ايڊيٽرز نوٽ (منظور ميراڻي)
هن لاءِ دنيا اندر جيڪڏهن ڪنھن شئي جي قيمت آهي تہ اهو وقت ئي آهي. هُو وقت جي قيمت ڄاڻي ٿو، ان لاءِ ئي تہ ايترا گهڻا ڪم ڪري سگهيو آهي، جيڪڏهن وقت جي قيمت نہ ڄاڻي ها تہ محمود مغل اوهان کي ايترن سارن ڪمن ۾ ڪڏهن بہ نہ ملي ها!
اسان وٽ جڏهن بہ ڪنھن جي شخصيت تي لکيو ويندو آهي، تڏهن هڪڙو جملو اڪثر پڙهڻ لاءِ ملندو آهي تہ، ”سائين جن گهڻ رخي شخصيت آهن“ ۽ اهو جملو ايترا ڀيرا ۽ ايترن ۽ اهڙن ماڻھن لاءِ بہ لکيو ويو آهي، جو اهي گهڻ رخيون تہ ڇا، پر انھن جو ڪو هڪڙو رخ بہ ناهي هوندو. ان جملي سان مسلسل ناانصافي ٿيندي آئي آهي ۽ مون سوچيو هو تہ گهٽ ۾ گهٽ مان ڪنھن لاءِ اهو جملو نہ لکندس... ۽ واقعي بہ جيڪڏهن ڪنھن ٻئي ماڻھوءَ تي لکڻو پئي تہ شايد ئي مان اهو جملو لکان، پر مان ايمانداريءَ سان چوان ٿو تہ جيڪڏهن اهو جملو محمود لاءِ نہ لکجي تہ اها هن جملي سان ناانصافي ٿيندي، مان محمود لاءِ اهو جملو لکي محمود تي ڪو ٿورو نٿو ڪريان، پر دراصل انھيءَ جملي سان انصاف ڪرڻ چاهيان ٿو تہ ڪو ماڻھو واقعي بہ اهڙو آهي، جنھن جي شخصيت جا واقعي بہ ڪيترائي رخ آهن. مان حيران ٿيندو آهيان تہ هُو ايترا سارا ڪم ڪيئن ٿو ڪري؟ هُو اوهان کي ٽيليويزن تي ڪمپيئرنگ ڪندي بہ ملندو تہ اتي ئي هن جو ڪو نہ ڪو ڊرامو بہ آن ايئر هوندو. هن جو آواز اوهان کي ريڊيو تي ٻڌڻ لاءِ بہ ملندو تہ هر هفتي پابنديءَ سان هن جو ڪالم بہ پڙهي سگهندا. هُو ناول لکڻ ۾ بہ پورو هوندو تہ ادبي گڏجاڻين ۾ افسانہ بہ پيو پڙهندو. اوهان ڇا ٿا سمجهو تہ بس هُو فقط اهي ئي ڪم ڪري ٿو؟ نہ بابا اهي تہ هن جا پارٽ ٽائيم ڪم آهن، اصل ۾ تہ هُو سنڌ يونيورسٽيءَ جي فارميسي ڊپارٽمينٽ ۾ پروفيسر آهي ۽ ڪو گهوسٽ پروفيسر ڪونھي، پر اتي بہ هُو ايترو ئي پابند ۽ ريگيولر رهندو آهي، جيترو ريگيولر مون محمود کي ڪاوش جي ڪالمن ۾ ڏٺو آهي، جيترو ريگيولر مون هن کي ريڊيو جي پروگرامن ۾ حصو وٺندي ڏٺو آهي. يونيورسٽيءَ جا ٻيا ڪم انھيءَ کان سواءِ آهن، سينڊيڪيٽ جو ميمبر هجڻ جي ناتي اتان جون ذميواريون الڳ آهن.
محمود جي زندگيءَ جي اهڙي انداز تي ڪجهہ دوست تنقيد بہ ڪندا آهن، اها تنقيد ان ڪري بہ ٿي سگهي ٿي جو واندن جي هجوم ۾ ڪو ڪم ڪرڻ وارو ماڻھو طنز هيٺ نہ ايندو تہ ٻيو ڇا ٿيندو؟ خود ڪڏهن ڪڏهن مان بہ اهو سوچيندو هئس تہ يار، ڇا ڀلا ضروري آهي تہ سڀ ڪم محمود ڪري... جيڪڏهن ايترا ڪم نہ ڪندو تہ ڪھڙو آسمان ڪرِي پوندو؟ ۽ سچي بہ هن جو اهڙو انداز ڪڏهن ڪڏهن مون کي بہ عجيب لڳندو هو، پر پوءِ هڪ ڏينھن مون سوچيو تہ ڪو تہ اهڙو بہ هجي، جھڙو محمود آهي. ڪو تہ اهڙو بہ هجي، جنھن کي وقت جو احساس هجي، جنھن کي اهو احساس هجي تہ هڪ هڪ پل ڪيترو قيمتي آهي، هڪ هڪ لمحي جي ڪيتري اهميت آهي. ڪو تہ اهڙو بہ هجي، جيڪو حقيقي طور سمجهي تہ Money is wealth، ڪو تہ اهڙو بہ هجي، جنھن وٽ فوجين وارو ڊسيپلين هجي.
محمود ۾ وقت جو قدر بہ آهي ۽ جيئن مان چئي آيس تہ هُو گهڻ رخي شخصيت بہ آهي، پر هن ۾ هڪڙي کوٽ مون هر وقت محسوس ڪئي ۽ ان جو هي پاڻ بہ ڪيترن ئي ڪالمن ۾ سڌي اڻ سڌي طرح ذڪر بہ ڪري چڪو آهي. هن جي شخصيت جي اها کوٽ آهي Courage، همت، ڪا بہ ڳالھہ بنا خوف جي چئي ڏيڻ. هُو جيترو ڊسيپلينڊ آهي، اوترو ئي ڪمپرومائيزنگ بہ آهي. مون کي هن کان اها ئي شڪايت آهي!
]’خواب نگر: پھريان هڪ سؤ ڪالم‘ جي مھورت ۾ پڙهيل 2003ع [