جذبا سچن موتين جهڙا (محمد بخش سميجو)
سنڌي ٽي وي ڊرامي جي يقينن اها خوش قسمتي ليکي ويندي تہ جڏهن کان هي لکجڻ شروع ٿيو آهي، تڏهن کان وٺي سنڌي ادب جي وڏن وڏن نالن پنھنجو پنھنجو Contrbution شامل پئي ڪيو آهي. جھڙوڪ امر جليل، آغا سليم، علي بابا، نسيم کرل ۽ ڏسجي تہ جناب محترم جمال ابڙي صاحب جي افسانن جي ڊرامائي تشڪيل ٿيڻ جي ڪري، چئي سگهجي ٿو تہ سنڌي ٽي.وي ڊرامي کي اهو شرف بہ حاصل رهيو آهي تہ سنڌي ڊرامي سان جمال صاحب جو نالو بہ منسلڪ رهيو آهي ۽ ان بعد سنڌ جي تمام وڏن افسانہ نگارن سنڌي ٽي.وي ڊرامو لکيو ۽ شاهڪار سنڌي ٽي.وي ڊرامو لکيو. انھن جا نالا ضرور کڻبا نہ تہ انھن سڀني محترمن سان زيادتي ٿيندي.
جناب قمر شھباز، جناب مراد علي مرزا، جناب ممتاز مرزا مرحوم، عبدالقادر جوڻيجو، قاضي خادم، شوڪت حسين شورو، ڪيھر شوڪت، نورالھديٰ شاھہ، طارق عالم ابڙو، اياز عالم ابڙو، آغا رفيق، ملڪ آگاڻي، زيب سنڌي، رزاق مھر، نور گهلو، شرجيل، عثمان ميمڻ، حق نواز سمون، شاهنواز سوڍر، حفيظ ڪنڀر، عزيز ڪنگراڻي، سحر قريشي، رحمت ﷲ ماڃوٺي، ماڪن شاھہ رضوي، اختر رند ۽ محمود مغل... ۽ شايد هن وقت ڪنھن محترم جو نالو منھنجي ذهن مان نڪري ويو هجي تہ منھنجي معذرت ضرور قبول ڪري معاف ڪري ڇڏيندا.
محمود مغل پھريون ڊرامو ’آئيڊيل‘ نالي سان 1982ع ۾ لکيو، جڏهن اڃا پاڻ ميڊيڪل ڪاليج ۾ پڙهندو هو. اهو ڊرامو محترم هارون رند صاحب پروڊيوس ڪيو هو. هي اهو دؤر هيو، جڏهن سنڌي ڊرامي لکڻ وارن ۾ نوان نوان نالا شامل ٿي رهيا هئا. مون جيڪي مٿي نالا ڄاڻايا آهن. انھن ۾ اسان جا گهڻا ساٿي اُن دؤر سان تعلق ٿا رکن. محمود مغل جو اهو ڊرامو ان وقت نشر ٿيو هو جڏهن قاضي خادم صاحب جي لکيل جاسوسي ڊراما سيريل ’تلاش‘ هلي ختم ٿي هئي. ان کان هڪ سال اڳ ۾ عبدالقادر جوڻيجو صاحب جي مشھور ڊراما سيريل ’راڻيءَ جي ڪھاڻي‘ هلي هئي، جيڪا بعد ۾ ’ديوارين‘ جي نالي سان اردوءَ ۾ پروڊيوس ڪئي وئي هئي. جنھن جي ذريعي سنڌي رائيٽرز، سنڌي فنڪارن ۽ پروڊيوسرن کي پنھنجون پنھنجون صلاحيتون اردوءَ ۾ ثابت ڪرڻ جو موقعو مليو هو.
جڏهن محمود مغل جو اهو پھريون ڊرامو نشر ٿيو هو تہ زوردار طريقي سان اِهو احساس ٿيو هو تہ، هڪ ٻيو سنڌي نوجوان پنھنجي صلاحيت جي زور تي سنڌي ڊراما لکڻ وارن جي فھرست ۾ پاڻ کي شامل ڪرائڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو آهي. مون کي ياد آ تہ اُن وقت منھنجي هڪ ٻئي نوجوان ۽ زبردست ڊراما نگار ۽ يار ڪيھر شوڪت چيو هو تہ محمود ڏاڍو سٺو ڊرامو لکيو آ ۽ يقينن اڳتي سٺن لکڻ وارن ۾ شمار ٿيندو. ان وقت منھنجي محمود مغل سان ملاقات ڪانہ ٿي هئي ۽ پوءِ جڏهن ملاقات ٿي تہ واھہ واھہ ٿي وئي.
