خواب نگر (دريا خان شنباڻي)
آچر اٺين جنوريءَ تي ’خواب نگر‘ جي سلسلي ۾ ’زادِ راھہ‘ ۾ سائين محمود مغل دٻيل لفظن ۾ اِها شِڪايت ڪئي آهي تہ سندس لکڻين کي اَشفاق احمد جي لِکڻين سان ڳنڍيو ٿو وڃي، پر اَکين کي ڪو سَمجهائي سِگهي ٿو تہ سندس ڪالم پڙهندي ڇُلڪي ڇو ٿيون پون؟ آخر سندس ڪالم پڙهندي اَشفاق احمد ڇو ٿو ياد اَچي وڃي؟ ڇوتہ اَکيون تڏهن بہ اَشڪبار ٿي پونديون هيون، جڏهن اَشفاق احمد پنھنجي مشھور و معروف ٽي. وي پروگرام ’زاويہ‘ ۾ پنھنجن ڪُلھن تي شال رکي، بزرگانہ ڳالھيون ڏاڍي سَليقي سان ٻُڌائيندو هو. شايد اِهو ئي سبب آهي، جو سائينءَ جا ڪالم پڙهندي اَشفاق احمد ياد اَچيو وڃي، پر ڪي سوڙهيءَ دل جا مالڪ سندس لِکڻين کي ’نقل‘ ٿا سَمجهن. ڇا هن دؤر ۾ اَهڙين لکڻين جي کوٽ محسوس نٿي ڪئي وڃي ۽ هي دؤر تہ گُلزار جي هنن سِٽن سان ٺھي ويو آهي:
يه روٽيان هَين، يه سِڪَي هين اور دائرَي هَين
يه ايڪ دُوجَي ڪو دن ڀر پڪڙتَي رهتَي هَين
ڇا هن مُعاشري کي هڪڙو محمود مغل گُهرجي ۽ يا هڪڙو ئي اَشفاق احمد گُهرجي؟ ٻيا بہ محمود مغل گُهرجن، ٻيا بہ اَشفاق احمد گُهرجن، جيڪي ڀلي Optimist نہ هُجن، اُهي Passimist ئي هُجن تہ جيئن زندگيءَ جي اُونداهن رُخن، جن کي ڏِسڻ ۽ سَمجهڻ کان اسان قاصر آهيون، سي ڏيکاري ۽ ٻُڌائي سَگهن تہ زندگيءَ جي اَصل حقيقت ڇا آهي؟
علم پُھچائڻ وارن جي هتي کوٽ ناهي، ٽِڪ ٽِڪ ڪندڙ ڪمپيوٽر ۽ ڪلڪيوليٽر ذهنن ۽ پئسو ڪمائڻ ۽ بَچائڻ جا گُر سيکاريندڙ ماڻھن جي ڪمي ناهي، پر محبت جي راهن کي روشن ڪرڻ، ماڻھن کي محبت ڏانھن اُتساهڻ، ٻئي جي عزت ۽ دلي همدردي ڪرڻ وارن جي کوٽ آهي.
جيئن اَشفاق احمد جي ’زاويہ‘ ۾ هڪ هنڌ لِکيل آهي تہ: ”بابا (مرشد) ڏانھن ويس، کيس ٻُڌايم تہ مان ڪجهہ ماڻھن جي اِصرار تي سندن دعوت تي وڃي رهيو آهيان. چوڻ لڳا، ڳالھہ ٻُڌ! تون اوڏانھن وڃين پيو، وڏي خوشيءَ جي ڳالھہ آهي، اُتي وڃ ماڻھن کي عِلم عطا ڪرڻ نہ ويھجانءِ، اُنھن کي محبت ڏِجانِءِ. مون چيو، سر! محبت تہ اسان وٽ پنھنجي گهر ۾ ڏِيڻ جيتري بہ ناهي، اُتي ڇا ڏيندس، مون وٽ عِلم ئي عِلم آهي. چوڻ لڳا، نہ اُنھن کي عِلم نہ ڏِجانءِ، اُنھن محبت سان سَڏايو آهي، محبت سان وڃجانءِ، اَگر اَٿئي تہ ڏِجانءِ، پر ظاهر آهي تہ اسان علم ئي علم سيکاريندا آهيون تہ هيترو وڏو روشندان رکو، جانورن کي گهرن اَندر نہ ٻَڌو، نڪ سان ساهُہ کڻو وغيرہ وغيرہ ۽ هي محبت! مون چيو، سائين! هي مشڪل ڪم آهي، مون کان نہ ٿي سَگهندو. خير! مان ويس، ڪوششون بہ ورتم، پر ناڪام واپس وريس، ڇوتہ عِلم عطا ڪرڻ ۽ نصيحتون ڪرڻ آسان آهي، پر محبت ڏِيڻ بي اِنتھا مشڪل ڪم آهي.“
ساڳيءَ طرح مظھرالاسلام بہ تہ هن دُنيا مان تيزيءَ سان ختم ٿيندڙ محبت کي بَچائڻ لاءِ ’محبت مُردہ ڦُولون ڪِي سمفني‘ جھڙو خوبصورت ناول لِکيو.
محمود مغل بہ تہ ساڳي راهَه جو راهي آهي تہ پوءِ ڇو اُنھن راهن کي بند ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پئي وڃي ۽ گڏوگڏ ’زادِ راهَه‘ ۾ هڪ غلطيءَ جي بہ نشاندہي ڪرڻ ضروري ٿو سمجهان، جنھن ۾ سائين محمود مغل لِکيو آهي تہ: ”مون ’خواب نگر‘ ڪافي اَڳ ۾ لکڻ شروع ڪيو هو، ’زاويہ‘ تہ پوءِ ڇپيو. اِيئن ناهي، ’زاويہ‘ تہ ’خواب نگر‘ کان اَڍائي ٽي مھينا اَڳ ۾ ڇپيو هو، ڪتابي ڪيڙي تہ ’زاويہ‘ کي اُنھن ڏينھن ۾ ڪتري ڇڏيو هو. ’زاويہ‘ جو پھريون ڇاپو مارچ 2004ع ۾ ’سنگِ ميل پبليڪيشنز‘ طرفان چپيو هو، اَهڙيءَ طرح ’سنگِ ميل پبليڪيشنز‘ طرفان ’زاويہ‘ جو ڇاپو، هر ٻئي ٽئين مھيني ڌڙاڌڙ جاري آهي. ’خواب نگر‘ تہ شايد جولاءِ 2004ع ۾ ڇپجڻ شروع ٿيو هو.
سائين ننڍڙو ماڻھو آهيان، ڪا غلطي ٿي وئي هُجي تہ معاف ڪندا!
]2002ع [