تخليقي ڪھاڻيڪار: محمود مغل (رکيل مورائي)
پڪَ سان هُو ڊاڪٽر نہ هجي ها، تڏهن بہ سنڌي اَدب کي اَهم ڪھاڻيون ڏئي ها، تخليقي ناول ڏِئي ها، ترجما ڏئي ها ۽ نئون ناٽڪ ڏِئي ها! ڪالم سندس اَدب کان اَهم نہ، اَدبَ کان پوءِ ٿا اَچن، جيڪي هاڻ ڪھاڻيءَ سان گڏجي پيا آهن ۽ نئون نالو اِختيار ڪيو اَٿائون، ’ڪالم ڪھاڻي‘
ٻن ترارن جاءِ، ڪانھي هڪ مياڻ ۾!
ڪھاڻيءَ جو پنھنجو دائرو آهي ۽ ڪالم جي پنھنجي موضوعاتي محدودگي. ها! اَدب ۾ ڪنھن بہ ٻوليءَ جي اَدب کي نوان تجربا، نوان موڙ ڏيندا آهن ۽ اِئين اَدب اَڳتي وڌندو آهي. في الحال اُنھن ۾ عالمي اَدبي ڌارائون پوءِ اِينديون ۽ پَرکيون وينديون آهن، اَول اُهي شخص جو پنھنجو نِجي حِصو هونديون آهن ۽ محمود مغل اسان جي دوست اَدبَ جي ڪيترين شاخن/صنفن ۾ گهڻو گهڻو نئون ڏِنو آهي، اِهو سچ آهي.
قبولڻ/نہ قبولڻ هر شخص جو نِجي معاملو آهي ۽ بحث کان ٻاهر آهي. اِئين هُو ’سنڌ ٽاڪيز‘ سَھيڙي هڪ محقق جو مرتبو بہ ماڻي چُڪو آهي، هُو ڊاڪٽر تہ آهي ئي!
گهڻو لِکڻ ۽ سُٺو لِکڻ ٻہ اَلڳ موضوع آهن. جڏهن ٻئي موضوع هڪ هنڌ گڏجندا تہ محمود مُغل جي صورت اِختيار ڪندا. اِئين سنڌي ڪھاڻيءَ جو نئين صديءَ جو اَڀياس پاڻ ثابت ڪندو، اسان پاران چوڻ شايد پاسخاطري بڻجي يا هوائي فائر!
سنڌي ڪھاڻيءَ کي اَڄ تائين رُومانوي ڌارا مان نڪرڻ لاءِ هاڻ شايد گهڻو وقت نہ لڳي، پر اُن جو اَڀياس اِهو ضرور ٻُڌائي ٿو تہ وقت کان اَڳ جن نوجوانن ڪھاڻيءَ ۾ ڪجهہ بہ نئون ڏِيڻ جي ڪوشش ڪئي هئي، محمود مغل اُنھن مان آهي. هن جنھن بہ صنف تي لِکيو، نئون محسوس ٿيو ۽ مٿس جيڪو ڪجهہ لِکيو ويو آهي، اُهو بنھہ اِيئن محسوس نہ ٿيو.
ڪيئن بہ! محمود مغل سنڌي ڪھاڻيءَ کي پنھنجو چھرو ڏِنو آهي، اُها سندس تخليقي حاصلات آهي. سندس تازو ئي ڪھاڻين جو هڪ گڏيل مجموعو آيو آهي، جيڪو پاڻ سان مٿئين ڳالھين جون ڪجهہ چِٽيون/اَڻ چِٽيون ثابتيون کڻي آيو آهي، جنھن ڪھاڻي ڪتاب جو نالو آهي ’محبتن جو شھر ٻُڙي ميل‘.... ڪتاب جو نالو غير مروج، سڀ کان اَلڳ ۽ نئون محسوس ٿئي تہ پڪَ سان پڙهندڙ لاءِ ڪتاب ۾ گهڻو ڪجهہ نئون هوندو.
