر پيار مان، بنھہ مذاق ۾ اهو اُمالڪ جواب ڏيئي اسان کي خوب کِلايو ۽ پاڻ بہ کليو، پر سچ تہ اهو آهي تہ سماجي توڙي معاشي توڙي ٻين انيڪ برجستہ موضوعن تي ڪمال ڪاريگريءَ سان ڪامياب ڪھاڻيون لکي سگهجن ٿيون تہ پوءِ ’رومانس‘ جي موضوع جو لازمو هروڀرو پنھنجي مٿان مڙهڻ ضروري بہ ڪونھي.
منھنجو مشاهدو آهي تہ محمود، ’عشق‘ کان عاري بہ ڪونہ آهي. مون هميشہ ڏٺو آهي تہ محمود جو عشق آهي، ’ذميواري‘ سان، انتھائي ’سنجيدگي‘ هر وقت جا محمود جي چھري مان پئي بکندي آهي. اُن جو سرچشمو آهي، ’ذميواري‘ ڪنھن سالڪ صحيح چيو آهي تہ انسان زندگيءَ ۾ ذميواري قبول نہ ڪندو تہ پوءِ ڪم ڪيئن هلندو؟
’ذميواري‘ سان عشق جو ئي تہ ڪرشمو آهي، جو محمود نھايت ڪاميابيءَ سان ادب توڙي تعليم، ثقافت توڙي موسيقي، سڀني شين سان خوش اسلوبيءَ سان نباهيندو ٿو اچي. (پنھنجيون گهرو سماجي ۽ پرائيويٽ لائيف جون مشغوليون اُن کان الڳ) آئون کيس ذميواريءَ سان ’عشق‘ تي مخلصانہ مبارڪون پيش ڪريان ٿو. ڪھاڻين تان ياد آيم تہ محمود خاڪا بہ ڏاڍا دل کي ڇُھندڙ لکيا آهن. ’مھراڻ‘ ۾ انور هالائي ۽ اڪبر جسڪاڻيءَ تي لکيل سندس تاثر، سندس ڪھاڻيءَ واري فن کي پاڻ ۾ سمايو بيٺا آهن. ادبي ڏات ۾ ڏانءَ جي صاحب، محمود جي سمورين علمي خدمتن تي مون کي هميشہ خوشي رهي آهي ۽ منھنجي دل ۾ محمود لاءِ هميشہ دعائون.
]ڇپيل: ماهوار ’ادب‘ شمارو: 91، اپريل 2002ع [