منھنجو ڀاءُ...محمود (مٺل جسڪاڻي)
”محترم شخصيت محمود مغل جڏهن پيار ونڊيندڙن سميت ملاقات جو شرف بخشيو، سچ تہ روح کي راحت ملي... محمود سائين جي ٽي. وي. اسٽيج ۽ اخبار جي ڪالمن واري بلڪ ان کان بہ وڌيڪ مٺڙي ٻولي موهي وڌو... دل تہ گهري پئي گهڻو لکان پر، لکڻ سان بہ آئون قرضي رهندس... محترم شاهنواز ڀُرٽ جي بہ مھرباني، سندن موجودگي بہ سھڻي، سٺي رهي... حافظ احمدالدين انڍڙ کي بہ وساري نٿو سگهجي، سندس قرب بہ ياد رهندو... وفا مولابخش لاءِ لکان يا فقير محمد ڍول جا ٿورا مڃان، آئون مڙني مھربانن جو ٿورائتو... ان موقعي تي ڀاءُ علي ۽ اظھار جي موجود هجڻ تي بہ سچ پچ تہ اسان سڀ خوش هئاسين.“
اسان جي ان پھرين يادگار ملاقات ۽ ڪچھريءَ کان پوءِ، ھڪ ٻئي سان رابطي جي جديد ۽ قديم ذريعن معرفت رابطو، روبرو ملڻ، گڏجي اٿڻ ويھڻ ۽ گهمڻ ڦرڻ جو جيڪو سلسلو شروع ٿيو، اھو محمود صاحب جي سندس مثالي طبيعت سبب، ساڳي طرح نہ صرف جاري آھي، پر اسان جي ھر ملاقات، ڪيڏانھن گڏجي نڪرڻ ۽ واپس ورڻ بہ جيئن جو تيئن روان دوان آھي.
محمود مغل جي مڪمل سڃاڻپ کان تہ آئون بہ واقف نہ آھيان، پر سندس مشھور ۽ معروف سڃاڻپ ڪمپيئر ۽ ليکڪ طور آھي. سندس عملي زندگيءَ جي ٻين گهڻن پھلوئن کان اڪثريت اڻ ڄاڻ آھي. مون کي جيڪا ۽ جيتري خبر آھي، اھا پڙھندڙن تائين پھچائڻ ضروري ٿو سمجهان. پيشي جي لحاظ کان ڊاڪٽر ۽ استاد آھي. صحت ۽ تعليم جي حوالي سان سندس رضاڪار طور ڪردار نڀائڻ جي گهڻن کي خبر نہ آھي. جڏھن تہ جتي جتي بہ پھچي سگهي ٿو، اتي ليڪچر بہ ڏي ٿو، تہ ھڙان وڙان ۽ سرنديءَ وارن کان پَٽَي سَٽَي، ڪٿي دوائون، ڪٿي ڪاپيون، ڪتاب ۽ ٻيو ضروري سامان بہ پھچائي ٿو. ملازمت تان رٽائر ٿيڻ تائين اضافي ذميواري طور منتظم بہ رھيو آھي. ان دوران ساڻس گڏ ڪم ڪندڙ ھر ڪارڪن سان ھڪ جھڙو پنھنجائپ وارو ملڻ جلڻ ئي نہ، وقت جي نزاڪت، صداقت ۽ ضرورت مطابق، شفيق ۽ مددگار بہ رھيو آھي. ادارن کي سڌارڻ، وڌائڻ ۽ بچائڻ ۾ سدائين اڳي کان اڳرو، ھر واجب ڪم ڪرڻ جي سگهہ رکندڙ ڪردار طور رھيو آھي. ’لائجي تہ نڀائجي‘ تي عمل ڪندو، جنھن جنھن سان بہ واسطو، لاڳاپو، رابطو، ان سان نڀائڻ جي ڀرپور عملي ڪوشش ڪندو آھي. زماني گيريءَ ۾ ڪي ڇلا گِهرگِهلا ٿي پوندا آھن.
