زيب النساءِ: طويل ڪھاڻيءَ تي مشتمل ڪتاب (مٺل جسڪاڻي)
’زيب النساءِ‘ محمود مغل جي هڪ طويل ڪھاڻي آهي، جيڪا ’پوپٽ پبليڪيشن هائوس، خيرپور‘ جي اَٺاسيھين ۽ محمود مغل جي ٻارهين ڪتاب طور شايع ٿي چُڪي آهي. ڊيمي سائيز جي 304 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 400 روپيا آهي. هيءَ ڪھاڻين پھرين قسطوار اَخبار ۾ ڇپجي تہ چُڪي آهي، پر هڪ سؤ قسطون پابنديءَ سان گهڻن تائين پھچنديون رهيون ۽ اُهي پڙهبيون بہ رهيون ۽ هاڻي سانڍي رکيل بہ هونديون، اُن نسبت سان هن ڪتاب جي اَهميت کي نظراَنداز ڪرڻ بي واجبي ٿيندي.
هن ڪتاب ۾ جيڪا بظاهر هڪ ڪھاڻي آهي، اَصل ۾ هڪ نہ، قسطن جي تعداد برابر هڪ سؤ ڪھاڻين تي مشتمل هڪ ڪھاڻي نہ، هن ڪھاڻيءَ ۾ تہ تمام گهڻيون ڪھاڻيون موجود آهن. هر ڪھاڻي پڙهندڙ کي سَڏي ٿي، هر ڪھاڻي سوَلي نموني سمجهڻ باوجود سمجهڻ جي دعوت ڏِئي ٿي.
ڪھاڻيءَ جي اِبتدا، اِبتدائي پھريون جملو هر پڙهندڙ کي مڪمل ڪھاڻي پڙهائڻ تي اُتساهيندڙ اِبتدا آهي. جيئن جيئن ڪھاڻيءَ کي پڙهبو، اَڳتي وڌبو، تيئن تيئن ڪھاڻيءَ ۾ چاهُه، اُتساھہ ۽ دلچسپي وڌندي پئي ويندي آهي. ڪھاڻيءَ ۾ اِستعمال ٿيل ٻولي، بحث ۾ آيل مسئلا، مُونجهارا، معاملا اَهڙا دلچسپ آهن، جو پڙهندڙ نہ صرف پڙهندو ويندو، پر ساڻس واسطي، رابطي وارن کي بہ پڙهڻ جي صلاح ڏيندو ويندو، ڇاڪاڻ تہ ’زيب النساءِ‘ هر عمر ۽ هر جنس جي پڙهندڙ لاءِ پڙهڻ ۽ پرائڻ جھڙو ڪتاب آهي، اُن ڪري هر ڪنھن کي پڙهڻ جي صلاح ڏِيڻ تمام گهڻي ضروري ٿو سمجهان.
مون کان ڊِگهيون ڪھاڻيون، ڊِگها مضمون ۽ ناول نہ پڙهيا ٿيندا آهن، پر مون کي حيرت آهي تہ آءٌ ڪيئن پنھنجي عام معمولي ڪمن ڪارين ۽ ذميوارين باوجود ’زيب النساءِ‘ جو مطالعو ڪندو ويس! نہ صرف ايترو، پر مون پنھنجي گهر ڀاتين کي ڪتاب هٿ ۾ ڏنو تہ خوش ٿيس ۽ جنھن نہ پڙهيو، اُن کي پڙهڻ جي صلاح بہ ڏِنم، ڇاڪاڻ تہ هن طويل ڪھاڻيءَ ۾ پنھنجي سَماج، پنھنجي معاشري ۾ موجود هر گهر جي ڪا هڪ نہ تہ ٻي ڪھاڻي، هن طويل ڪھاڻيءَ ۾ موجود آهي.
منھنجي مطالعي جو ڪارڻ شايد ڪھاڻيڪار يعني محمود مغل جي ڏاهپَ آهي. سندس سَمجهہ، سُرت ۽ ساڃاھہ ڀريو ڪردار، عمل ۽ رَوَيو ئي مون کان سندس لِکڻيون پڙهائيندو رهندو آهي، جڏهن تہ ’پاڻ سڀ‘ اُن ماحول جا واسي آهيون، جنھن ۾ ڄمڻ وقت ’زيب النساءِ‘، اُن کان پوءِ ٿورن ئي ڏينھن ۾ ’زيبو‘ ٿي ويندي آهي. اُن نسبت سان هيءَ ڪھاڻي ’زيبو‘ هُجڻ کپندي هئي، پر نہ... ڪھاڻيءَ ۾ بہ زيب النساءِ ڪِٿي ڪِٿي زيبو هُجڻ باوجود ڪتاب ڪھاڻي ’زيب النساءِ‘ صرف اُن ڪري آهي، ڇاڪاڻ تہ ڪھاڻيڪار محمود مغل آهي، جيڪو سياڻو، سيبتو، عِلم، حِلم ۽ عمل ۾ بہ حقيقي، اَصلي اَديب آهي.
محمود مغل توڙي سندس ڪنھن بہ تحرير تي مون کي لِکڻ جي ضرورت ئي نہ آهي، لکبو آهي متعارف ڪرائڻ لاءِ، محمود کي تعارف جي ضرورت نہ آهي. لِکبو آهي شاهدي ڏِيڻ لاءِ، محمود کي مون جھڙي ئي نہ، ڪنھن بہ شاهد جي ضرورت نہ آهي. شايد اُن ڪري ئي هن ڪتاب جي شروعات ۾ ’سڀني زيب النسائن جي نالي‘ اَرپنا کان پوءِ پھرين قُربان منگيءَ (چيئرمين) ’پوپٽ پبليڪيشن هائوس، خيرپور‘ پاران مختصر ’پبلشر نوٽ‘ آهي. اُن کان پوءِ اُن کان بہ مختصر ’پنھنجي پاران‘ ڪتاب ڪھاڻيءَ جي مصنف محمود مغل جا ٻہ اَکر آهن، جنھن کان پوءِ ڪھاڻي شروع.... نہ مھاڳ، نہ پيش لفظ، نہ ليکڪ جو تعارف، نہ ليکڪ ۽ نہ ئي ليکڪ جي لِکڻين تي ڪا لِکڻي آهي. آءٌ بہ اِئين ٿو سَمجهان تہ جيڪو بہ پڙهندڙ آهي، جيڪو بہ ليکڪ آهي، جيڪو بہ ڪھاڻيڪار آهي، اُن لاءِ محمود مغل جو نالو ئي ڪافي آهي. جنھن ڪھاڻيءَ تي محمود مغل جو نالو لِکيل هجي، اھا ڪھاڻي ڪير نہ پڙهندو؟ جيڪڏهن ڪو گهڻ پڙهيو پاڻ ليکي نہ پڙهڻ جو فيصلو ڪري بہ ٿو تہ اُهو اُن جو سَندو فيصلو آهي.
هن ڪتاب جو خوبصورت ۽ پُرڪشش ٽائيٽل نعيم ديسواليءَ ڊِزائن ڪيو آهي، ڪتاب جي لي آئوٽ ڊِزائن آصف نظاماڻيءَ جي محنت آهي، ڪتاب جي بئڪ ٽائيٽل تي محمود مغل جي هڪ يادگار تصوير ۽ سندس پاران ڪجهہ جُملا لِکيل آهن، جن کي پڙهڻ سان هن ڪتاب جي اَهميت جو اَندازو سوَلي نموني ٿي وڃي ٿو.
]ڇپيل: سنڊي مئگزين روزاني ’عوامي آواز‘ ڪراچي، 2016ع [