سيوستان هائوس ۽ مان (تنوير جوڻيجو)
سنڌ يونيورسٽي ايمپلائيز ڪوآپريٽو هائوسنگ سوسائٽي، جتي پنھنجن اباڻن ڪٽبن ۽ ڳوٺن کان ڏور، فردن پنھنجي لاءِ ڪميونٽيءَ جو بنياد رکيو ۽ هت رهندڙن کي احساس آهي تہ هاڻي، اسان جو مرڻ جيئڻ، اسان جون خوشيون، اسان جا ڏک سک، سوسائٽيءَ ۾ رهندڙ ماڻھن سان ئي لاڳاپيل آهن، هتي جا واسي ئي اسان جا عزيز ۽ ساٿي آهن. انھيءَ ئي آڌار هتي جي ماڻھن جا هڪ ٻئي سان تعلقات ۽ لڳ لاڳاپا آهن ۽ برادرين يا ڳوٺن ۾ ڪي گهر ’وڏڙا‘ گهر هوندا آهن ۽ سڀني کي سميٽي پيا هلندا آهن. هن سوسائٽيءَ ۾ اهڙو ئي هڪڙو وڏڙو گهر نہ رڳو رقبي پر بزرگيءَ ۽ لاڳاپن جي آڌار تي ’سيوستان هائوس‘ آهي. جنھن جي نہ رڳو گهر پر دل جا دروازا هتان جي رهواسين لاءِ هر وقت ۽ هر دم کليل رهندا آهن. شادي، وهانءُ، غمي، خوشي مطلب تہ هر موقعي تي ’سيوستان هائوس‘ جا گهر ڀاتي، سڀ کان اڳ اوهان کي نظر ايندا.
’سيوستان هائوس‘ بيھڪ ۽ جوڙجڪ جي لحاظ کان قديم ۽ جديد آرڪيٽيڪچر جو خوبصورت سنگم آهي، جيڪو هڪ طرف حويليءَ جو نظارو پيو پيش ڪندو. ٻئي طرف جديد بنگلي جي ڏيک ڏيندو. لائيف اسٽائيل بہ قديم ۽ جديد جو ميلاپ آهي. مذهب، ڪلام پاڪ، نمازون، روزا هتان جي مڪينن جا ريگيولر دستورَ آهن، پر هي ڪٽنب ساڳي وقت Fundamentalist نہ آهي، نہ وري Conservative آهي. عبادتن سان گڏوگڏ موسيقيءَ سان محبت، هن ڪٽنب جو Trail آهي. لتا، مڪيش، طلعت محمود کان وٺي صادق عليءَ جا ڪلام، هتي جي مڪينن کي برزبان ياد هوندا ۽ هن ڪٽنب جي عورتن جو بہ هتان جي ماحول کي سڌارڻ ۾ اهم ڪردار آهي.
’استاد‘ محمود جي امڙ، جنھن هتي جي ٻارن کي ڪلام پاڪ جي تعليم سان گڏوگڏ بنيادي پرائمري تعليم پڻ ڏني، خدمتِ خلق ۽ واٽ خدا ڪارڻ ۽ اڄ اهو اهم فريضو محمود جي عزت واري فرشتہ صفت ادي زرينہ سرانجام ڏئي رهي آهي. انھيءَ حوالي سان محمود نھايت خوش قسمت آهي، جنھن کي پڙهيل ماءُ جي گود ملي ۽ اولياء ڀيڻ جون دعائون.