مان سمجهان ٿو تہ Fine Arts جي گهٽ ۾ گهٽ ۾ فلم ۽ ٽي.وي ڊرامي جي شعبن ۾ ڪجهہ Combinations ڏاڍيون ڪامياب رهيون آهن. ڪجهہ فنڪارن جون جوڙيون، ڪجهہ هدايتڪارن ۽ فنڪارن جو ساٿ ۽ ڪجهہ هدايتڪارن ۽ ليکڪن جو ساٿ بہ ڪجهہ شاهڪارن جي تخليق ٿيڻ جو سبب بڻيو رهيو آهي.
مان سمجهان ٿو تہ مان بہ انھن ڀاڳ وارن ماڻھن ۾ شامل هجڻ جو اعزاز رکان ٿو. جن کي ڪجهہ ڪامياب، ذهين ۽ باصلاحيت فنڪارن جو ساٿ مليو تہ ڪافي سٺا ۽ قابلِ تعريف ڊراما تخليق ٿيا ۽ ساڳيءَ ريت ڪجهہ زبردست ليکڪن جي لکيل ڊرامن کي پروڊيوس ڪري ڏاڍي خوشي بہ ماڻيم تہ تعريف بہ حاصل ڪيم. انھن ساٿي ليکڪن ۾ تمام فخر سان ڪيھر شوڪت، آغا رفيق، طارق عالم ابڙو، نُور گهلو، علي بابا ۽ نورالھديٰ ڊرامي ’غلام‘ جي حوالي سان ۽ پياري محمود مغل جا نالا ڳڻائي سگهان ٿو.
پھريون دفعو مان ۽ منھنجو ڊراما رائيٽر آغا رفيق، ’سام‘ ڊرامي جي حوالي سان P.T.V Award لاءِ نامزد ڪيا وياسين. ٻيو دفعو منھنجي ڊرامي ’عڪس ۽ اولڙا‘ لاءِ مان ۽ رائيٽر علي بابا P.T.V Award لاءِ نامزد ٿياسين. ان بعد وري بہ مان ۽ ڪيھر شوڪت ڊرامي ’بند دروازي‘ تي نامزد ٿياسين. ان بعد نورالھديٰ شاھہ صاحبہ سان گڏ مون ڊرامي ’غلام‘ تي پي. ٽي. وي ايوارڊ حاصل ڪيو ۽ پوءِ اردو ڊرامي ’نوري ڄام تماچي‘ لاءِ مان P.T.V Award لاءِ نامزد ٿيس ۽ اهو ڊرامو فقط محمود مغل ئي لکي ٿَي سگهيو.
ڏاڍو خوبصورت ۽ شاندار اسڪرپٽ لکيل هو. پروڊيوس ڪرڻ ۾ ڏاڍو مزو آيو. اُن بعد وري هڪ خوبصورت ڊرامو ’ڄاتل اڻڄاتل‘ محمود صاحب مون لاءِ لکيو. يقينن خوبصورت ڊرامو هو. ان تي اسان يعني مان ۽ محمود مغل صاحب P.T.V Award لاءِ نامزد ٿياسين ۽ ايوارڊ بہ ماڻيوسين. سو مان اها ڳالھہ چوندي ڏاڍي خوشي ۽ فخر محسوس ڪندو آهيان تہ ٻين دوستن جي ساٿ سان گڏ، محمود مغل جي ساٿ ۽ تعاون سان بہ مان تمام گهڻا خوبصورت ڊراما پيش ڪرڻ جي لائق بڻجي سگهيو آهيان.
