پوسٽ پارٽم (انجنيئر عبدالمالڪ ميمڻ)
عام توڻي خاص جو هر پل مشاهدو آهي تہ جنھن جي جھڙي ڪرت هوندي، ان مان اهڙي بُوءِ واسبي، جيئن مھاڻي مان مڇيءَ جي تہ گلن واري آرائينءَ مان گلن جي. بلڪل ساڳيءَ ريت نيڪيءَ سان، پريت رکندڙ مان بہ هانءُ ٺاريندڙ سُڳنڌ ايندي. هن ’خواب نگر‘ جي خالق محمود مغل چواڻي تہ، ”نيڪي تہ ريشم آهي، پَٽُ آهي... ريشم آهي... ڪيمخواب آهي... نيڪيءَ جھڙي تہ ڪا خوشبو ئي ڪونھي.“ (ڪالم 101)... پڌرو ٿئي ٿو تہ محمود نيڪيءَ سان نينھن لاتو آهي ۽ ’خواب نگر‘ جو هر باب نيڪي... ۽ اها بہ سڀ سان... انسانن سان ۽ هر طبقي جي انسانن سان نيڪي... سوچ جي نيڪي توڻي لوچ جي نيڪي... وري فقط انسانن سان ئي نہ پر جانورن سان بہ نيڪي. نيڪيءَ جي هيڏي اثرائتي ۽ پيرائتي تبليغ ۽ پرچار انسانيت جو معراج آهي، جيڪو ماڻھو ٻين لاءِ نيڪي سوچي ۽ نيڪي ڪري ٿو، اهو ماڻھوءَ مان ڦري انسان ٿيو پوي ۽ جڏهن انسان بڻجي ٿو تہ کيس مالڪ اشرف المخلوقات جي لقب سان سرفراز ڪري ٿو.
’حضرت سيدنا امام جعفر صادق عليہ السلام‘ جو قول آهي تہ، ”ماڻھن سان نيڪي ڪريو، مسلمان بڻجي ويندؤ.“ نيڪي ڪندڙ کي اهو شان انھيءَ ڪري عطا ٿئي ٿو جو هُو ﷲ جي مخلوق لاءِ ڀلو ڪري ٿو ۽ سھڻي سيد جو فرمان آهي تہ، ”خلق، ﷲ جو عيال آهي.“
هر آچر جي اخبار ۾ ڇپجندڙ ’خواب نگر‘ ۾، محمود مغل جي فوٽوءَ مان جيڪڏهن اهو انومان ڪڍجي تہ سندس کاٻي پاسي مڙيل ڪنڌ ٻڌائي ٿو تہ هن جو ڌيان سندس لڱايون لکندڙ ملائڪ ڏانھن آهي ۽ جيڪو پنھنجين اوڻائين ۽ ڪمين ڪوتاهين تي اک رکندو آهي، اهو انھن کان باخبر ٿي بچ بچان جي ڪوشش ڪندو آهي ۽ لڱائين کان بچندو تہ هروڀرو بہ چڱائين ڏانھن لڙندو ويندو ۽ سندس فوٽو بہ ’خواب نگر‘ جي تحريرن سان سھمت پيو ڏسجي. جو تحرير جو سڄو زور گهمائي ڦيرائي انسان کي رب سان جوڙڻ ۽ ان ناتي پنھنجي ڪائنات ۾ وسندڙ مخلوق سان محبت جو ناتو لائڻ ۽ نباهڻ تي آهي.
محمود مغل جي واھہ واھہ ڪھڙي ڪجي ۽ ڇو ڪجي! جيڪو پاڻ ئي هٿ ٻڌي هر هر منٿ ڪندي چوي ٿو تہ، ”هٿ ٻڌي هڪڙو عرض ڪرڻ گهران ٿو تہ مان واقعي بہ ان محبت جي لائق ناهيان... جيڪا مون کي اها جاءِ عطا ڪري... مان ڪو عالم، ڏاهو، دانشور يا فاضل ناهيان، پر اها سڀ منھنجي رب جي ٻاجهہ ۽ ڪرم آهي.“ (ڪالم 100).
’عشق ۽ مشڪ ڪڏهن بہ لڪائڻ سان ناهن لڪندا‘، جي مصداق ’خواب نگر‘ مشڪ مثل آهي، جنھن جي خوشبوءِ سڀني ڌرتيءَ وارن کي واسيندي رهي ٿي ۽ انھيءَ واس ۾ وسندڙ مخلوق سان محمود کي عشق آهي، پوءِ اهڙي عشق ۽ مشڪ کي وائکو ۽ نروار ڪرڻ جي ڪھڙي حاج آهي.