مانواري استاد، استاد رشيدہ بيگم جنھن اڳئين دؤر ۾ فائنل پاس ڪئي ۽ نہ رڳو تعليم جي زيور کان آراستہ ٿي، پر علم جي لاٽ، پنھنجي اباڻي ڳوٺ ٽلٽيءَ ۾ روشن ڪئي ۽ ان بعد سندس بدلي ’سن‘ ۾ ٿي ۽ هي دؤر ڪو اڄوڪو دؤر نہ، پر اهو دؤر جو ورهاڱي کان اڳ هئو، جت مسلمان نياڻيون ڪي ڳاڻ ڳڻيون هونديون هيون جي تعليم يافتہ هونديون هيون ۽ پوءِ شاديءَ کان پوءِ سندن ساهرو گهر سيوهڻ بڻيو. سرڪاري نوڪري بيشڪ، هنن ڇڏي پر تعليم ڏيڻ جو خوبصورت عمل هنن پوري زندگي جاري رکيو ۽ سندن وفات کان پوءِ ’ادي زرينہ‘ واٽ خدا جو اهو ڪم ڪندي پئي اچي ۽ خوش نصيب آهن، اسان جا اهي ٻارڙا، غريب هجن يا امير، جي ڀيڻ زرينہ وٽ تعليم پرائِن ٿا. ڪلام پاڪ ختم ٿيندي، ادي زرينہ ٻارن کي ٽوپي، تسبيح، خرچي ڏئي رخصت ڪندي، جي نياڻي آهي تہ ان کي بہ پوتي، تسبيح ۽ خرچي ڏئي پوءِ خداحافظ ڪندي. هر عيد براد جيڪي ٻار عيد کڻي سيوستان هائوس ويندا، ادي زرينہ پنج پنج روپيا خرچي هنن کي ضرور ڏيندي ۽ انھيءَ سلسلي ۾ مان ۽ منھنجي ڀيڻ، پاڻ کي نھايت خوش نصيب پائيندا آهيون، ’ادي زرينہ‘ ٻين دنياوي شين سان گڏوگڏ پنھنجين دعائن مان بہ اسان کي حصو عطا ڪندي آهي. اسان کي باقاعدگيءَ سان ياد ڪندي آهي.
ادي منور بيگم، محمود جي وڏي ڀيڻ، کلڻي ملڻي، سماجي تعلقاتن ۾ اڳ ڀري، پير پنڌ، مبارڪ، ادي منور جي جوابداري، ڪلب هجي يا ڪو گهر، گهر جي نمائندگيءَ جو ذمو سندس عيدبراد، فون ڪري حال پڇڻ، مبارڪ چوڻ ”نظر ڪونہ ٿا اچو“ سبب جاچڻ، مطلب تہ زندگيءَ سان ڀرپور/ سوسائٽيءَ جي خواتين جي مجلس آهي. سھرا ۽ گيت پيا ٿا ڳائجن، ڪا سِٽَ منجهي تہ ادي منوءَ کان پيا سوال ٿيندا تہ فلاڻي گاني جي ڪھڙي سِٽ هئي؟ ۽ ساڳي وقت قرآن خوانيءَ جي خاتمي تي ادي منور کي گذارش ڪئي ويندي هئي تہ دعا پڙهي. زندگي ۽ محبتن سان ڀرپور ڪٽنب محمود جي سڃاڻپ آهي. رات جو سندس گهر وڃجي ۽ بنا مانيءَ کائڻ جي اچجي، ناممڪن. ادي زرينہ، ادي منور کان سواءِ ادا عبدالرحمان جي گهر واري، ڀاڄائي رضيہ جا لفظ ”ڀاءُ جو گهر اٿوَ... ڀاءُ جي گهران ڀينرن ماني کاڌي تہ اهو سندن حق آهي.“
هڪڙو ڀرپور پنھنجائپ جو احساس، هر دم هن گهر مان ملندو. لڳندو تہ ماڻھو پنھنجن عزيزن جي ئي گهر ۾ آهي. گهر وڃبو واري واري سان هر ڪو اچي ملندو. مجال آهي جي ڪا هڪڙي خاتون بہ اهو سوچي تہ ٺھيو. نہ.... اها روايت هن گهر جي قطعي ناهي، گهر آئي کي مڪمل محبت ۽ پروٽوڪول ڏيڻو آهي، هر حال هر صورت ۾ محمود خوش نصيب آهي جو اهڙي روايتي ۽ محبت ڀرئي ماحول ۾ نہ رڳو جنم ورتائين، پر قدرت کيس اتي ئي نوڪري ڏني.
محمود سان ملاقات ڪٿي ٿي؟ ڪيئن ٿي؟ اهڙو ڪو ذهن ۾ واضح نقش ڪونھيم. البتہ ادا خليل الرحمان مغل سان منھنجو پھريائين تعلق جڙيو.
سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ بطور ’اسٽوڊنٽس ويلفيئر آفيسر‘ منھنجي تقرري 1973ع ۾ ٿي ۽ مون کان اڳ ’ادي خالدہ قريشي‘ انھيءَ پوسٽ تي هوندي هئي. ادي خالدہ قريشي جھڙي بڙ جي گهاٽي ڇانوَ سمان هوندي هئي ۽ اڪثر نسيم نوراني ۽ مان سندس آفيس ۾ ويندا هئاسون ۽ پوءِ کيس لالچي نظرن سان ڏسندا هئاسون. ”ادي خالدہ، ڀلا اسان کي پاڻ وٽ ڪلارڪي ئي ڏيار....‘ ۽ منھنجي انھيءَ خواهش حقيقت جو روپ ورتو. جڏهن ٻن ڏينھن کان پوءِ ادي خالدہ قريشيءَ ڪاريڊور مان سڏ ڪيو، ”نوڪري ڪندينءَ؟“
مان سخت حيران، ”ڪٿي؟ ڪيئن؟“ ڪيترائي سوال ذهن ۾ اڀريا. ”مون کي پاپوليشن پلاننگ ۾ ارڙهين گريڊ ۾ نوڪري ملي آهي. مون سائين غلام مصطفيٰ شاھہ سان ڳالھہ ڪئي تہ ان چيو ٻي ڪا ڇوڪري انھيءَ جاءِ تي ڇڏي ٿي وڃين يا نہ؟ ۽ پوءِ مون هڪدم تنھنجو نالو کنيو، هاڻي سڀاڻي تنھنجو انٽرويو آهي.“
ﷲ سائينءَ مون کي ڇپر ڦاڙي ڏنو. ٻئي ڏينھن مان شاھہ سائينءَ سان مليس ۽ مون کي چيائون، ”امتحان پورا ڪري پوءِ مون وٽ اچجان.“ ان وقت پير مظھرالحق صاحب بہ اتي هو ۽ جيئن مون امتحان ختم ڪيا، پير مظھرالحق مون کي سڏرايو ۽ مون کي نوڪري ملي. نئين نئين فريش اسٽوڊنٽ هئس ۽ اي.سي ٽو ۾ اڪيلي واحد عورت، اهڙين حالتن ۾ ادا خليل سان ادي خالدہ قريشيءَ معرفت ملاقات ٿي، جا مون کي ٻڌائي وئي، ”ڪو مسئلو ڪو مامرو ڪا شئي سمجهہ ۾ نہ اچي تہ ادا خليل مغل کان صلاح مصلحت ڪجانءِ...“ ادا ان وقت اتي پلاننگ آفيسر هئا. ائين ادا سان 1973ع کان ڀائپي وارو تعلق جڙيو ۽ هڪ ڀيري مون کي گهر تي دعوت ڏنائون ۽ پھريون ڀيرو ٽيهتر يا چوهتر ۾ سندن گهر وئي هئس. ان دؤر ۾ ڪالونيءَ ۾ سندن گهر هوندو هو ۽ انھيءَ ڪٽنب سان ناتو جڙيو.
ادا ڊاڪٽر عبدالرحمان مغل، محمود جو وڏو ڀاءُ، فزڪس جھڙي خشڪ ۽ ڏکئي سبجيڪٽ ۾ ٻاهران پي.ايڇ ڊيءَ جي ڊگري وٺي آيا هئا. ڏسڻ ۾ مولوي صاحب پر مزاجن نھايت هلڪا ڦلڪا محبتي انسان ۽ انھن سان ڳالھہ ٻولھہ کان پوءِ قطعي اهو محسوس نہ ٿيندو هو تہ ادا عبدالرحمان سان وڌيڪ ويجهائپ ان وقت ٿي، جڏهن پاڻ سوسائٽيءَ ۾ اچي رهڻ لڳا. ريڊيو پاڪستان تان پروگرام ڪري اولڊ ڪيمپس ايندي هئس ۽ اتان بي ايڊ واري بس ۾ سوسائٽيءَ ايندي هئس.
انھيءَ بس ۾ ادا عبدالرحمان، ايجوڪيشن جا ٻيا استاد ۽ منھنجو مامو غلام حسين انصاري بہ هوندو هو. سندن مخصوص سيٽون هونديون هيون ۽ پوءِ واپسيءَ ۾ مشڪري مذاق زندگيءَ سان ڀرپور گفتگو هوندي هئي ۽ ادا عبدالرحمان گفتگوءَ دوران اڪثر زباني پراڻن گانن جي سٽن کي ورجائيندا هئا. جنھن مان سندن موسيقيءَ سان محبت جو ثبوت ملندو هو ۽ ادي منور چواڻي تہ جڏهن بہ ڪٿان ٻاهران موٽندا هئا تہ گهر جي هر ڀاتيءَ لاءِ واچ ۽ ننڍڙو ريڊيو ضرور آڻيندا هئا.
