محبتن جو شھر ٻُڙي ميل (صدام حُسين بلوچ)
ڪتاب جي مُھڙ ۾ ’اوهان آڏو‘ جي عنوان سان محمود مغل پاران لِکيل ڪتاب بابت ۽ سنڌ جي ڪجهہ ٻين ليکڪن ۽ اَديبن پاران لِکيل پيش لفظ ۽ مھاڳ طور لِکيل سِٽون بہ شامل آهن، جيڪي 7 کان 24 صفحن تائين آهن. تنھن کان پوءِ ڪھاڻين جو سلسلو شروع ٿئي ٿو، جن ۾: ’وڇوٽي‘، ’آرزو ۽ سپنا‘، ’خواهشون، حقيقتون آئيڊيل ۽ سپنا‘، ’سُتل سُور‘، ’شِڪست‘، ’جُهونا مارڪيٽ ۾ ٻہ جُهونا ماڻھو‘، ’سوچون، بند مُٺ ۽ ڪاري پينٽ وارو‘، ’واردات‘، ’آس نراس جي وچ ۾‘، ’ٻارن جو عالمي سال‘، ’ٿڌي جنگ‘، ’اَحساس‘، ’ٽھڪ‘، ’ڪوهِيڙي ۾ ويڙهيل يادون‘، ’ديس پرديس‘، ’ٽَپڙي‘، ’سَم ٿنگ اِن سائيڊ‘، ’وير‘، ’ٽکڙ‘، ’پَـر‘ُ، ’تو سَنگ توبن ڏينھڙا‘، ’گيڙو‘، ’حقدار‘، ’محبتن جو شھر ٻُڙي ميل‘، ’ٽانڊا‘، ’رَدُ‘، ’اَکين ۾ مُئل ٻلو‘، ’زوال‘، ’شُناس‘، ’هر ماڻھوءَ جي ڏِٺل فِلم‘، ’ٻارَ کي ريجهائڻ لاءِ ڪُجهہ تہ گُهرجي‘، ’غلط جاءِ تي ويٺل همراھہ‘، ’هر نظر اُگهاڙي آهي‘، ’منھنجي مُڙس جي عادت آهي مذاق ڪرڻ‘، ’وٺڻ نہ وٺڻ جي وچ ۾‘، ’هڪ ڪلاڪ ٻاويھه منٽ‘ ۽ ’پاچڪو‘ شامل آهي.
هي ڪتاب 230 صفحن تي مشتمل آهي، جنھن جي شروع ۾ محمود مغل لِکيو آهي تہ:
”شعور جي سطح تي هٿ لائجي تہ مون کي شھرت حاصل ڪرڻ جو جنون هو. مان چاهيندو هُئس تہ ماڻھو مون کي وڏو ڪھاڻيڪار سمجهن. مون ۾ گهڻو ڪجهہ آهي، مان اُهو گهڻو ڪجهہ ظاهر ڪرڻ ٿو گُهران ۽ شايد اُهو جُنون هو، جو ’سنڌي اَدبي سنگت‘ سنڌ يونيورسٽي ڪالوني شاخ جي هفتيوار گڏجاڻين ۾ ڪنھن جو ڪو اِسم هُجي، نہ هُجي، منھنجي نڪور ڪھاڻي ضرور موجود هوندي هئي.“
عبدالقادر جوڻيجي پنھنجي سِٽن ۾ هڪ هنڌ لِکيو آهي تہ: ”محمود سُٺو ڪھاڻيڪار بہ آهي، سندس ڪھاڻين جا خاص جُزا رومانس، گلَ، هلڪي روشني، خوشبوءِ، خوابَ، اِنساني همدردي ۽ سافسٽيڪيٽيڊ ڪردار وغيرہ آهن.“ اُن کان سواءِ اَنور هالائيءَ بہ هن ڪتاب متعلق ۽ محمود متعلق ڪجهہ سِٽون لِکيون آهن، جن ۾ هُو لِکي ٿو تہ: ”محمود مغل جو زيرِ مطالعه ڪھاڻين جو هي مجموعو فن ۽ فنڪار جي گهاٽي سُڳنڌ جو ثبوت آهي. سندس ڪھاڻيون ٻھراڙيءَ جي ڪکائن گهرن کان وٺي، ماڊرن سوسائٽيءَ جي بال رومن تائين ذري ذري جون ترجمان آهن. ’ناري پبليڪيشن‘ جي سَرواڻ نذير ناز پاران هن ڪتاب بابت ڪجهہ سٽون لکيون ويون آهن، جن ۾ هڪ جاءِ تي هُن لِکيو آهي تہ: ”1985ع، جيڪو نوجوانن جو عالمي سال آهي، اُنھيءَ موقعي تي ناري اوهان جي آڏو هڪ بھترين ۽ منفرد ڪھاڻين جو مجموعو پيش ڪري رهي آهي. محمود مغل جون ڪھاڻيون جديد ٽيڪنيڪ ۾ لِکيل آهن.“
