محمود مغل ۽ خواب نگر (ساگر سلام علي ساگر)
ساڳي ريت انسان جي احساس ۽ جذبات جو ڳانڍاپو وقت سان ڳنڍيل هوندو آهي. اهو وقت جنھن ۾ اهي لفظ پيش ڪيا ويندا آهن، بيان ڪيا ويندا آهن ۽ ڳالھايا ويندا آهن. بيان ڪرڻ ۽ ڳالھائڻ جو هنر وري ادائگيءَ تي مشتمل هوندو آهي ۽ لفظن جي ادائگي، ڪيفيتن جي دائري ۾ قيد هوندي آهي.
انسان جنھن ڪيفيت مان گذرندو آهي. ان ڪيفيت موجب ئي لفظ جنم وٺندا آهن، پوءِ اها ڪيفيت ڪھڙي بہ هجي، اهو وقت تي ئي مشتمل هوندو آهي. ڇو تہ هر وقت ڪيفيتون هڪ جھڙيون ناهن هونديون، هر لمحي، هر پل ڪيفيتون بدلجنديون رهنديون آهن. مطلب تہ انسان جي ڪيفيتن جي ڪابہ موسم ناهي هوندي...! هر نئين پل ۾ ڪھڙي ڪيفيت جنم وٺي، ڪا بہ خبر ناهي هوندي! ڪيفيت اگر ڏک جي آهي تہ لفظن ۾ هڪ وڏو ۽ گَھِرو درد سمايل هوندو آهي. لفظن جي آلاپ مان جيءَ کي جهوريندڙ هڪ صدا گونجندي آهي ۽ اگر ڪيفيت خوشيءَ جي آهي تہ پوءِ لفظ پاڻ مُرادو ئي مُشڪندا آهن. ڄڻ تہ خوشيءَ جا انيڪ سُر وکرندا آهن ۽ سُر بہ اهڙا وڻندڙ ۽ من کي موهيندڙ هوندا آهن جو دل جي دنيا باغ و بھار بڻجي ويندي آهي. جھڙوڪ: جيجل ماءُ جي مٺڙي ٻوليءَ ۾ دل جي تارن کي ڇھندڙ سُرور سمايل هوندو آهي، جنھن کي اڄ بہ ٻُڌي مٺي ننڊ اچيو وڃي.
لفظ تہ صدين کان وٺي ساڳيا ئي آهن، مفھوم بہ ساڳيو اٿن ۽ معنيٰ بہ ساڳي اٿن. بس رڳو فرق آهي لفظن جي سھڻي ادائگيءَ ۾، ڇو تہ لفظن جي سھڻي ادائگيءَ سان لفظن جو مفھوم ئي سھڻو جڙندو آهي. معنيٰ اڃان وڌيڪ ئي اثرائتي ۽ پُرڪشش جُڙي پوندي آهي. اها ئي اُها سھڻي ادائگي هوندي آهي، جيڪا هڪ ماڻھوءَ کي ٻين ماڻھن جي دلين جو دادلو بڻائي ڇڏيندي آهي، جيڪا هر دل ۾ جڳھہ ٺاهيندي آهي. اهڙا انسان لفظن کي محبت ۽ چاھہ جي نيڪ نيتي سان سھڻي سھيڙ ۽ ترتيب ڏيندا آهن ۽ لفظن کي حُسن بخشڻ جو ڪمال ڄاڻيندا آهن. لفظن کي گلابن جيان هڪ هار ۾ پوئڻ ۽ خوشبوءِ کي خوشبوءِ جي ڀاڪر ۾ ڀرڻ جو ڪمال تمام گهٽ ماڻھن کي نصيب ٿيندو آهي ۽ اهڙا ماڻھو آڱرين تي ڳڻڻ جيترا هوندا آهن. اهڙن ڪمال ڄاڻيندڙ ماڻھن مان هڪ وڏو ۽ سھڻو نالو ’محمود مغل‘ صاحب جن جو بہ آهي.
محمود مغل کي اهڙو ڪمال، ’گاڊ گفٽيڊ‘ آهي ۽ ان ڪمال کي وري ڪمال بخشڻ جو هُنر پڻ آهي. جنھن جو ثبوت هُن جون بي مثال لکڻيون آهن. محمود مغل هڪ ڪمال جو رائيٽر آهي ۽ جيڪو پنھنجي هر لکڻيءَ سان هميشہ خوب نڀائيندو آهي ۽ نڀاءُ بہ اهڙو جھڙو سونَ تي سُهاڳو يا مُنڊيءَ تي ٽِڪ.... آئون نٿو سمجهان تہ اهڙو ڪوبہ شخص نہ هوندو جنھن محمود مغل جي لکڻيءَ هڪ دفعو پڙهي وري ٻيھر پڙهڻ جي خواهش نہ ڪئي هجي...! ڇاڪاڻ جو هي لکڻيون نہ صرف پڙهڻ جي حد تائين قيد ناهن، جنھن کي پڙهي پوءِ وساري ڇڏجي، انھن لکڻين مان گهڻو ڪجهہ سکڻ لاءِ حاصل ٿئي ٿو ۽ لکڻين ۾ سمايل هر لفظ مانائتو هوندو آهي. هر ڳالھہ مانائتي هوندي آهي. جنھن تي غور ڪرڻ ۽ سوچڻ تي هڪ نئون سبق حاصل ٿيندو آهي ۽ اهو سبق زندگيءَ ڀر لاءِ اصلاح جو هڪ نئون نمونو هوندو آهي.