محمود مغل جو ڪو ڏوھہ نہ ھوندي بہ محمود مغل ئي سوچ ويچار ۾ پئجي ويندو آھي، پشيمان ٿئي ٿو. اوکي سوکي ۾ پنھنجي ھڙان وڙان بہ ۽ واسطي وارن کان وٺي، نہ ڄاڻ نہ سڃاڻ جي پرگهور سندس اڻ اعلانيل ذميواري، پاڻ پنھنجي ليکي اڪيلي سر بہ، تہ ساڻس سڏ ۾ سڏ ڏيندڙن سان گڏجي سڏجي فلاح ۽ بھبود جا، نيڪيءَ وارا ڪم سندس معمول آھي. برسات ۽ ٻوڏ يا وبا جي صورتحال ۾ گهڻو سرگرم رھيو آھي. غريب مسڪين جي گهر ۾ ڪڏھن پيٽ جي بک ختم ڪرڻ، ڪڏھن ڪو ڀڳل ٽُٽل حصو مرمت ڪرائڻ يا نئون ٺھرائڻ، بيواھن جي مدد ۽ يتيمن جي شادي ڪرائڻ جا ڪم بہ جيترا ممڪن ٿي سگهيا، ڪيائين. سندس اھي سڀ ڪوششون، سندس وت ۽ وس آھر جاري آھن.
محمود مغل جي جيڪا خاص خوبي آھي، سا اھا تہ سدائين پاڻ تي ڀاڙڻ، نہ ڪنھن جو ڪلھو استعمال ڪرڻ، نہ ئي ڪنھن ٻئي کي پنھنجو ڪلھو استعمال ڪرڻ ڏي. ڪنھن تي ڪو بہ بار ڀري نہ وجهندو آھي. رضاڪار طور جيترو پھچي، ڪندو بہ آھي، ھٿ ھمراھي قبوليندو بہ آھي.
اسان پاڻ ۾ ھمسفر بہ رھيا آھيون. ڪم ڪار سان بہ، گهمڻ ڦرڻ خاطر بہ، سماجي تعلقات نڀائڻ يا اخلاقي ذميواري پوري ڪرڻ لاءِ بہ ڪيترائي دفعا گڏ نڪتا آھيون. آئون مٿس بار، بوجهہ ٿيو ھوندس، تہ محسوس بہ نہ ڪرايائين. ان مان اندازو ڪريو، تہ پاڻ ڪنھن تي بار ڀري ٿيڻ نہ چاھيائين.
علمي ادبي حوالي سان اخبار ۾ ڪم ڪرڻ کان ويندي، رسالي، مخزن جو ڪم ۽ ڪتاب جو ڪم، ادبي گڏجاڻين کي وقت ڏيڻ، نوَن اديبن ۽ شاعرن کي اتساھڻ، لڪل کي متعارف ڪرائڻ، ان لاءِ وقت ڪڍڻ، خرچ ۽ پنڌ ڪرڻ، ھونئن ڀلي ڳجهہ ڳوھہ رھيو ھجي، پر جديد دور جي سماجي رابطن وسيلي سڀ ڪجهہ پاڻھي پڌرو ٿي پوي ٿو. يادگار ماڳ مڪان ڏسڻ، ڪُتبخانا گهمڻ، قائم ڪرڻ، جيڪي قائم ھجن انھن جي پرگهور لھڻ ۽ سھائتا ڪرڻ، اھڙيون انيڪ شاھديون مختلف دوستن جي فيسبوڪ اڪائونٽ معرفت ھر ڪنھن کي ملي وينديون.