ڪتاب جي مُھڙ ۾ محمود مغل لِکيو آهي تہ: ”43 سالن جو سَفر هنن ڪاغذن ۾ موجود آهي. سيپٽمبر 1975ع ۾ ’گُل ڦُل‘ ۾ ٻارن لاءِ لِکيل ڪھاڻي ’سَچَ جي سزا‘ کان 2017ع ۾ ڇپيل ’پاچڪو‘ تائين اِهو سَڄو عرصو کن پلَ ۾ گُذري ويو. لمحو پڪڙَ ۾ اَچي نٿو سَگهي، ڪاغذ هٿن تي لِکت کنيو بِيٺا آهن.“
1975ع کان وٺي 2017ع جي سَفر ۾ محمود مغل جا جيڪي ڪتاب شايع ٿيا آهن، تن جي ترتيب ڪجهہ هن ريت آهي:
1. ڪوهِيڙي ۾ ويڙهيل يادون (ڪھاڻيون: 1982ع)
2. تو سَنگ تو بن ڏينھڙا (ڪھاڻيون: 1985ع) ]جنھن کي ’سنڌي اَدبي سنگت‘ 1985ع جو بھترين ڪھاڻين جو مجموعو قرار ڏنو.[
3. هٿَ ريکائن کان خالي (ناوليٽ: 1991ع)
4. اَسين جيئرا آهيون (ترجمو: 1992ع)
5. محمود مغل جون ڪھاڻيون (1995ع)
6. خواب نگر: پھريان هڪ سؤ ڪالم (2007ع)
7. سنڌي چُونڊ ڪھاڻيون (سَھيڙ: 2010ع)
8. هڪ يادگار مصنف: فقير برڪت علي بلوچ (سَھيڙ: 2014ع)
9. سنڌ ٽاڪيز (تحقيق ۽ سَھيڙ: 2015ع) ]جنھن کي ’سنڌي لئنگئيج اَٿارٽيءَ‘ تحقيق جي ميدان ۾ سال جي بھترين ڪتاب جو ايوارڊ ڏِنو[
10. محبتن جا ٻہ ناوليٽ: ’سرءُ‘ ۽ ’هٿ ريکائن کان خالي‘ (2015ع)
11. زيب النساءِ (طويل ڪھاڻي: 2016ع) ]جنھن کي ’اَنجمنِ ترقي پسند مصنفين‘ پاران سال 2000ع جي بھترين ناول جو ايوارڊ ڏِنو ويو.[
12. زندگي محسوس ڪيو (ترجمو: 2016ع)
انھن کان سواءِ هن ٽيليويزن لاءَ ڪيترائي ڊراما لِکيا ۽ پروڊيوس ڪيا، جن چار ايوارڊ پڻ حاصل ڪيا.
محمود مغل، سنڌي ٻوليءَ جو هڪ بھترين ڪھاڻيڪار ۽ منفرد اَنداز ۽ اَسلوب رکندڙ ليکڪ آهي. سندس ڪھاڻين جا ڊائلاگ ۽ جُملا اِنتھائي بھترين اِنداز ۾ لِکيل هوندا آهن. هڪ هنڌ هُو لِکي ٿو تہ:
”هڪڙو ڪَنڊو هو، جيڪو سندس هيانءَ ۾ لاڳيتو چُڀڪو ڪري رهيو هئو. هن جو من ملول هئو، اُداسيءَ جي هڪ ڊِگهي لھر هئي، جنھن کيس ڄڻ وڪوڙي ورتو هو ۽ سندس وجود مسلسل ٻوڏ جو شِڪار هو.“
محمود مغل جون ڪھاڻيون، ڌرتي، ٻولي، رومانس، يونيورسِٽين، ڪاليجن ۽ فن جي موضوعن تي مبني آهن. سندس سندس ڪھاڻين ۾ ڪيترائي اَهڙا ڪردار بہ موجود آهن، جيڪي هن سَماجَ ۾ هر هنڌ نظر اِيندا آهن.
خوبصورت رنگين ٽائيٽل ۽ پَڪي جُلد واري هن ڪتاب جي قيمت 300 روپيا مقرر ڪئي وئي آهي، ڪتاب جي ٽائيٽل تي ريل جي پَٽڙيءَ تي بِيٺل ٻہ شخص ۽ ڪڪرن سان ڀريل آسمان ڏيکاريو ويو آهي، جڏهن تہ ڪتاب جي بئڪ ٽائيٽل تي محمود مغل جي تصوير سان گڏ عبدالقادر جوڻيجو، اَنور هالائي، نظير ناز، تنوير جوڻيجو، منصور عالم اَبڙو ۽ طارق عزيز شيخ جون سِٽون ڏنل آهن. محمود مغل جو هي ڪتاب اِنتھائي بھترين آهي، جيڪو سنڌي اَدب پڙهندڙن وٽ تمام گهڻي اَهميت اختيار ڪندو ۽ سنڌ جي سَمورين لائبريرين جي سُونھن بڻبو.
دُعا آهي تہ محمود مغل سدائين لِکندو رهي ۽ سنڌي اَدب پڙهندڙ اُن جي لِکڻين مان ڄاڻ حاصل ڪندا رهن.
]ڇپيل: سنڊي مئگزين، روزاني ’عوامي آواز‘ ڪراچي، آچر 16 سيپٽمبر 2018ع[