محمود مغل جي ڳالھہ ڪجي ۽ ’خواب نگر‘ جو ذڪر نہ هجي. ڄڻ تہ ڪو گل خوشبوءِ کان خالي هجي، ڄڻ تہ ڪا ڪنوار سينگارن کان محروم هجي، هتي خواب نگر جو ذڪر نھايت ئي ضروري آهي. ڇو تہ ’خواب نگر‘ کان سواءِ ڳالھہ ئي پوري نہ ٿيندي، سڄي لکڻي ئي اڌوري هوندي.
’خواب نگر‘ جي دنيا ئي وري هڪ عجيب دنيا آهي، اهل علم ۽ اهل عقل ماڻھن لاءِ تہ وري ’خواب نگر‘ ڪو خواب نگر نہ آهي، پر هڪ حقيقت آهي. جنھن کي اهلِ نظر ماڻھو ئي پسندا آهن. حقيقت جو آئينو سامھون رکي لکجي تہ خواب نگر، خوابن جي دنيا سان بلڪل بہ جُڙيل ناهي ۽ نہ ئي خوابن جي دنياسان ڪو پري جو تعلق بہ آهي، پر خواب نگر معاشري جي مشاهدن ۽ تجربن سان ڀريل ۽ سينگاريل هڪ حقيقت ۽ سچ آهي. محمود مغل خواب نگر کي شائستہ لھجي ۾ لکيو ۽ ترتيب ڏنو آهي. پنھنجي احساسن ۽ جذبن کي محبت جي اهڙي سھيڙ ڏني آهي، جو اهي احساس ۽ جذبا پنھنجا پنھنجا لڳن ٿا. ڄڻ تہ دل جي تار کي ڇھن ٿا. لفظن ۾ ايتري تہ پنھنجائپ سمايل آهي، جو مون جھڙا اٻوجهہ بہ گهڻو ڪجهہ سکي سگهن ٿا. ڄڻ تہ مون جھڙن اٻوجهن جي زندگي ئي سنورجڻ جا هار پھرڻ لڳي ۽ اندر جو سُتل انسان اگهور ننڊ مان جاڳي سُرخرو ٿيڻ لڳو ۽ پنھنجي سڃاڻ ۽ شناخت لاءِ دل ڳولا شروع ڪري ڏني.
محمود مغل جون لکڻيون پاڻ سامھون ڳالھائن ٿيون... جيئن، ’نگاھہ ضروري آهي‘، ’بند دروازا نہ ٿجو پليز‘، ’لٿل پٿل‘، ’شُڀ شُڀ ڳالھايو‘، ’جي ياد اچئي منھنجي‘، ’مائرون ڪمال ڄاڻن ٿيون‘... ۽ ٻيو بہ گهڻو ڪجهہ مطلب تہ کوڙ سارن پھلوئن تي لکيل، کوڙ سايون عجيب حقيقتون ۽ هر حقيقت، خلوصِ دل ۽ خلوصِ نيت سان لکيل آهي، ڪا ميڪ اپ ناهي ٿيل. مصنوئي دنيا جون ڪي بہ جهلڪيون ناهن لکيل، جيڪو ڪجهہ بہ لکيل آهي، سچائي ان ۾ مُرڪي ٿي پئي. اهو ئي وڏي ۾ وڏو ڪمال آهي، جو محمود مغل منھنجي دل جو دادلو رائيٽر آهي. سندن لکڻين کي پڙهي ائين ٿو محسوس ٿئي تہ ’سَر هميشہ پنھنجي پڙهندڙ سان ئي هم آهنگ آهي. هم ڪلام آهي يا اُن پڙهندڙ کي چيچ مان وٺي ڪجهہ سيکاريندو هجي ۽ سکيا بہ اهڙي، جنھن تي عمل ڪري پنھنجي زندگيءَ ۾ غلطين جي ڪا بہ گنجائش نٿي ڇڏي سگهي ۽ وري ايترو ڪجهہ ٻڌڻ ۽ سمجهڻ کان پوءِ غلطين جي ڪا گنجائش هجڻ بہ نہ کپي.‘
سَر، کوڙ سارن پھلوئن تي دل کولي ۽ نفيس لھجي ۾ لفظن کي حُسن بخشيو آهي ۽ هر لفظ کي پنھنجي الڳ خوشبوءِ آهي. ليکڪ مون کي تخليقڪار گهٽ ۽ دلين جو ترجمان وڌيڪ لڳندو آهي ۽ ترجمانيءَ جو انداز بہ نھايت خوبصورت ۽ دلڪش آهي. ڇو تہ سَر جي لکيل هر هڪ ڳالھہ دل وٽان آهي ۽ دل جي بلڪل قريب آهي، سر پنھنجي سوچ کي اعليٰ نموني ۽ بلڪل آسان سنڌيءَ ۾ تحرير ڪيو آهي، لفظن ۾ ڪنھن بہ قسم جو ڪو بہ ڦير گهير نہ آهي. لفظن جو مفھوم صاف صاف چِٽو ۽ واضح آهي، سر پنھنجي لکڻيءَ ۾ هڪ نئون رنگ ڀريو آهي، کڻي ائين چئجي تہ هڪ منفرد انداز سان دل جي ڳالھہ کي بيان ڪيو آهي ۽ ان انداز اڃا لفظن کي ناياب بڻايو آهي.
