خليل جبران کان محمود مغل تائين (تاج بلوچ)
منھنجي ذهن جي افق تي، جيڪڏهن ٻاهرين ڪائنات منجهان ڪي چنڊ ۽ ستارا اوهان کي نظر اچن تہ، منھنجي محبوب دوست، استاد ۽ قلمڪار خليل جبران جو خوبصورت عڪس، ڪا من موهيندڙ تصوير ۽ جهريل جِيوَن کي سھارو ڏيندڙ، ڪو سگهارو مڪالمو ضرور محسوس ٿيو هوندو.
جبران، جڏهن ڳڀرو هو، تڏهن کيس، بيروت جي هڪ خوبصورت ڇوڪري سلميٰ ڪرامي سان پيار ٿي پيو هو. جبران انھيءَ پيار جي ناڪاميءَ جو، ڏاڍي خوبصورت ۽ دل ڀڄائيندڙ نوع ۾ ذڪر ڪيو آهي. ’The Broken wings‘ جبران جي سچي پيار جي ڪٿا آهي.
بيانيہ انداز ۾ لکيل اهو ناول، ڏهن مختصر مختصر بابن تي ٻڌل آهي، جنھن کي جبران، وڏي فنڪاريءَ ۽ مھارت سان، هڪ دکدائڪ موڙ تي پھچايو آهي.
مھڙ:
”حوا پنھنجي خواهش موجب آدم کي بھشت مان ٻاهر آندو، جڏهن تہ سلميٰ وڏيءَ هيج منجهان، پنھنجي اٿاھہ حُب ۽ اُڪير سان مون کي پيار جي جنت ۾ آندو...“
جبران، چمڪندڙ تلوار جي ڳالھہ ڪئي آهي، جنھن آدم کي جنت منجهان ۽ جبران کي پيار جي جنت منجهان تڙي ڪڍيو ۽ ٻنھي ڄڻن ڪنھن بہ حڪم جي نافرماني نہ ڪندي بہ، نہ رڳو هڪ کي جنت مان تڙي ڪڍيو ويو، پر ٻئي ڄڻي کي تہ، منع ڪيل وڻ جي ميوي چکڻ جو بہ موقعو نہ مليو.
وچ ۽ انت:
ظالم سماج... رنڊڪون... وڇوڙي جا ڏنجهہ ۽ ڏنڀ... سلميٰ ڪرامي جي هڪ خوشحال ماڻھوءَ سان شادي... پنجن سالن تائين ڳورهاري نہ ٿيڻ... مڙس جي نفرت جي انتھا... ۽ پوءِ سلميٰ جو ڳورهارو ٿيڻ، پٽ جو ڄمڻ... ڄمڻ کان پوءِ مري وڃڻ ۽ ٻنھي جو بيروت جي هڪ قبرستان ۾ ساڳي تابوت ۾ دفن ٿيڻ... ان مرحلي تي، جبران قبر کوٽيندڙ کان سلميٰ جي پيءُ جي قبر جو پڇي ٿو.
”توکي ياد آهي... فارسن آفندي ڪرامي ڪٿي پوريل آهي؟“
گورڪن ڪجهہ لحظن تائين، ڏانھنس نھاري، سلميٰ جي قبر ڏانھن اشارو ڪري چوي ٿو: ”بنھہ هن جاءِ تي... مون فارس جي قبر مٿان، سندس ڌيءَ کي ۽ ڌيڻس جي سيني تي سندس پٽڙي کي دفنايو ۽ مٿانئن هن ڪوڏر سان مٽي ورائي ڇڏي.“
”تو هن قبر ۾، منھنجي دل بہ دفنائي ڇڏي آهي.“ جبران چئي ٿو.
گورڪن، جڏهن صنوبر جي وڻن جي پويان گم ٿي وڃي ٿو تہ پوءِ جبران ضبط نٿو ڪري سگهي ۽ پاڻ کي سلميٰ جي قبر مٿان اڇلائي ڇڏي ٿو.
اٽڪل پنجاھہ سالن کان پوءِ، هڪ نئين جبران، محمود مغل جنم ورتو آهي، جنھن بيروت جي جاءِ تي، ٽنڊي ڄام کي نئين جُوڻ بخشي آهي.
’هٿ ريکائن کان خالي‘ محمود مغل جو مختصر مختصر ناول آهي... ننڍا ننڍا، تکا ۽ ڏاڍا تخليقي جملا.... هانءُ ۾ چگهہ ڪندڙ جملا... رومانيت سان ڀرپور.... پيار جي درد ۾ وهنتل جملا... دل جي پاتال ۾، مانڌاڻ مچائيندڙ جملا.... هر بيھجي ويل دل جي رفتار کي ڌڙڪائي وجهندڙ جملا.... ٽنڊي ڄام جي گهاٽن گهاٽن، ٿڌي ڇانءَ بخشيندڙ وڻن جيان رنگ برنگي ۽ خوشبو ڏيندڙ جملا.