ماما غلام حسين ۽ سندن محبت جو عجيب رشتو هو. سوسائٽيءَ ۾ گهر اڏڻ لاءِ ادا عبدالرحمان کي Motivate ڪيو. ماما گهر ٺاهيو ۽ رهڻ لڳا. هڪ ڀيري ياد اٿم، بس ۾ ٻئي الاءِ ڪھڙي ڳالھہ تان مذاق ڪرڻ لڳا ۽ مامي کلندي ادي عبدالرحمان کي چيو هو، ”اڙي ملا ياد رکجانءِ، توکي غسل مان ڏيندس.“ ۽ پوءِ مھيني ٻن بعد هلندي گهمندي، مسجد ڏانھن ويندي. ادا عبدالرحمان اسان کان رخصت ورتي ۽ اهو ڏک ماما غلام حسين دل تي ورتو ۽ ان کان پوءِ نھايت افسردہ ۽ ملول رهڻ لڳا. هڪ ٻن مھينن بعد مامي بہ دنيا کان موڪلاڻي ورتي. محبت جا اهي رشتا اڄ بہ دنيا ۾ موجود آهن.
محمود، ادا عبدالرحمان جو رشتي ۾ تہ ننڍو ڀاءُ هو، پر ادا کيس پنھنجي اولاد کان وڌيڪ ڀائيندو هو. محمود، سنڌيءَ سان گڏ انگريزيءَ ۾ بہ هوشيار آهي، انگريزيءَ ۾ تقرير ۽ گفتگو بہ نھايت سوَلائيءَ سان ڪري سگهندو آهي. ادا عبدالرحمان ،محمود جو ذڪر ڏاڍي پيار سان ڪندا هئا. محمود جي باري ۾ گفتگو ڪرڻ مھل جيڪا چمڪ سندن اکين ۾ ايندي هئي. اها مون کان ڪڏهن نہ وسرندي. ”جيتوڻيڪ کين پنھنجو پٽ عبيد هو، ان جي باوجود بہ ريڊيو يا ٽي ويءَ جو لائسنس هميشہ محمود جي نالي تي ٺھرائيندو هو.“ ادي منور ٻڌائي ٿي.
ادي منور، وڌيڪ ننڍپڻ جي حوالي سان ڪجهہ ذڪر ڪري ٿي. سندن ماءُ جو تعلق ٽلٽيءَ سان هو، جڏهن تہ والد صاحب جو تعلق سيوهڻ سان هو، خانداني پيشو چوڙيگر هو. عاج جي چوڙين جي ٺاهڻ جو ڪم سندن آبائي هُنر هو، پر عاج جي ناپيديءَ کان پوءِ بابا سرڪاري نوڪري جوائن ڪئي. ڪورٽ ۾ بطور بيلف مقرر ٿيو. جڏهن تہ سندن چاچا اڳواٽ ئي حيدرآباد لڏي آيا ۽ پڦين جي شادي ٺارُو شاھہ جي ڳوٺ ۾ ٿي.
1961ع ستاويھن نومبر تي محمود جو جنم ساڍي يارهين ڌاري سيوهڻ ۾ ٿيو، ان وقت بابا سائين گهر ۾ موجود نہ هئا ۽ محمود جي ڪنن سڀ کان پھريائين ادا عبدالرحمان جو آواز ٻڌو.
محمود جو نالو، محمود ڪيئن پيو؟ ادي زرينہ يادگيرين جا ورق اٿلائيندي ٻڌائي ٿي. ”بابا اڳواٽ ئي ٻہ نالا ڏَسيا هئا تہ جي نياڻي ڄمي تہ بِيبِي سائنڻ جي نالي تي سندس نالو رکجو ۽ جي پٽ ڄمي تہ تحريڪِ آزاديءَ جي مشھور اڳواڻ مولانا محمودالحسن جي نالي تي سندس نالو رکجو.“ وڌيڪ ادي زرينہ ٻڌائي ٿي تہ، ”ان وقت اسان ننڍڙا هئاسين ۽ اهو سوچيندي تہ متان اسان کان اهي نالا وسري وڃن، ڪوئلي سان ڀت تي لکي ڇڏيا هئاسين.“ ادي زرينہ، محمود کان ست سال وڏي هئي ۽ گهر ڀاتين ۾ سڀ کان ننڍي هئي. ان ڪري محمود جو ساٿ زرينہ سان گهڻو رهيو.