مِٽي مائٽي ۽ دوستي نڀائڻ جي حوالي سان بہ جيڪا مون کي ڄاڻ آھي، جيڪڏھن محمود مغل جھڙا وڌي پون، تہ مٽن مائٽن ۽ سنگت ساٿ ۾ ٿيندڙ مسئلا نہ ٿين، جيڪي مسئلا ٿي چڪا آھن، اھي ختم ٿي وڃن. ڇو تہ اھي اڪثر معاملا صبر ۽ شڪر سان طئہ تہ ٿيندا آھن، نبرندا بہ آھن، نڀائبا بہ آھن. محمود مغل طبيعتن صبر، سھپ ۽ شڪر ڪندڙ شخص آھي. ننڍن مان سکڻ ۽ ننڍن کي سيکارڻ لاءِ ننڍن سان ننڍو ٿي پوڻ ۽ وڏن سان ننڍو رھڻ ڪو محمود مغل مان سکي.
ڳالھائي ھر ڪو ٿو، لکن بہ گهڻا ٿا. ڳالھائيندڙ ۽ لکندڙ ٻيا بہ پنھنجي ذميواريءَ سان، احتياط ڪري ڳالھائيندا ۽ لکندا آھن. ڪنھن تي ڪنھن جو، تہ ڪنھن تي ڪنھن جو اثر بہ ظاھر ٿئي ٿو. ڪن جو پنھنجو انداز بہ ھوندو آھي. خاص ۽ اھم ليکڪن ۾ ٻيا بہ گهڻا، ھڪڙو نالو محمود مغل جو بہ کڄي ٿو. جنھن جو پنھنجو انداز آھي. جيڪڏھن ذھن تي زور ڏئي سندس ڳالھيون ۽ تحريرون ياد ڪبيون، ڳولي ڳولي ڪي چونڊ جملا، ڪجهہ چونڊ سٽون، ڪي چونڊ تحريرون ڇانٽي ڪبيون ۽ اھي سھيڙبيون، تہ ڇنڊي ڇاڻي بہ جيڪو مواد بچندو، اھو بہ عام ڪتاب کان گهڻو ٿي پوندو. منھنجي دل ٿي گهري تہ آئون سندس لکيل ھڪ پراڻو جملو پڙھندڙن کي لازمي طور پڙھايان. ڇو تہ ان ھڪ جملي جي تفصيل ۾ لکبو، تہ پڻ ھڪ جامع ڪتاب جُڙي پوندو. سندس اھو مختصر جملو اڳ ۾ بہ گهڻن پڙھيو ھوندو. ممڪن آھي تہ ڪن پڙھندڙن جي ذھن ۾ بہ ھجي، پر اھو ساڳيو جملو ھاڻي پڙھي، مھرباني ڪري ان ننڍڙي جملي جي گهِرائي ۽ آس پاس تي ويچاري، سمجهڻ، پرائڻ ۽ اھو پيغام سليس انداز ۾ ٻين تائين پھچائڻ ۽ سمجهائڻ جي ڪوشش ڪئي وڃي، تہ محمود مغل جو سمورو ڳالھايو ۽ لکيو سجايو ٿي پوي. اھو جملو آھي:
’ڪھڙي ڪم جو اھو عقل، جيڪو برادريءَ ۾ لڄارو ڪرائي.‘
’ڪڇان تان ڪافر‘ (شاھہ ) پنھنجي معاشري ۾ جيءَ ۾ جايون ڏئي، ڪَن سان ٻڌڻ ۽ ڌيان سان پڙھڻ وارا بہ گهڻا، پر اھي ٻڌندڙ ۽ پڙھندڙ بہ ڪھڙا، جن محمود مغل کي ٻڌي ۽ پڙھي بہ ڄڻ اجايو ٻڌو ۽ اجايو پڙھيو. منھنجي خيال ۾ اجايو ٻڌڻ ۽ اجايو پڙھڻ جي ڪري ئي، پنھنجو سماج مجموعي طور اڃا ان حالت ۾ آھي، جنھن مان نڪرڻ جي ڪوشش آدجڳاد کان جاري آھي. محمود مغل بہ سرگردان آھي. اميد تہ ماضي وانگر مسلسل پنھنجي فھم سان نڀائڻ جي ڀرپور ڪوشش جاري رکندو.
]2024ع[