مبارڪون محمود صاحب (منظور جوکيو)
منھنجي ۽ محمود مغل جي دوستيءَ کي خيرن سان 22 سال ٿي چُڪا آهن. هن سان منھنجي دوستي اُن وقت ٿي هئي، جڏهن هُو ايل. ايم. سيءَ ۾ ميڊيڪل جو اِسٽوڊنٽ هوندو هو. جڏهن هُو ڪھاڻيون لِکندو هو، جڏهن هُو صبح جو سوير ڄام شوري جي کُليل سڙڪن تي جاگنگ ڪندو هو ۽ شام جو وسيع روڊن تي پنھنجي هنڊا MB100 تي چڪر لڳائيندو هو. اُنھيءَ دؤر ۾ ئي هُو ’سنڌي اَدبي سنگت‘ جا ڪلاس بہ اَٽينڊ ڪندو هو تہ اِنڊين آرٽ فلمون بہ ڏِسندو هو. اُنھيءَ وقت هُو يارن دوستن سان رُومانس تي وڏيون وڏيون ڪچھريون بہ ڪندو هو ۽ دوستن کي نوان نوان رومينٽڪ گانا بہ ٻُڌرائيندو هو. اُنھيءَ ساڳئي دؤر ۾ هُو ڪرڪيٽ بہ کيڏندو هو ۽ ساڳئي وقت هُو مشھور اِنڊين گٽارسٽ ’سُنيل گنگوليءَ‘ جي وڄايل گِٽار وارين ڌُنن کي نہ صرف ٻُڌندو هو، پر پاڻ لطيف آباد نمبر 7 جي ’مرحوم جليس احمد سُونا‘ جي ڪلب ۾ گِٽار پڻ وڄائيندو هو. مون کي اَڄ بہ ياد آهي تہ هُو اُنھيءَ وقت Jardache جي بلو جِين پھريندو هو ۽ لارڊس جو لانگ بوٽ پائيندو هو. مان هن جي ننڍڙين ننڍڙين ڳالھين ۾ ايترو تہ انٽريسٽ وٺندو هوس، جو مون کي اِها بہ خبر هوندي هئي تہ هُو شيو فيدر جي بليڊ سان ڪندو آهي.
اُنھيءَ دؤر ۾ سڀ کان اَهم ڳالھہ هيءَ هئي تہ محمود هر وقت مصروف رهڻ وارو ماڻھو هوندو هو. هُو هڪ ئي وقت اَلاءِ ڪيترين مصروفيتن ۾ مصروف رهندو هو. هن جي متحرڪ هُجڻ جو اَندازو لڳايو تہ هُو هڪ ئي وقت ميڊيڪل اِسٽوڊنٽ، ڪھاڻيڪار، گِٽارسٽ، اَنيڪ دوستن جو دوست، رومانٽڪ ۽ اَدبي ڪارڪن هو.
اُنھيءَ مصروفيتن کي هن ايترن سالن تائين continue رکيو آهي. سندس متحرڪ رهڻ واري خوبيءَ جي ڪري هُو اَڄ بہ هڪ ئي وقت اَنيڪ شعبن ۾ پاڻ ملھائي رهيو آهي. هُو جيڪو چوندا آهن تہ فلاڻو ماڻھو پنھنجي ذات ۾ اَنجمن آهي، اُها چوڻي محمود سان بلڪل ٺھڪي اَچي ٿي. مختلف شعبن ۾ مھارت هُجڻ ڪري، هن اِهو پڻ ثابت ڪيو آهي تہ هُو هڪ ئي وقت Jack of all trade بہ آهي تہ وري ساڳي وقت Master of all things بہ آهي.
مان حيران ٿيندو آهيان تہ هُو هڪ ئي وقت اُنھن سڀني شعبن سان ڪيئن نباهي رهيو آهي. شعبا بہ اَهڙا، جيڪي هڪ ٻئي کان بنھہ مختلف آهن. اها ڳالھہ بلڪل ناممڪن لڳندي آهي تہ هڪ ماڻھو هڪ وڏي ڪٽنب جي سَربراهيءَ جا فرضَ خوبيءَ سان نباهيندو هجي ۽ وري اَنيڪ دوستن سان دوستيون بہ نباهيندو هجي. مسجد جي اِنتظاميه بہ سنڀاليندو هجي يا وري ڪِٿي فارميسي ۽ ميڊيڪل جي سائنٽيفڪ جاب ۽ ڪِٿي وري اُستادن جي سياست ۽ سينڊيڪيٽ جي ميمبري، ساڳي طرح ٽي. وي ڊرامو ۽ ناول نگاري ٻہ بلڪل مختلف شعبا آهن ۽ ريڊيو جي ڪمپيئرنگ ۽ ٽي. ويءَ جي اينڪر ٿيڻ ۾ وڏي وِٿي آهي، پر منھنجي هن دوست اُنھن سڀني شين کي گڏ کڻي، جنھن مھارت سان پاڻ مڃرايو آهي، اُنھيءَ جو مثال مِلڻ مشڪل آهي.
