ڪالم / مضمون

ڳالهيون پيٽ ورن ۾(ڀاڱو پهريون)

هي ڪتاب ”ڳالهيون پيٽ ورن ۾ ، ڀاڱو : پهريون“ شاعره ۽ ليکڪا سلطانه وقاصيءَ جي ڪالمن جو مجموعو آهي.
هن ڪتاب “ڳالهيون پيٽ ورن ۾” ۾ جيڪي ڪالم شامل آهن سي اسان جي ئي معاشري، اسان جي ئي ماڻهن ۽ اسان جي ئي دنيا جا آهن. هنن ڪالمن ۾ ڪيئي ڪهاڻيون، ڪيئي واقعا موجود آهي، تاريخ جا ڪيئي واقعا درج آهن. هن ڪتاب ۾ هڪ عام ڪهاڻي ملي ٿي ، اها آهي عورت جي ڪهاڻي، جنهن تي ليکڪا تمام گهڻو لکيو آهي، ڪيترين ئي عورتن جون ڪهاڻيون شامل آهن. هن ڳوٺ جي عورت، شهرن جي عورت، اٻوجهه سادي سودي، اڻپڙهيل عورتن سان گڏ لکيل پڙهيل عورت تي به لکيو آهي. سندس ڪالمن مان گهڻا عورتن تي لکيل آهن. ان جو هڪ سبب اهو به آهي ته هوءَ پاڻ به عورت آهي، هڪ ماءُ آهي، هڪ ڌيءُ آهي، هڪ ڀيڻ آهي
Title Cover of book ڳالهيون پيٽ ورن ۾(ڀاڱو پهريون)