سندن انداز ۾ نمايان ۽ معتبر ڳالھہ اها آهي تہ سر محمود مغل، ’عزيزانِ من‘ ۽ ’مانائتا مھربانو‘ جھڙن انمول ۽ محبت ڀريل لفظن سان پنھنجي پنھنجي لکڻيءَ ۾ اڃا بہ وڌيڪ سھڻا ۽ خوبصورت رنگ ڀريا آهن ۽ انھن رنگن ۾ ڌرتيءَ جي خوشبوءِ بہ سمائي آهي. نہ صرف ايترو پر لفظن کي انڊلٺ جا رنگ بہ هار پارايا آهن. سر رنگن سان سينگاريل انھن لفظن جي لکڻيءَ کي نہ صرف سينگاريو آهي پر پڙهندڙ جو مان ۽ شان بہ مٿانھون ڪيو آهي. ان مان اها ڳالھہ ظاهر آهي تہ سر پڙهندڙ کي رڳو محبتون ئي محبتون آڇي ٿو ۽ محبت جي ٻولي پڻ سيکاري ٿو. ان مان اهو بہ صاف ظاهر ٿو ٿئي تہ سر پنھنجي پڙهندڙ کي اڃا بہ پنھنجي قريب وٺي ٿو اچي.
لکندڙ تہ هزارين ئي آهن، پر اهڙو ڪمال هر ڪنھن جي وس جي ڳالھہ نہ آهي يا وري اهو ڪمال مارڪيٽ ۾ ملندڙ ڪا شئي ڪونہ آهي. جو ان کي خريد ڪري، ان جو مالڪ بڻجي پر اهڙو ڪمال خدا جي طرفان عطا ٿيل هڪ وڏي نعمت کان گهٽ نہ آهي ۽ وري نعمتون بہ انھن جي جهول ۾ اينديون آهن، جن جا اهي صحيح حقدار هوندا آهن ۽ جيڪي نعمتن جو شڪر بہ ادا ڪندا آهن.
لفظن کي تراشي هيرو بڻائي چمڪائڻ ڪو سؤلو ڪم نہ آهي. لفظن ۾ ساھہ ڀرڻ ۽ انھن کي گلن جھڙي خوشبوءِ ارپڻ لاءِ ڏاهپ ۽ اڪابريءَ جي سخت ضرورت هوندي آهي. ڏاهپ ۽ اڪابريءَ کان سواءِ لفظ بي جان هوندا آهن. لفظن ۾ محبت جي خوشبوءِ ڀرڻ کان پھريان محبت ۽ خوشبوءِ کان خوب آشنا ٿيڻو پوي ٿو. انھن جي عاجزي ۽ ٻوليءَ کي سمجهڻو پوي ٿو، انھن بنيادي شين کان علاوہ لفظ رڳو لفظ ئي رهندا آهن، پر محمود مغل انھن شين کان بي نياز آهي، سندن ڏاهپ ۽ ڪاريگريءَ ۾ اهي شيون اڳ ۾ ئي خدا جي طرفان عطا ٿيل آهن. جن جي ڪري هميشہ ڪمال ڪري ڇڏيندو آهي.
محمود مغل جو ڪمال، ڪنھن ڪمال کان گهٽ ڪونہ آهي، آئون هميشہ جيان اڄ بہ اها ئي ڳالھہ ڪندس ۽ اڳتي بہ اها ئي ڳالھہ ڪندو رهندس تہ ... ’محمود صاحب! اوهان سچ ۾ ڪمال لکو.‘
]ڇپيل: ’سنڊي مئگزين‘ روزاني ’سوڀ‘ حيدرآباد 04 مارچ 2012ع [