محمود مغل صاحب مون لاءِ جيڪو پھريون ڊرامو لکيو هو، ان جو نالو هيو ’جذبا سچن موتين جهڙا‘ ڏاڍو خوبصورت ڊرامو لکيو ويو هو ۽ مان سمجهان ٿو تہ منھنجي فني ۽ تخليقي سفر ۾ مون کي اڳتي وڌائڻ ۾ ان ڊرامي جو يقينن وڏو حصو آهي. هن ڊرامي ۾ پھريون دفعو شيخ اياز جي مشھور وائي علڻ فقير جي آواز ۾ ’ٽڙي پوندا ٽارئين، جڏهن ڳاڙها گل، الا او تڏهن ملنداسين‘ بطور بئڪ گرائونڊ سائونڊ افيڪٽ جي استعمال ڪئي وئي هئي، جنھن سان ڊرامي جي خوبصورتيءَ ۾ اضافو ٿيو هو.
اُن بعد هڪ ٻيو ڊرامو ’بخشش‘ نالي سان ڪيو هئم، جيڪو پنھنجي منفرد موضوع ۽ پريزنٽيشن جي ڪري منھنجن تمام سٺن ڊرامن ۾ جاءِ والاري ٿو.
ان بعد هڪ ٻيو اهم ۽ يادگار ڊرامو لکيو هو محمود صاحب جيڪو مون ڪيو هو. ’آس نراس جي وچ ۾‘. هي ڊرامو هڪ اسٽيج ڊراما فنڪار جي زندگيءَ کي بنياد بڻائي لکيو ويو هو، جيڪو اسٽيج تي اداڪاري ڪندي ڪندي دل جو دورو پوڻ سبب مري ٿو وڃي ۽ ڏسندڙ سمجهن ٿا تہ فنڪار تمام سھڻي ادڪاري ڪئي آهي، پر پوءِ معلوم ٿو ٿئي تہ هُو تہ گذاري ويو آ ۽ هُن کي اُهو سچو پچو دل جو دورو پيو هو. ان ڊرامي ۾ مرڪزي ڪردار منھنجي دوست فنڪار مرحوم يوسف عليءَ ڪيو هو. جنھن اهو ڪردار تمام خوبصورتيءَ سان ڪيو هو، جيڪو پوءِ واقعي جلد ئي دل جي دوري پوڻ سبب اسان کان جدا بہ ٿي ويو هو.
مان ان ڊرامي کي يوسف عليءَ جي موت جي حوالي سان ۽ هونئن بہ تخليقي حوالي سان پنھنجو ۽ محمود مغل جو هڪ يادگار ڊرامو سمجهندو آهيان.
’لھندڙ سج وڌندڙ پاڇا‘ هيءُ هڪ ٻيو شاهڪار اسڪرپٽ محمود صاحب لکيو هو. هن ڊرامي ۾ انساني جذبن جھڙوڪ محبت، نفرت، چڱايون، مدايون ۽ رشتن جون سچايون ۽ حقيقتون بيحد خوبصورتيءَ سان قلمبند ڪيون ويون هيون. شفيع محمد، ممتاز ڪنول ۽ فرح بلوچ کي پنھنجا پنھنجا ڪردار ڪندي ڏاڍو مزو آيو هو ۽ مون بہ ڏاڍي خوشي ماڻي هئي.
اصل ۾ تخليقڪار جي اُها ڪيفيت ڪو ٻيو تخليقڪار ئي محسوس ڪري سگهي ٿو تہ اُن تخليق جي دوران ان بنيادي تخليقڪار جي ڪھڙي ڪيفيت هئي. محمود مغل پنھنجي اسڪرپٽ، پنھنجي پھرين تخليق ڪري محسوس ڪندو آهي. جيئن هر ماءُ پنھنجي وجود مان پنھنجي اولاد کي تخليق ڪرڻ واري عمل دوران هر گهڙي هر لمحي سرور ڀرين تصورن کي پئي سرجيندي آهي، جوڙيندي آهي، تمام خوبصورت ڪيفيت هوندي يقينن.