مير رسول بخش ٽالپر جي تقرير، سنڌين جي حقيقت مندانه عڪاسي

عجب حالتن ۾ وقت اچي پڳو آهي. هت ڪير ڪم ئي نه ٿو ڪرڻ چاهي ۽ وري جيڪي ڪم ڪن ٿا ته انهن جو قدر ئي ڪونهي. صرف لفاظي ڪرڻ، وڏيون ڳالهيون ڪرڻ ۽ وڏا وڏا دعوا ڪرڻ وارا ئي ڪامياب ٿين ٿا. تنظيمون، سياسي پارٽيون ۽ سماجي ادارا تڏهن ئي پختا ۽ ڪامياب ٿيندا آهن جڏهن انهن جون پاڙون عوام جي اندر ۾ هونديون آهن. اُهي ئي ڪم ڪاميابي حاصل ڪندا آهن جن جي شروعات هيٺان کان ڪبي آهي. ڪمزور پيڙهه تي ڪيل ڪم ڏيک ويک ۾ ڪيترائي شاندار هجن پر اهي جٽاءُ نه ڪندا آهن. ان ڪم پٺيان ڪيتريون ئي من موهيندڙ ڳالهيون ڪيون وڃن پر آخر اچي ان جي ظاهري زيب ۽ صورت ختم ٿي ويندي آهي. ڪافي سال پراڻي ڳالهه ياد اٿم زندگي ۾ پهريون دفعو پنهنجي اسڪول جي زماني ۾ هڪ جلسي ۾ ويئي هئس. اهو جلسو ڪارو ڏينهن ڪري احتجاجي جلسو ڪري ملهايو پئي ويو. ات ڪيترن ليڊرن تقريرن ڪيون. ات ڪيتريون ئي اهم شخصيتون موجود هيون جن کي مون پهريون دفعو ڏٺو هو. ڪيترن ئي تقريرون مان هڪ تقرير جيڪا مرحوم مير رسول بخش ٽالپر ڪئي هئي. اڄ اها تقرير هي ڪالم لکندي ياد اچي وئي پوري تقرير ته ياد ڪونه اٿم پر ايترو ياد اٿم ته تقرير ڪندي مير صاحب ڏاڍو جذبات ۽ جوش ۾ هو. ان جوش ۽ ولولي واري تقرير جي دوران لائيٽ بند ٿي ويئي. ان وقت مير صاحب زور سان رڙ ڪري چيو ته “بجلي والو جلدي بجلي ٺيڪ ڪرو فيوز اڙ گيا هي، اس کو ٺيڪ ڪرو” ٿوري دير کان پوءِ فيوز ٺيڪ ڪيو ويو ۽ بجلي اچي ويئي. هاڻ مير صاحب ۾ ايترو جوش ۽ جذبو نه هو. ان جي تقرير ۾ ڏک هو پيڙا هئي. ان وقت ان جيڪي لفظ چيا اڄ به ذهن جي پولارن ۾ موجود آهن. ۽ انهن لفظن کي مون هيئين سان هنڊايو آه اُهي لفظ مير صاحب ڏاڍي ڏک مان چيا هئا. هن چيو هو ڏسو ته سهي اسان سنڌي ماڻهو جمپ ڏيئي مٿين ڪُرسين تي ويهڻ چاهيندا آهيون. اسان سنڌي ڪوبه ننڍو ڪم يا پورهيو ڪرڻ عيب سمجهندا آهيون هاڻي هتي ئي ڏسو ته بجلي بند ٿيڻ مهل مون کي جنهن ٻولي ۾ ڳالهائڻو پيو يا جنهن شخص کي سڏڻو پيو، انهن ماڻهن جي اهائي ته خوبي آهي ته هو ڪوبه ننڍو ڪم ڪندي عيب نه سمجهندا آهن. توهان کي پنهنجي آس پاس اهڙو ڪم ۽ ٻيا ننڍا ڪم ڪندڙ ڪوبه سنڌي نه ملندو. هنن ماڻهن ان ڪري ئي ته ترقي ڪئي آهي جو هو هيٺان کان اُڀرن ٿا ۽ مٿي تائين پهچن ٿا. خدا جي واسطي سنڌيو پورهئي ۽ ڪم جو قدر ڪرڻ ڄاڻو. پنهنجون پڪيون بنيادون وجهو، واريءَ جا محل نه ٺاهيو جيڪي ڦوڪن سان ٿا اُڏاميو وڃن.
مير رسول بخش ٽالپر جا هي لفظ مون کي اڄ ان ڪري ياد آيا ته اسان سنڌي پورهئي ۽ هٿ جي محنت جي قدر قيمت وڃائي چڪا آهيون. ڪوبه پورهيت يا هاري يا وري هٿ جو ڪم ڪرڻ وارو پنهنجي اولاد کي تعليم ڏياريندو آهي ته ان جي ذهن ۾ اها ڳالهه هوندي آهي ته منهنجو پٽ پڙهي آفيسر ٿيندو، وڏو ماڻهو ٿيندو، اُهو ٻار ان ماحول ۾ تعليم حاصل ڪندو آهي جت پل پل ان کي ان قسم جو احساس ڏياريو ويندو آهي. اهو چوڻ يا لکڻ به صحيح نه آهي ته ڪو غريب ماڻهن کي خواب نه ڏسڻ کپن يا وري سٺي مستقبل لاءِ ڪوشش نه ڪرڻ گهرجي.......... هر انسان جو بنيادي حق آهي. ته هو بهتر کان بهتر مستقبل جي تلاش ۾ جستجو ڪندو رهي. تاريخ به ان ڳالهه جي شاهد آهي ته وڏا وڏا اديب، دانشور، تعليمي ماهر، سياستدان، کوجنا ۽ ايجادون ڪندڙ انهن سڀني جو تعلق گهڻو ڪري هيٺين غريب طبقي سان رهيو آهي. گڏوگڏ اها به حقيقت آهي ته اهي آڱرين تي ڳڻجڻ وارا ماڻهو آهن جيڪي پنهنجي منزلن تي پهچي سگهيا. باقي