1966ع ۾ ادا عبدالرحمان کي سنڌ يونيوسٽيءَ ۾ نوڪري ملي ۽ هي ڪٽنب سيوهڻ مان لڏي ڄامشوري ۾ اچي آباد ٿيو. 1968ع ۾ محمود جي والد صاحب جي وفات ٿي. جنھن جي آخري آرامگاھہ بہ ڄامشوري ۾ ئي موجود آهي.
”محمود ننڍپڻ ۾ ڪيئن هو؟ ڪھڙي مزاج ۽ ڪھڙي طبيعت جو هو؟“ منھنجو سوال،
”جيئن تہ سڀني ڀائرن ڀينرن ۾ ننڍو هو، ان ڪري ڌيان جو مرڪز رهيو. گهر کان ٻاهر گهٽ وڃڻ ڏيندا هئاسونس، گهر ۾ ئي ڪتابن سان دلچسپي رهيس. نياز پنھور سندس ننڍي لاءِ جو دوست هو ۽ دوستيءَ جي معاملي ۾ بہ اسان کيس آزاد نہ ڇڏيو ۽ هميشہ اسان جي نظرداريءَ ۾ رهيو. ننڍي هوندي راند کيڏڻ مھل پاڻ ڊاڪٽر بڻبو هو ۽ ٻين کي مريض بڻائي پيو سيون هڻندو هو. موسيقيءَ سان ننڍي هوندي کان لڳاءُ هوس. هڪ ڀيري گهر جي در تي بيٺي طلعت محمود جو گانو ڳايائين ۽ ڪنھن ماڻھوءَ اهو ٻڌو ۽ ڏاڍي واکاڻ ڪيائين، جنھن کان پوءِ محمود نظرجي پيو ۽ ڪافي بيمار رهڻ لڳو، هر سال کيس ٽائيفائيڊ ٿي پوندو هو.“
”ڀلا ڪڏهن ڪا شرارت ڪيائين يار مار کاڌائين؟“
”ها هڪ ڀيرو هن فرمائش ڪئي تہ لغڙ کپن ۽ انھيءَ ضد تان بابا کيس مار ڪڍي، پر پوءِ بابا سخت پشيمان ٿيو ۽ شام جو ڍير سارا لغڙ محمود لاءِ وٺي آيو جو سموري کٽ ڀرجي وئي.“
”محمود مزاجن سخت حساس هو،“ ادي زرينہ يادگيرين جا ورق اٿلائي ٿي، ”شايد سبب اهو هو جو محمود ننڍو هو تہ بابا گذاري ويو ۽ اهو صدمو هن ٻارڙي دل تي کنيو ۽ ڪڏهن ڪڏهن بنا ڪنھن سبب جي اڪيلو ويٺو روئندو هو. جيتوڻيڪ وڏا ڀائر سندس تمام گهڻو خيال ڪندا هئا. امتحان ڏيڻ ويندو هو تہ ادا گلڻ ساڻس گڏ ويندو هو ۽ جيتري دير محمود امتحان ڏئي اوتري دير اسڪول کان ٻاهر ويٺو هوندو هو.“
”جڏهن لکڻ شروع ڪيائين ۽ سندس تحرير ڇپي ان وقت اوهان ڪيئن محسوس ڪيو؟“
ادي زرينہ مشڪڻ لڳي، ”محمود جي پھرين ڪھاڻي جيڪا ’گل ڦل‘ ۾ شايع ٿي سا ’ٻوٽي‘ هئي ۽ اها هن مون تي لکي هئي، جيڪا بہ شئي آڻيندو هو، اها اڌ ڪري مون کي ضرور ڏيندو هو. ٻوٽي جي هڪ هوندي هئي تہ ان مان اڌو اڌ ڪري کائيندا هئاسين پر شاديءَ کان پوءِ مون کيس سمجهايو تہ اهو حق ’فاطمہ‘ جو آهي، اها ئي تنھنجي ڀاڱي ڀائيوار آهي.“
فاطمہ سان شادي بہ هڪڙو وڏو مرحلو هو. فاطمہ نھايت سمجهدار سلجهليل ۽ پڙهيل نياڻي، جنھن جو تعلق ’آغا خاني ڪميونٽي‘ سان هو. جيئن تہ سندس وڏي ڀيڻ غير آغا خانين ۾ پرڻيل هئي، ان ڪري هي ڪٽنب برادريءَ کان نڪتل هئو ۽ لبرل هئو. ملاقات جو سلسلو ائين ٿيو جو تلڪ چاڙهيءَ تي واقع ’اينمري شمل انسٽيٽيوٽ‘ ۾ محمود، جرمن ٻولي سکڻ ويندو هو ۽ اتي فاطمہ بہ جرمن ٻولي سکڻ ايندي هئي. محمود ٻہ سال فاطمہ کي ڏٺو، پرکيو، پروڙيو ۽ پوءِ گهر وارن سان ذڪر ڪيائين.