ان بعد اهو دؤر ٿو شروع ٿئي، جڏهن محمود مغل صاحب ٽي ويءَ جي اردو ناظرين سان متعارف ٿو ٿئي. سندس پھريون اردو ڊرامو، ڊراما سيريل ’رَوِش‘ مون پروڊيوس ڪيو 1995ع ۾. منھنجي حساب ۾ سمورين ڊرامائي ضرورتن کي مدنظر رکي، هي ڊراما سيريل لکي وئي هئي. پنھنجي مختلف موضوع جي ڪري ظاهري سببن جي ڪري اهو احساس هيو تہ سندس والدہ کيس نظر انداز ٿي ڪري ۽ هُو پيار جي کوٽ کي ڏاڍي شدت سان محسوس ڪندي، پيار کي پائڻ جي ڪوشش ڪرڻ جي باوجود بہ پائي نٿو سگهي.
نفسياتي ڪشمڪش جو شڪار ٿيل، نئين نسل جي هڪ حقيقي ڪردار جي صورت ۾ محمود تمام اهم ۽ سوچڻ جھڙيون ڳالھيون ڏسندڙن جي اڳيان پيش ڪيون. منھنجي ۽ ٻين تنقيد نگارن جي نظر ۾ هڪ ڪامياب ڪوشش ڪئي هئي محمود صاحب.
ان بعد محمود صاحب منھنجي لاءِ Tele Theater ۾ ڪرڻ لاءِ هڪ لانگ پلي ’ايڪ بدلا هوا پل‘ لکيو. هي ڊرامو پنھنجي ٻئي جدا ٿي ويل دوست فنڪار مرحوم محمود صديقيءَ جي شاهڪار اداڪاريءَ جي لحاظ کان هميشہ ياد رکندو آهيان. هن ڊرامي کي محمود صاحب رٽائرڊ لائيف گذارڻ وارن ٻن دوستن جي خواهشن کي بنياد بنائي لکيو هو. ڏاڍو خوبصورت لکيو ويو هو ۽ محمود صديقيءَ ڏاڍو سٺو ڪردار ڪيو هو.
مضمون جي طوالت جي باوجود مان پاڻ تي فرض ٿو سمجهان ٿو تہ محمود مغل لاءِ ڪجهہ ڪرڻ جي دوران سندس بيحد خوبصورت ۽ بامقصد ڊرامن جو ذڪر ڀلي تفصيل سان نہ بہ، پر ڪرڻ تمام ضروري آهي.
’هڪ خوشيءَ جو سوال‘ خوبصورت نالي وانگر ڊرامو بہ خوبصورت هو. هڪ ماءُ ۽ جوان پٽ جي پيار ۽ محبت جو خوبصورت انداز ۾ اظھار. ’نوري ڄام تماچي‘ اردو ڊراما سيريل تيرنھن قسطون، منھنجي بہ ڪيريئر جو هڪ تمام خوبصورت ڊرامو. شاندار Love Story، لوڪ ادب مان ڪھاڻي کڻي، ان کي جديد دؤر جي جديد تقاضائن سان جديد زندگيءَ جي ڪردارن ۾ پوئي ڊرامو لکڻ تمام وڏي ڪوشش آهي. اهڙي ڪوشش اسان وٽ صرف نورالھديٰ شاھہ صاحبہ ’مارئي‘ لکي ڪري ڪئي ۽ محمود مغل ’نوري ڄام تماچي‘ لکي ڪري ڪئي آهي. انگريزي ادب ۾ بہ شيڪسپيئر جي شاهڪار ڊرامي ’Romeo Julest‘ کي نئين انداز ۾ پيش ڪري ڪئي وئي آهي. محمود مغل کي ان طرح جي شاندار تحرير تي مان تمام گهڻيون مبارڪون ڏيندو آهيان، جو منھنجي نظر ۾ هُو لھڻي بہ.
اهڙي طرح ڊرامو ’ڄاتل اڻڄاتل‘ بہ ڇاڪاڻ تہ تمام سٺو اسڪرپٽ لکيل هو، ان ڪري هڪ خوبصورت ڊرامو تخليق ڪرڻ ممڪن ٿي سگهيو. جنھن تي مون کي ۽ سيد يار محمد شاھہ کي پي. ٽي. وي. ايوارڊ بہ مليو هو. ممتاز ڪنول جي بہ نامزدگي ٿي هئي.
