ڪالم / مضمون

ڳالهيون پيٽ ورن ۾(ڀاڱو پهريون)

هي ڪتاب ”ڳالهيون پيٽ ورن ۾ ، ڀاڱو : پهريون“ شاعره ۽ ليکڪا سلطانه وقاصيءَ جي ڪالمن جو مجموعو آهي.
هن ڪتاب “ڳالهيون پيٽ ورن ۾” ۾ جيڪي ڪالم شامل آهن سي اسان جي ئي معاشري، اسان جي ئي ماڻهن ۽ اسان جي ئي دنيا جا آهن. هنن ڪالمن ۾ ڪيئي ڪهاڻيون، ڪيئي واقعا موجود آهي، تاريخ جا ڪيئي واقعا درج آهن. هن ڪتاب ۾ هڪ عام ڪهاڻي ملي ٿي ، اها آهي عورت جي ڪهاڻي، جنهن تي ليکڪا تمام گهڻو لکيو آهي، ڪيترين ئي عورتن جون ڪهاڻيون شامل آهن. هن ڳوٺ جي عورت، شهرن جي عورت، اٻوجهه سادي سودي، اڻپڙهيل عورتن سان گڏ لکيل پڙهيل عورت تي به لکيو آهي. سندس ڪالمن مان گهڻا عورتن تي لکيل آهن. ان جو هڪ سبب اهو به آهي ته هوءَ پاڻ به عورت آهي، هڪ ماءُ آهي، هڪ ڌيءُ آهي، هڪ ڀيڻ آهي
Title Cover of book ڳالهيون پيٽ ورن ۾(ڀاڱو پهريون)