اهو ڪيئن ممڪن آهي؟ ماڻھو ڇا چوندا، اسان جو گهراڻو هڪڙو مذهبي گهراڻو ڄاتو وڃي ٿو، مسجد جا رکوالا پيش امام اسين؟“
پر پوءِ ادي عبدالرحمان کي هار مڃڻي پئي ۽ محمود هڪ نھايت بھترين فيصلي ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو. 21 جون 1988ع تي سندس شادي ٿي. شاديءَ لاءِ اولڊ ڪيمپس جو هال ورتو ويو، پر لساني جهيڙن ۽ ڪرفيوءَ سببان اها شادي ڄامشوري جي گيسٽ هائوس ۾ ٿي. ٿورن ماڻھن جي موجودگيءَ ۾ فاطمہ، محمود سان لائون لڌيون ۽ هڪڙي مذهبي ۽ ديندار گهراڻي جي فرد بڻي. طبيعت جي نھٺائي ۽ نماڻائي باعث گهر جي هر فرد جي دلعزيز ساٿي بڻي ۽ سڀ گهر وارا سندس ذڪر ڏاڍي پيار ۽ محبتن سان ڪندا آهن.
فاطمہ، جا محمود جي ساٿياڻي آهي، محمود مان باقائدہ مطمئن آهي. ”گهر کي مڪمل ٽائيم ڏئي ٿو، منھنجي ۽ ڪشف جي خوشين جو باقائدہ خيال رکي ٿو. فجر جي پھر ۾ لکندو آهي. رات جو ساڍي ڏهين وڳي سمھڻ جي عادت اٿس. شڪ ناهي ڪندو، مون تي اعتماد ۽ اعتبار هوندو اٿس، صبح جو ڪلام پاڪ جي تلاوت بہ ڪندو، موسيقيءَ سان بيپناھہ چاھہ اٿس، اڍائي هزارن کان وڌيڪ ڪيسٽون اٿس. البتہ اٻھرو ضرور آهي ۽ ڪڏهن ڪڏهن تڪڙ ۾ نقصان بہ کائيندو آهي. جيتوڻيڪ آئون کيس جهليندي بہ آهيان پر، ان وقت ڳالھہ کيس سمجهہ ۾ ناهي ايندي. نقصان کائڻ کان پوءِ چوندو آهي تہ سچ پئي چيَوَ.“
”ڪشف ڪنھن سان گهڻو پيار ڪري ٿي؟“ منھنجو سوال
”محمود سان“ فاطمہ جو مرڪندي جواب
”کاڌي ۾ ڇا پسند اٿس؟“
”مرغي ۽ ڀاڄيون“
”سالگرہ ڪيئن ملھايو؟“
”ٻاهر وڃي ماني کائيندا آهيون ۽ محمود گفٽ بہ وٺي ڏيندو آهي.“ فاطمہ جو جواب...
”ڪا خواهش؟“ آخري سوال...
”ﷲ پاڪ جو ڪرم آهي، سڀ خواهشون پوريون ٿي ويون اٿم.“ فاطمہ جو جواب.
خدا ڪري هي ڪٽنب خوش رهي، شاد آباد رهي، ڪو ڪوسو واءُ هنن کي نہ لڳي.
]ڇپيل: ماهوار ’ادب‘ شمارو: 91، اپريل 2002ع [