سنڌي فلمن بابت شايع ٿيل هڪ تاريخي ڪتاب (شاهنواز ڀُرٽ)
مصنف جو چوڻ آهي تہ، ”هن گذريل ڏهن سالن کان مٿي عرصي تائين ڄاڻايل ڪتاب تي ڪم ڪيو، جنھن بعد اهو شايع ٿيو.“ سو، هيءَ ڇا تہ خوبصورت تحقيق ۽ سھيڙ اسان جي سامھون آئي آهي. ڪتاب کي 10 حصن ۾ ورهايو ويو آهي. پھرئين حصي جو نالو ”پردہء سيمي“ رکيو ويو آهي، جنھن ۾ 83 فلمن جا پوسٽر، اُنھن جا اسڪرول ۽ 40 کان مٿي فلمن جون، انھن جي سيٽس تان ورتل تصويرون ڏنيون ويون آهن. ان بابت ۾ ئي 22 فلمن جا نالا ۽ تصويرون بہ ڏنل آهن، جيڪي اڻ مڪمل رهجي ويون هيون. ان باب کي اڳتي وڌائيندي محمود مغل 14 فلمن جا اسڪرول ۽ گيت بہ شامل ڪيا آهن. ”اعلان ٻُڌو“ عنوان سان ڏنل ٻئي باب ۾ 84 فلمن جي اعلان جو تفصيل آهي، جيڪي اعلان مختلف وقتن تي ڪيا ويا، تقريباً 50 سالن جي اها سھيڙ، حوالي واري تاريخ سان گڏ سھيڙيل آهي.
”فلمون جيڪي رهجي ويون“ واري ٽئين باب ۾ 40 کان مٿي فلمن جو ذڪر آهي، جيڪي ٺھي نہ سگهيون. چوٿين باب ”خبر ڪھڙي هُئي“ ۾ مصنف تفصيلي جائزو پيش ڪيو آهي تہ 1958ع کان وٺي 1997ع تائين واري ان سفر ۾ سنڌي فلم ڪھڙا ڪھڙا ماڳ ماڻيا. پنجون باب ”ڪيئن حياتي گذاريان“ ۾ سڄي سنڌ جي سئنيمائن جو ذڪر آهي. ڇھين باب ”پرين اوهان سان پريت لڳائي“ ۾ سنڌي فلمن جي حاصل ڪيل نگار ايوارڊن جو ذڪر آهي. ستين باب ”آيا بادل آيا“ جي سري هيٺ فلمن جا رسالن ۽ ڪتابن ۾ ڇپيل پوسٽر شامل ڪيا ويا آهن. اٺين باب ۾ ”مون سي ڏٺا ماءِ“ جي سري هيٺ 33 فلمي سازن، 9 ليکڪن، مڪالمه نگارن ۽ منظر نگارن، 19 شاعرن، 15 موسيقارن، 25 راڳي عورتن، 30 مرد راڳين، 39 اداڪارائن ۽ 51 اداڪارن جي حياتين جو احوال سندس تصويرن سان ڏنو ويو آهي.
نائون باب ”او پرديسي جيئڙا“ جي نالي سان آهي، جنھن ۾ فلمن سان لاڳاپيل سڀني هدايتڪارن، پيشڪارن، مڪالمه نگارن، ڪھاڻيڪارن، مرد اداڪارن، اداڪارائن، مرد راڳين، خواتين راڳين ۽ موسيقارن جي فلموگرافي آهي تہ، ڪنھن ڪھڙين ڪھڙين فلمن ۾ ڪم ڪيو آهي. انڊوومينٽ فنڊ ٽرسٽ پاران ڇپايل هن جامع ڪتاب جي بيڪ ٽائيل ڪور تي مشھور ليکڪ نصير مرزا جي راءِ لکيل آهي ۽ ابتدايو حميد هارون جو لکيل آهي، جڏهن تہ پڄاڻيءَ وارو نوٽ فقير محمد ڍول لکيو آهي.
سنڌي فلمن تي هن کان اڳ ۾ اهڙي قسم جي ڪابہ تحرير سامھون نہ آئي آهي. اها محمود مغل جي محنت آهي، جيڪا اسان سڀني جي سامھون آئي آهي. محمود مغل جو نالو هاڻي ڪنھن بہ تعارف جو محتاج ناهي، پر ڪتاب جي پويان لکيل نصير مرزا جا جملا سڀ ڪجهہ واضح ڪن ٿا. هو لکي ٿو: ”هن ڪتاب جي بھاني محمود پاڻ بہ تہ صدين جيتري حيات ماڻي ورتي آهي.“ ”خواب نگر“ جي ليکڪ ۽ ٽيليويزن ۽ ريڊيو جي ڊراما نگار محمود مغل هن ڪتاب وسيلي سنڌي فلمي تاريخ کي محفوظ ڪري ڇڏيو آهي.
8 سئو 60 صفحن تي مشتمل، هن ضخيم ڪتاب جي قيمت ساڍا 3 هزار رپيا آهي.
]ڇپيل: ’ڪاوش دنيا‘، آچر 14 جون 2015ع[