محمود مغل ڪھاڻيءَ ۾ هر ممڪن حدَ تائين پنھنجو لھجو، اِظھار، ٻولي ۽ ماحول کڻي آيو ۽ اَهم ڳالھہ تہ اُن سڀ کي فقط محسوس ڪرائي، لِکڻ کان پاسيرو نہ ٿي ويو، پر اَڄ تائين هُو مسلسل لِکندو رهي ٿو، اِها ڪنھن بہ تخليقي ليکڪ جي قوتن جي ثابتي آهي. اِئين محمود مغل نہ فقط گهڻو لِکيو آهي، پر سُٺو بہ لِکيو آيو، جيڪو اَعزاز کيس مِلڻ ئي گُهرجي. لِکڻ لاءِ لِکڻ اَهم نہ آهي.
’محبتن جو شھر ٻُڙي ميل‘ محمود مغل جو مان ڀانيان ٿو تہ ’عيوضي‘ ڪھاڻي مجموعو آهي، جنھن کي هُو پاڻ ’ڪُليات‘ ڪوٺي ٿو ۽ جنھن ۾ سَتٽيھہ ڪھاڻيون آهن. کيس بابت جيڪو مھاڳ/ اَمھاڳ/ تاثر، حوالي لاءِ ڪجهہ لِکيل آهي، اُهو اَلڳ آهي، جنھن سان پڙهندڙ جو سھمت/اَسھمت هجڻ اُن جو پنھنجو مسئلو آهي، پر اِهو سچ آهي تہ نئين صديءَ ۾ آيل سنڌي ڪھاڻيءَ جي اَڀياس ۾ آيل هي ڪتاب محمود مغل جي ڪھاڻيءَ کي گهڻو ڪجهہ لِکرائيندو. جڏهن بہ سنڌي ڪھاڻيءَ بابت ڪوبہ سَنجيدہ اَڀياس لِکيو ويندو، محمود مغل ڪھاڻيءَ کي هڪ پنھنجو چھرو ڏيئي، اُن جي ڪجهہ ڪجهہ اَلڳ سُڃاڻپَ ڏِني آهي، اُن کي ’مارڪ‘ ڪيو وڃي!
لس ليٽ ۾ عظيم/شاندار/شاهڪار ۽ غير معمولي ڪھاڻي اسان جي آڏو وقت جو نقاد ڳولي، سامھون آڻي رکندو، تڪڙ ئي ڪھڙي آهي! ۽ يقين سان منھنجو پنھنجو چَوڻ اِهو آهي تہ پياري محمود مغل ڪڏهن بہ، ڪجهہ بہ لِکڻ وقت تڪڙ ۾ ئي سڀ ڪجهہ حاصل ڪرڻ لاءِ نہ لِکيو آهي. هو بُنيادي طور آرٽسٽ آهي، اُن ۾ ٻہ ڳالھيون نہ آهن.
’محبتن جو شھر ٻُڙي ميل‘ ۾ سندس ڪھاڻيون اَڄ جي سنڌي ڪھاڻيءَ کي گهڻو اَڳتي وٺي اِينديون، اَهڙي اُميد تہ اَوس آهي، رسمي مھاڳ/اَمھاڳ کان آجي هن ڪتاب ۾ ٽي سؤ ويھه صفحا آهن، پَڪي جُلد ۽ وڻندڙ تخليقي ٽائيٽل واري هن ڪتاب کي ’ڪاڇو پبليڪيشن‘ ڪراچيءَ پاران ڇَپايو ويو آهي ۽ اُن جو ملھہ بنھہ مُناسب ٽي سؤ روپيا آهي. واڌو هي ڪتاب سانڍڻ جھڙو آهي.
]ڇپيل: سنڊي مئگزين روزاني ’عوامي آواز‘ ڪراچي، آچر 16 سيپٽمبر 2018ع[