ٽئين اردو ڊراما سيريل ‘سمجهوتہ‘ جيڪا بہ مون ئي پروڊيوس ڪئي. مان ڇا ڪيان، ان ڪري ئي مان اڳ ۾ بہ عرض ڪري چڪو آهيان تہ ڪجهہ ’جوڙا‘ هِن فن جي دنيا ۾ ڏاڍا ڪامياب ٿيندا آهن. مان پاڻ کي خوشنصيب سمجهندو آهيان، ٻين شاندار ۽ ڪامياب ليکڪن کان علاوہ محمود مغل سان بہ منھنجو فني ساٿ ڏاڍو ڪامياب رهيو آ ۽ مون کي خوشي بخشيندڙ بہ ثابت ٿيو آهي. منھنجي نظر ۾ جديد معاشرتي ضرورتن ۽ تقاضائن کي بنياد بنائي، ڏاڍو خوبصورت ڊرامو لکيو آهي محمود صاحب. ان جو سنڌي ورزن ناٽڪ رنگ ۾ ’ڪنھن ڪنھن ماڻھوءَ منجهہ‘ جي عنوان سان ناظرين جلد ئي ڏسي سگهندا.
محمود مغل صاحب جو ڊرامون ’تيري آجاني سي‘ مون ئي پروڊيوس ڪيو هو. مزو آيو. هيءَ بہ هڪ Love Story هئي ۽ تمام خوبصورت هئي. ٻہ ٻيون ڊراما سيريل ’يادين‘ ۽ ’دل اسي چاهتا هي‘ پرائيويٽ سيڪٽر ۾ پروڊيوس ٿيون آهن، ’يادين‘ بہ Romance Base Drama اسٽوري هئي. سٺي ڊراما سيريل هئي. ’دل اسي چاهتا هي‘ بابت بہ چيو ٿو وڃي تہ سٺي ڊراما سيريل رڪارڊ ٿي آهي.
محمود مغل صاحب جي ڊراما نگار کان علاوہ هڪ سڃاڻپ ڪمپيئر جي حيثيت جي بہ آهي. 1994ع ۾ ’سنڌ ميگ‘ پروگرام شروع ڪيو ويو. هڪ ميگزين پروگرام هو. محمود مغل ڪمپيئرنگ ڪندي ڏاڍو سٺو لڳو. هڪ تازگي محسوس ٿي. ڪجهہ پروگرامز کان پوءِ مون بہ ان عنوان تحت پروگرام ڪيا ۽ محمود مغل جي ڪمپيئرنگ سان سٺا لڳا.
بعد ۾ ڪجهہ عرصي کان پوءِ ’پرک‘ جي ڪامياب ڪمپيئرنگ بہ ڪرائي پئي وڃي. ڪجهہ لائيو شوز جي ڪمپيئرنگ ۾ بہ محمود مغل صاحب بيحد موزون طريقي سان ڪئي آهي. انھن سڀني پروفيشنل حيثيتن کان علاوہ بہ محمود مغل جي شخصيت ڏاڍي وڻندڙ ۽ خوبصورت آهي. ڏاڍو نفيس ماڻھو آ، ڪتابي ۽ ادبي ٻولي ڳالھائڻ وارو ماڻھو. جلد ئي هر ڪنھن کي پنھنجو گرويدہ بنائڻ وارو ماڻھو آ، مان سمجهان ٿو تہ محمود مغل لاءِ اها راءِ فقط منھنجي ناهي، ان ڪري منھنجي اڳيان اهي سمورا ڊراما فنڪار جيڪي سندس ڊرامن ۾ ڪم ڪندا آهن، اهي بہ محمود مغل جي مٿي ڄاڻايل وصفن جي ڪري ساڻس جلد ئي گهرا ٿي ويندا آهن ۽ بيحد احترام ۽ محبت جو اظھار ڪندا رهندا آهن. ايتري ننڍي عمر ۾ پنھنجي لاءِ ٻين ماڻھن جي دلين ۾ ايتري گهڻي جاءِ ٺاهي وٺڻ يقينن خوشيءَ جي ڳالھہ هجڻ سان گڏوگڏ، شاندار ڪامياب ماڻھو هجڻ جي نشاني بہ آهي.
]ڇپيل: ماهوار ’ادب‘ شمارو: 91، اپريل 2002ع [