اڪثريت اهڙن جي آهي جيڪي چاهيندي به ڪوشش جي باوجود به اهو ڪجهه حاصل نه ڪري سگهيا جيڪو انهن حاصل ڪرڻ پئي چاهيو.... اهڙا هارايل منزلن جا متلاشي ماڻهو پنهنجي گهر جي ڀاتين ۽ معاشري لاءِ ناسور ٿيو پون. اهي ماڻهو جن جن علم کي روزگار ۽ وڏي آفيسري هٿ ڪرڻ لاءِ حاصل ڪيو. هاڻ ناڪامي جي صورت ۾ هو ابي ڏاڏي جي ڪرت کي ڪرڻ عيب سمجهندا آهن. مايوسين جو شڪار ٿي، احساس ڪمتري يا احساس برتري جو شڪار ٿي ويندا آهن. هي انسان نه ابي امان جي ڪا خدمت ڪندا آهن. نه وري پنهنجا ٻچا صحيح طريقي سان ۽ ذميداري سان پالي سگهندا آهن. اسان سڀني کي خبر آهي ته ٻين قومن جا ماڻهو هر قسم جو ڪم ڪرڻ جا هوشيار هوندا آهن. ڪيڏي به وڏي ڊگري حاصل ڪندڙ شخص معمولي کان معمولي ڪم ڪرڻ ۾ عيب ڪونه سمجهندا آهن سرڪاري نوڪري حاصل ڪرڻ وقت به هو اهو نه سوچيندا آهن ته ڪو سڌو سنئون ڪنهن وڏي ڪرسي تي وڃي ويهن. ننڍي سرڪاري نوڪري حاصل ڪري هڪ دفعو گهڙڻ کانپوءِ هو ڪوشش ۽ محنت ڪندا ته جيئن ترقي حاصل ڪن. اسان وٽ ڪافي نوجوان ته اهڙا آهن جو مئٽرڪ پاس ڪري چاهيندا آهن ته ماستري يا ڪلارڪي ملي وڃي. اگر نه ملي ته سائين جن پيا آرام ڪندا ۽ رول ٿي پيا جتيون گسائيندا پر اهو نه سوچيندا ته هو پنهنجي قيمتي وقت زيان پيا ڪن. پيءُ اگر هٽ مانڊڻي ٿو هلائي يا مزودري ٿو ڪري ته هو چوندا ته اسان اهي ڪم ڇو ڪيون؟ اسان ته پڙهيا آهيون.
علم حاصل ڪرڻ انسان جو بنيادي حق آهي. علم شعور ڏئي ٿو، سمجهه ڏئي ٿو. زندگي جي اهم مسئلن کي حل ڪرڻ ۾ علم مددگار ثابت ٿئي ٿو. علم سان انسان سچ ۽ ڪوڙ، حق ۽ ناحق جي سڌي کان واقف ٿئي ٿو. جن قومن علم کي ذريعي معاش حاصل ڪرڻ لاءِ يا صرف ڊگريون حاصل ڪرڻ لاءِ پڙهيو ۽ حاصل ڪيو ته سمجهو ته ان قوم جو زوال ويجهو آهي. اها ڳالهه ته جيئن ته اسان جو ملڪ اڃا ترقي پذير آهي. ترقي ۽ وسائل جا محدود وسيلا آهن. آدم شماري ته وڌندي پئي وڃي ۽ روزگار جا وسيلا اوترائي آهن جيڪي اڳ هئا. پوءِ ڀلا ايترن سڀني پڙهيل لکيلن کي نوڪريون ڪٿان ملن؟ جڏهن ته هر هنڌ مقابلو لڳو پيو آهي. سنڌي قوم ۾ هڪ ٻي جيڪا سوچ آهي ته هو مخصوص نوڪريون حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ۾ هوندا آهن ۽ گهر کان پري نوڪري ڪرڻ نه ويندا آهن. سنڌي قوم جي طاقت جو توازن ان ڪري اڻ پورو آهي جو هو هر فيلڊ ۾ نه ٿا وڃن. جيئن ته هڪ مئٽرڪ پاس جوان اها ڪوشش ڪندو ته ان کي ماستري يا ڪلارڪي ملي پر هو فوج يا پوليس ۾ ڀرتي ٿيڻ کان پيو ڪيٻائيندو. نوڪري نه ٿي ملي ته هو ڪاروبار ڪرڻ يا وري ٻيا ڪم جن ۾ بجلي جو ڪم، پلمبري جو ڪم، ۽ اهڙي قسم جا ٻيا ڪم ڪرڻ يا تجربو حاصل ڪرڻ نه چاهيندو. حالانڪ هنن ڪمن ۾ محنت جو اجورو تمام گهڻو آهي اهي ڪم ڪندڙ ماڻهو هڪ چڱي خاصي آفيسر جيترو ڪمائي وٺندا آهن. دنيا ۾ ٻاهر نڪري ڏسو ته وڏين وڏين ڊگرين وارا ماڻهو پنهنجو ڪاروبار پيدا ڪندا يا وري اهڙا ادارا قائم ڪندا جن ۾ هو هٿ جي ڪم کي فروغ ڏيندا آهن. پري وڃڻ جي ضرورت نه آهي. اسان جي پاڙيسري ملڪ ڀارت ۽ سريلنڪا ۾ دڪاندار، ريڙهي تي ڀاڄيون ۽ ٻيون شيون وڪڻڻ وارا اهي سڀ بي اي ۽ ايم اي پاس ملندا. ڀلا جيڪڏهن سرڪاري نوڪري نه ٿي ملي ته پنهنجي زندگي هروڀرو تباه ڇو ڪجي؟ سنڌين کي هاڻي سوچي سمجهي همت سان هر فيلڊ ۾ پکڙجي وڃڻ گهرجي. پنهنجون بنيادون مضبوط رکجن. هر ڪم ڪجي هر هنڌ گهڙي وڃجي. اها وقت جي ضرورت آهي ۽ سنڌين جي تحفظ ۽ بقا لاءِ به ائين ڪرڻ ضروري آهي.

آچر 30 ڊسمبر 1990ع