منھنجو ڀاءُ محمود (فقير محمد ڍول)
محمود سان ڀائپيءَ واري جيڪا جِيءَ جڙي ۽ لنئون لڳي وئي، تنھن کي هاڻ هن سال يعني 2024ع ۾ ڀريا ويھہ ورهيہ وهامي ويا آهن ۽ اسان ٻئي ڀائر انھن ويھن ورهين ۾ گهڻا ويجها رهيا آھيون. مون ڀاءُ محمود کي جيئن ڏٺو ۽ ڄاتو آهي، تنھن جي رام ڪھاڻي لکڻ ڪا سوَلي ڳالھہ تہ ڪونھي، پر اهو چوڻ بنھہ سوَلو آهي تہ هُو پنھنجي اُٿ ويھہ ۾ هڪڙو ڪميٽيڊ، نباھہ ڪري ڄاڻندڙ ۽ نباهيندڙ دوست آهي، جنھن وٽ ڪوبہ لوڀ ۽ عُذر ڪونھي.
پنھنجي جُسي، جسامت ۽ بيھڪ ۾ محمود واقعن هڪ سيليبريٽي وجود آهي، جنھن سان ساڻ هجڻ يا جنھن جو دوست يا ڀاءُ هجڻ ڪنھن بہ طرح اعزاز کان گهٽ قطعي ڪونھي.
گفتگوءَ جي شناس کيس ڀلي ڀت آهي. ڏاهپ جو سندس وجود تي ڇانورو يقينن امان سانئڻ جي دعائن جو نتيجو آهي. جڏهن بہ ڳالھائي تہ لھجي ۾ ڪا هلڪي رنڊڪ بہ نہ، بلڪِ روانيءَ سان وهندڙ ڪو درياھہ يا سمندر. وٽس علم جا واهڙ هڪ ئي وقت ڪُشادا وهندا رهن ٿا، ادبي علم هجي، مذهبي علم هجي يا سائنسي علم هجي... کوٽ ڪٿي بہ نٿي سُجهي. ٻولين جي سمجهہ بہ وٽس بي مثل آهي، ماءُ ٻولي سنڌي هجي، اردو ۽ انگريزي هجي يا وري پرشن فارسي هجي، ڄڻ تہ ڪا لھر در لھر آهي، جن کي ڪا وٿي ڪونھي ۽ جيڪي مسلسل وهنديون، هڪ ٻئي مٿان اُٿلنديون اچن ٿيون.
مون کي لڳندو آهي تہ محمود هڪڙي مسلسل رياضت جو نالو آهي، جيڪو سيوهڻ واري رستي جي جاڙن جبلن جي سلسلي واري پٽيءَ جيان آهي، جنھن جو انت شايد اَکُٽ آهي. هُو جڏهن اسٽيج تي اچي بيھندو آهي تہ ائين لڳندو آهي تہ اسٽيج تي هڪڙو خالُ هيو، جيڪو سندس وجود جي اچڻ سان ڀرجي ويو آهي يا ائين کڻي چوان تہ اهو خال فقط سندس ئي وجود سان ڀرجي سگهي ٿو ۽ پوءِ جڏهن ڊائيس تان هُو پنھنجي واري تي چَپَ چورڻ شروع ڪندو آهي تہ ويٺلن جا چُرندڙ چَپَ، چُپ اختيار ڪرڻ کان سواءِ ڪجهہ بہ ڪرڻ يا ڪُڇڻ جي سگهہ ڪونھي ساريندا. هڪڙي مسلسل ماٺ پنھنجو گهيرو، ڪنھن ڪاري چادر جيان ان جاءِ تي تاڻي بيھي رهندي آهي، جنھن مان زمان و مڪان سميت ڪنھن بہ شئي جي خبر پوڻ جي سُرت ئي ڪونھي پوندي.