’خواب نگر‘ جي صدقي، جيڪڏهن ٽرئفڪ جام دوران ڪنھن هڪڙي گاڏيءَ واري فقط هڪڙو ڀيرو هارن نہ وڄايو، ڪنھن فرعون صفت سيٽيل ڪامورن جي سَٽ کان ڪو هڪڙو ماتحت فقط هڪڙو ڀيرو بہ بچي ويو، ڪنھن نانءَ چڙهي بي سمجهہ استاد جي ناانصافيءَ کان فقط هڪڙو ڀيرو ڪو هڪڙو شاگرد محفوظ رهيو، ڪنھن ڪاسائيءَ جھڙي دل رکندڙ ڊاڪٽر کان ڪو هڪڙو مريض فقط هڪ ڀيرو نرڙ تان پگهر اُگهڻ کان بچي نڪتو، ڪنھن ٽانءِ تي ٽوپي رکندڙ راشيءَ يا لٺ سردار هٿان ڪو دڪاندار، ڪو گهورڙيو، ڪو پينو فقير فقط هڪڙو ڀيرو هڪڙي ئي گارگند يا دڙڪي داٻ ۽ اڙي ڀيڻيان کان پٽڪو ۽ عزت بچائي ويو تہ پڪ ۽ ضرور چئبو تہ ’خواب نگر‘ جو مقصد سڪارتو ۽ سڦلو ويو ۽ گڏوگڏ محمود مغل جو پورهيو ڪمائتو ۽ لايو سجايو ٿيو.
هيل تائين جي تحرير تي ڪو چئي سگهي ٿو تہ اسين فقط محمود جي مدح سرائي عرف چاپلوسي يا خوشامد پيا ڪريون، پر هروڀرو ائين بہ ناهي. محمود جي ’خواب نگر‘ جي لکيت هڪ انسان جي لکڻي آهي، جو هُو بہ تہ عام جھڙو انسان ئي آهي، جنھن ۾ هڪ نہ پر اڪيچار اُڻايون ٿي سگهن ٿيون. وري اهڙي تحرير جيڪا هيڏي ڊگهي عرصي لاءِ هيڏي وڏي اخبار ۾ ڇپجندي رهندي هجي، ان جا پڙهندڙ بہ تہ ڀانت ڀانت جا ماڻھو هجن ٿا ۽ انھن مان ’ڪن لاءِ واڱڻ وائي تہ ڪن لاءِ بصر باديءَ‘ وانگر ڪا ڳالھہ هڪڙن کي مَٺي تہ ٻين کي مِٺي لڳي هوندي. مثال طور محمود جون ’خواب نگر‘ ۾ ڪنھن رٽائرڊ جهوني پرائمري ماستر وانگر نصيحتون ۽ وصيعتون ۽ اهي بہ گهڻي ڊيگهہ جو شڪار اسان مان ڪيترن کي بيزار ڪندڙ لڳنديون هونديون. ڪنھن دوست جو چوڻ (چڙ ۾) اهو بہ آهي تہ، ”محمود جي سڄي فيملي ٻارن کان پوڙهن تائين ۽ جيئرن کان مئلن تائين جو احوال يا ڪٿا ڦيرائي گهيرائي پڙهڻ سان اسان کي گهڻن نفلن جو ثواب ملندو.“ هڪ ٻئي دوست جو واڌارو تہ، ”ڀلا سندس گهر ۾ پاليل ڪتن، ٻلن ۽ ٻين جانورن سان اسان جو ڇا؟ جو اهي بہ سُور اسان (پڙهندڙن) جي مٿي ۾!“ هڪڙو رايو هي بہ تہ، ”محمود جيڪڏهن ڪنھن سان ڀلائي يا نيڪي ڪري ٿو تہ پوءِ اخبار ۾ پڙهو ڏئي... ڪھڙو ميڊل ٿو وٺڻ گهري، اهڙيون نيڪيون تہ اسان مان هر ڪو ڪندو رهي ٿو، پر اسان تہ ماڻھن کي ڪنڌ کان جهلي ناهيون ٻڌائيندا.“ وغيرہ وغيرہ. مطلب تہ جيترا وات اوتريون ڳالھيون ۽ اهڙين ڳالھين جو روئڻو محمود پاڻ بہ، ’خواب نگر‘ ۾ روئندو رهيو آهي. اسان هتي محمود جي ’خواب نگر‘ جي وڪالت ڪونہ ڪنداسين. باقي ايترو سو ضرور عرض ڪنداسين تہ ’خواب نگر‘ کي هڪ وار ورائي پڙهو، هن ۾ سھڻا گل بہ آهن ۽ گلن جي ڏانڊيءَ ۾ ڪنڊا بہ ضرور هوندا، پوءِ ڪنڊن (اوڻاين يا اڻ وڻندڙ ڳالھين) کان پاڻ بچائي گل (سھڻيون ڳالھيون) چونڊيو، انھن موهيندڙ گلن جا هار ٺاهي ڳلي ۾ پائي، سھڻا بڻجو پاڻ بہ خوشبوءِ جي هٻڪار ماڻيو ۽ ٻين کي بہ ان خوشبوءِ سان فرحت ۽ خوشيون پھچايو. انب کائو وڻ نہ ڳڻيو.
محبت پائي من ۾ رنڍا روڙيا جن
تن جو صرافن اڻ تورئو اگهائيو
]شاھہ[
]’خواب نگر: پھريان هڪ سؤ ڪالم‘ جي مھورت ۾ پڙهيل 2003ع [