محمود مغل جو ناول هڪ ساهيءَ ۾ پڙهي پورو ڪيم تہ امالڪ منھنجا هٿ، رئڪ تي رکيل جبران جي انگريزي سيٽ تي وڃي پيا. Broken wings جي ارپنا جبران هيئن ڪئي هئي؛
To The One
Who stares at the sun with glazed eyes and grasps the fire with unscrambling fingers and hears the spiritual tune of Eternity behind the glamorous shrieking of the blind to M.E.H.
محمود جي ارپنا بہ ڏاڍي تڙپائيندڙ ۽ آفاقي آهي؛
”انھن جي نالي، جيڪي واپس ورڻ ۾ الاهِي دير ڪري ڇڏيندا آهن.“
’بروڪن ونگس‘ ۽ ’هٿ ريکائن کان خالي‘ ۾ فرش ۽ عرش جو فرق آهي... پر جذبا، اڌما ۽ پيار جو درد ساڳيا آهن. جبران جي سلميٰ مجبور ۽ مظلوم آهي... ڏکن جي ڏڌل آهي... وفاشعار ۽ خوبصورت ۽ تخليقي ڇوڪري. مذهبي ساڃاھہ رکندڙ. سونھن ۽ قدرتي نظارن کان حظ حاصل ڪندڙ.... بالغ نگاھہ. دردمند دل جي مالڪ ۽ مستحڪم مزاج... رڳو ويھن سالن جي ڄمار ۾... سو بہ جبران هن جي سونھن جي هڪ جملي ۾ وڏي واکاڻ ڪري وڃي ٿو:
Salma was slender as a ray of moonlight coming through the window.
جبران سچ تہ ڏاڍي ڪاريگريءَ سان کيس کڙڪيءَ مان ڪمري ۾ گهڙي ايندڙ چانڊوڪيءَ جي ڪرڻي جيان محسوس ڪرايو آهي. جڏهن تہ نئين جبران (محمود مغل) جو ڪردار هڪ ويڳاڻي، Isolated نوجوان جو عڪس پيش ڪري ٿو.
ڏسڻ ۾ ڏکويل ۽ اندران کان پيار لاءِ پڄرندڙ هاديءَ جي جِيوَن ۾، فوزيہ، چانڊوڪيءَ جي ڪرڻي جيان، کڙڪي بدران، دروازو ٽوڙي گهڙي اچي ٿي... هادي، مئل ويساھہ سان، ٻڏ- تر جي حالت ۾ ’مھا ڪميڻو‘ بڻجي، فوزيہ جي پيار کي قبول ڪري، پاڻ کي بالغ نظر بڻائڻ جي جاکوڙ ۾، مشڪري بدران، مظلوم نظر اچي ٿو.
شروعات:
محبت پنھنجي فطري ۽ جذباتي سچائي سان چوٽ چڙهندي نظر اچي ٿي. سمورا ڪردار، سچا پچا، جيئرا جاڳندا ڪنھن اجائي ٺاھہ ٺوھہ ۽ ڇنڊ، ڦوڪ کان آجا. هادي لڳاتار، ٻڏ-تر جو شڪار، جڏهن تہ خوبصورت فوزيہ جو پيار، اڳرائيءَ وارو، تکو، برجستو، خوبصورت ۽ مستحڪم ڪري ٿو.
وچ:
فطري مڪالمن جو وهڪرو، هاديءَ جي مجبوريءَ واري دوري ۽ هڪ سطحي واقعي کان پوءِ فوزيہ جي پيار ۾ ماٺار. گهر جي وايو منڊل ۾ جوڳي تبديلي، هاديءَ جي حوالي سان.
انت:
خوبصورت اکين ۽ گهاٽن وارن واري زاهدہ، پيشانيءَ تي وڏو گهاءُ کڻي، هاديءَ جي جِيوَن جي ڪنھن ڪنڊ ۾، ڊسٽ بن طور داخل ٿئي ٿي. زاهدہ جي ٻانھن تہ سڙيل آهي، پر اندر سلامت اٿس ۽ تيز ترار جيان هن جي وجود ۾ گهڙي وڃي ٿي.
هادي آرسيءَ ۾ نھاري ٿو:
”خوبصورت آهين، پر جسماني طور، روحاني خوبصورت محبتون کپائي چڪو آهين. هن جي منھن جو گهاءُ، سندس دل جو کُڏو آهي، جنھن ۾ تو لاءِ محبتون ڀريون پيون آهن... دير نہ ڪر... هي خواب ناهي...“
۽ آخر ۾ هڪ جسماني ڏانگهو، روحاني ڏانگهي کي قبول ڪري وٺي ٿو... ۽ ٻہ مٿا هڪ ٻئي سان ٽڪرائجي وڃن ٿا، لائُن لھڻ جي انداز ۾.
]ڇپيل: روزاني ’عوامي آواز‘ ڪراچي، 9 مئي 1992ع [