هڪڙو ماڻھو في البديھہ اهڙي حيرت انگيز گفتگو ڪيئن ٿو ڪري سگهي! ڪيئن ٿو ڳالھين جي ڪپڙن جا رنگبرنگي، خوبصورت ۽ سِلڪِي ٿانَ کوليندو وڃي ۽ گفتگوءَ تي دسترس ايتري، جو جيئن جو وقت سِر ڳالھہ کي اُڪلائڻ چاهي تہ ڪپڙن جا کُليل ٿانَ هڪدم ئي اک ڇنڀ ۾ ائين ويڙهجيو وڃن، جو ڄڻ تہ ڪنھن ڪھاڻيءَ جو ڪو ڪلائيميڪس... جيڪو جيئن پڙهندڙ جي وجود تي طاري ٿي وڃي ٿو، تيئن هيڏانھن وري ويٺلن جي چُپ سائلنس تاڙين جي جلترين آواز ۾ مَٽجيو وڃي ۽ حيرت جو هڪڙو زمانو ڄڻ تہ ويٺل وجودن کي سراپي وڃي. اهو فن فقط محمود ئي ڄاڻي ٿو ۽ خوب ڄاڻي ٿو. قدرت واري ان هنر تي کيس مَلڪو ڏنو آهي.
پنھنجائپ ڇا ٿيندي آهي؟ رشتا ناتا ڪيئن نباهبا آهن؟ پرت جا پيرَ پنڌَ ڪيئن ڀربا آهن؟ ۽ شاه سائينءَ جي فرمانَ، ’لائي تہ نماڻيءَ سان نينھن، محب ائين نہ مُنھن مَٽجي‘ تي عمل پيرا ٿي، مُنھن نہ موڙڻ، پير پوئتي نہ ڪرڻ، سندس محبتن جي خُو آهي. پيار، پاٻوھہ ۽ ڀرم جو ڀيرو نہ ڀڃڻ، اهو سڀ سندس دل جي وراڪن ۾ امڙ سانئڻ سُتيءَ سان گڏ اهڙو وجهي ڇڏيو، جو هُو پيو پنڌَ پُڇائيندو، پيو پيرَ ڀريندو ۽ جنھن سان لاتئين تنھن وٽان پيو وقت سِر ڀيرو ڀڃندو آهي.
محمود جون ڪھاڻيون، ڪالم، ڊراما، ناوليٽ ۽ ترجما سندس ڏات ۽ ذات جا اهڃاڻ ۽ سندس سوچ جا ڀرپور حوالا يا عڪسَ آهن. مون سندس ڪھاڻيون بہ پڙهيون آهن، ڪي ڊراما بہ ڏٺا آھن تہ سندس ناوليٽ بہ پڙهيا آهن. انھن جي اُڻت، انھن جو ٿِيمُ، پلاٽ ۽ ڪلائيميڪس، فن جي ڪنھن ماهر ڪاريگر جيان هُن حُسناڪ نموني تخليق ڪيو آهي، جيڪو هرڪو ڪھاڻيڪار، ناول نگار يا ڊرامانگار نٿو ڪري سگهي، بلڪ انھن ۾ اهم ڳالھہ تہ سندس ڪردارن جي نفاست ۽ نفسيات آهي، جيڪا ڪنھن چيلينج کان گهٽ ڪونھي. ساڳيءَ ريت سندس ترجمي نگاريءَ جو فن بہ ڪمال آهي، پر ان کان وڏو ڪمال تہ ان سلسلي ۾ بہ سندس چونڊ آهي. سندس ترجمن جي چونڊ بہ پنھنجن موضوعن جي ڪري ايتري ئي سھڻي آهي، خاص ڪري انساني سُلوڪن يا حڪايتن بابت سندس ترجمن جي چونڊ ڏاڍي اَڇُھيل، وڻندڙ ۽ حيرتناڪ آهي. ترجمن جا اهي سڀئي موضوع اهڙا آھن، جن کي کانئس اڳ شايد ڪنھن ترجمي لاءِ چونڊيو ئي نہ هجي.
ڀاءُ محمود لاءِ منھنجي دعا آهي تہ هُو سدائين سُکيو رهي. ڪڏهن کيس ڪوسو واءُ نہ لڳي - آمين.
]6 فيبروري 2024ع[