چوندا آهن تہ ٽي. وي ڊرامي جي هڪ قسط جي ڄمار پنجاھہ منٽ هوندي آهي، اُنھيءَ کان پوءِ اُهو ڊرامو هوائن ۾ وکري ويندو آهي. اَهڙيءَ طرح اَخبار ۾ لکيَل هڪ ڪالم جي حياتي رُڳو هڪ ڏينھن هوندي آهي، هڪ ڏينھن کان پوءِ اُهو ڪالم اَخبار سان گڏ يا تہ ڪنھن لائبريريءَ جي ڪٻٽن ۾ دفن ٿي ويندو آهي يا وري رديءَ جي حوالي ٿي ويندو آهي، پر محمود مغل جي ’خواب نگر‘ وارن ڪالمن اُنھيءَ ٿيوريءَ کي غلط ثابت ڪيو آهي. محمود مغل جا اُهي ڪالم ماڻھن جي دلين تي نقش ٿي، محفوظ ٿي وڃن ٿا.
هن جي ڪالمن ۾ هڪ طرف هڪ ڳنڀير سوچ کي بلڪل سادي سُودي اَنداز ۾ بيان ڪيو ويندو آهي تہ ٻئي طرف زندگيءَ جي روزمرہ واري معمول ۾ هڪ معموليءَ کان معمولي شئي کي هڪ وڏي پيغام جي صورت ۾ ماڻھن تائين پھچايو ويندو آهي.
محمود جي اُنھن ڪالمن ۾ مذهب جا وڏا وڏا اُصول ۽ نُڪتا وڏي سادگيءَ سان ماڻھن تائين پھچائي، اُنھن کي عمل درآمد جي ترغيب ڏِني ويندي آهي. اُنھن ڪالمن ۾ تصوف جي باريڪ بينيءَ کي اَهڙو تہ سولو ڪري پيش ڪيو وڃي ٿو، جو پڙهندڙ اُنھن تي عمل ڪرڻ جي ڪوشش ضرور ڪري ٿو.
اسان پنھنجي روزمرہ جي زندگيءَ ۾ ننڍيون ننڍيون غلطيون ڪري اُنھن کي عام رَواجي ڳالھہ سمجهي نظر اَنداز ڪندا آهيون، پر محمود اُنھن عام رَواجي غلطين کي وائکو ڪري، اُنھن کان بَچڻ جي تلقين ڪئي آهي. جيئن ماني کائڻ کان پوءِ بچيل مانيءَ سان هٿَ صاف ڪري ڇڏڻ، ڪنھن فقير کي ڇڙٻَ ڏِيڻ، ڪنھن جانور تي ڪَھلَ نہ ڪرڻ ۽ ڪنھن ضرورت مند کي نظراَنداز ڪرڻ جھڙن اَنيڪ واقعن کي بُنياد بڻائي، پڙهندڙن لاءِ هڪ وڏو پيغام پُٺيان ڇڏيو آهي ۽ اُنھيءَ پيغام هر پڙهندڙ کي ڪنھن وڏي سوچ لاءِ آمادہ پڻ ڪيو آهي.
سنڌي اَخبارن جو شايد ئي ڪو ڪالم نگار هُجي، جنھن کي سنڌ جا ماڻھو نہ صرف ايترو پيار سان پڙهندا هُجن، بلڪہ هن کي خط لِکي، ڪالم ٻيھر لِکڻ لاءِ آمادہ پڻ ڪندا هُجن. هُو پنھنجي ڪالمن ۾، پڙهندڙن جي دلين ۾ هڪ حرارت پيدا ڪري ٿو، هڪ جذبو پيدا ڪري ٿو ۽ اُنھن کي ڪجهہ سوچڻ تي آمادہ ڪري ٿو ۽ جڏهن ڪو رائيٽر پنھنجي لِکڻيءَ جي ذريعي پڙهندڙ جي سِيني ۾ ڪا چڻنگ پيدا ڪري تہ پڪَ سمجهو تہ اُهو رائيٽر پيغمبرن جو وارث آهي.
منھنجي دُعا آهي تہ محمود جي قلم کي اَڃان بہ وڌيڪ ڏاتِ مِلي ۽ هُو پنھنجي ’خواب نگر‘ جي سلسلي کي تسلسل سان برقرار رکي.
]’خواب نگر: پھريان هڪ سؤ ڪالم‘ جي مھورت ۾ پڙهيل 2003ع [