ڪراچيءَ جي سينٽ جوزف ڪاليج ۾ داخلا

مئٽرڪ سائنس ۽ آرٽس جو نتيجو نڪري چڪو آهي جيئن ته مان ڪراچيءَ جي نالي واري ڪاليج سينٽ جوزف ۾ ڪيترن سالن کان پڙهايان پئي. هن ڪاليج ۾ ٻين ڪيترن تجربن سان گڏ مون کي اهو تجربو به ٿيو آهي ته سنڌي والدين ڪيتريون نه ڪوتاهيون ڪن ٿا. اهڙيون معمولي ڪوتاهيون جن سان اُنهن جي اولاد جي مستقبل تي اثر پوي ٿو ۽ وقت گذرڻ کانپوءِ جڏهن پاڻي مٿان گذري ويندو آهي ته پوءِ سنڌي والدين هاءِ گهوڙا ڪندا آهن.
هي سينٽ جوزف ڇوڪرين جو ڪاليج آهي. پڙهائي توڙي ڊسپلين جي لحاظ کان ڪراچيءَ جي بهترين تعليمي ادارن ۾ شمار ٿئي ٿو. انهن سببن جي ڪري ئي ڪراچيءَ جي ڪنڊ ڪڙڇ کان والدين ۽ شاگردياڻيون اهو ٿا چاهين ته اُن کي هن ڪاليج ۾ داخلا ملي. داخلا پاليسي ۾ زونل ۽ ميرٽ ٻئي سسٽم رکيل آهن. زونل ۾ اُهي اسڪول آهن جيڪي قانون ۽ قاعدي موجب تعليم کاتي سڀني ڪاليجن جي حوالي ڪيا آهن. سينٽ جوزف ڪاليج ۾ صدر جي علائقي، بندر روڊ کان ويندي ٽاور تائين ۽ ڪلفٽن جا اسڪول شامل آهن. (راندين) تقريرن، نعت خواني ۽ ڊرامن (اسڪولي ڊرامن) ۾ ڪم ڪندڙ ۽ اتان حاصل ڪيل سرٽيفڪيٽن تي به هتي داخلا ملندي. اُن لاءِ مارڪن يا گريڊ جو سٺو هئڻ ضروري نه آهي. سرٽيفڪيٽ کي ڏيکارڻ کان پوءِ ٽيسٽ جي داخلا پاليسي ساڳي آهي. سينٽ جوزف ڪاليج ۾ سائنس ۽ آرٽس ٻئي سيڪشن آهن. جيئن ته والدين اهو چاهيندا آهن ته سندن نياڻيءَ کي هن ڪاليج ۾ داخلا ملي ۽ ان ڪري هن ڪاليج ۾ سائنس ۾ گهڻو ڪري صرف اي ون وارن کي داخلا ملندي آهي. جيڪڏهن مان هن وقت اوهان کي گذريل سال جو حساب ڪتاب ٻڌايان ته توهان حيران ٿي ويندو...گذريل سال سائنس سيڪشن ۾ اوپن ميرٽ تي 85 سيڪڙو تائين داخلا ٿي ويندي آهي. هاڻ هيءَ ڳالهه واضح ٿي ته داخلا وقت جيڪا پاليسي آهي، اُن ۾ سائنس ۾ صرف اي ون گريڊ ۽ آرٽس ۾ ڪجهه اي گريڊ وارن کي داخلا ملي ٿي. هر سال مون ڪيترن والدين کي هٿن ۾ مارڪ شيٽ کڻي پريشان حال گهمندي ڏٺو آهي. انهن جي ڇوڪرين اي ون گريڊ جون مارڪون کنيون پر انهن کي هن ڪاليج ۾ داخلا نه ملي. والدين اهو سوچيندا آهن ته سندن نياڻين اي گريڊ ۽ اي ون گريڊ کنيو آهي تنهنڪري ڪا ڳالهه ڪانهي. پر جڏهن مقابلي جي ميدان ۾ اچبو آهي تڏهن خبر پوندي آهي ته گهڻي ويهين سئو آهي.......
هن ڪاليج ۾ ڪجهه سال اڳ سنڌي ڇوڪريون نالي ماتر نظر اينديون هيون پر هاڻ ڪافي تعداد ۾ سنڌي ڇوڪريون نظر اينديون آهن. سنڌي ڇوڪرين جي ڪميءَ جو سبب اهو به ٿي سگهي ٿو ته هت ڪراچي شهر ۾ نوڪريءَ سانگي رهندڙن جو تعداد گهڻو آهي. سرڪاري نوڪريءَ ۾ بدليون وغيره پيون ٿين. سنڌ جي ڪجهه وڏن شهرن کان علاوه تعليمي نظام تباهه ٿيل آهي خاص ڪري سنڌ جي ٻهراڙيءَ جو ته حال تمام گهڻو خراب آهي. انهيءَ ماحول ۾ پڙهندڙ ٻار جڏهن وڏن شهرن ۾ اچن ٿا خاص ڪري ڪراچي شهر ۾ تڏهن والدين انهن کي سنڌي ميڊيم اسڪولن ۾ ٻارن کي داخل ڪرائين ٿا. اها جيڪا ٻٽي پاليسي آهي، اسان جي تعليمي نظام ۾، تنهن اسان کي ڏاڍو گهڻو ڌڪ رسايو آهي. اسان وٽ سنڌي ميڊيم اسڪول انهن کي چيو ٿو وڃي جت سڀ سبجيڪٽ سنڌيءَ ۾ پڙهايا وڃن ٿا. ڪاليج جي ماحول ۾ اهڙا ٻار ان ڪري ڪامياب گهٽ ٿا ٿين جو اتي انگريزي زبان جو زور آهي. اهڙي طرح اسان جا شاگرد ڪاليجن کان ويندي ميڊيڪل ۽ انجنيئرنگ ڪاليجن ۾ شارٽ ڪٽ وٺن ٿا. مطلب ته ڪاپي ڪن ٿا. اسان جي سنڌ ۾ تعليم جو نظام بلڪل غلط آهي. ان کي سڌارڻ تمام ضروري آهي. انگريزي ٻوليءَ جي اهميت کان انڪار ڪري ئي نه ٿو سگهجي. اسان وٽ پهرئين درجي کان وٺي ئي انگريزي پڙهائڻ گهرجي ۽ سائنسي ۽ حسابن جهڙا سبجيڪٽ ته خاص ڪري انگريزي پڙهائڻ گهرجن. اسان کي اهو نه وسارڻ گهرجي ته مقابلي ڪرڻ مهل پراون کي ميارون ڏيڻ کان بهتر آهي ته اسان پنهنجون ڪوتاهيون دور ڪريون. ڪهڙي طريقي به ڊگري حاصل ته ٿي وڃي ٿي، پر مقابلي وقت انٽرويو ڏيڻ ۽ نوڪريون ملڻ وقت اسان جا نوجوان ڌڪا کائيندا وتندا آهن پر انهن کي نوڪريون نه ملنديون آهن.......اهو اهم سبب آهي اسان وٽ تعليم جي ٻٽي پاليسيءَ جو..........
ها سائين ته مون ڳالهه ٿي ڪئي سينٽ جوزف ڪاليج ۾ داخلا پاليسيءَ جي. هن مسئلي تي لکڻ جو مقصد به اهو ئي آهي ته جڏهن به مئٽرڪ جي رزلٽ نڪرندي آهي تڏهن اُهي سڀ والدين جن کي اها خبر آهي ته مان هن ڪاليج ۾ آهيان سي مون کان معلومات ۽ طريقا پڇندا آهن. مون کي اهو ڏسي ڏاڍي خوشي ٿيندي آهي ته سٺن اسڪولن مان پڙهي نڪتل بولڊ ۽ هوشيار ڇوڪريون پنهنجن سٺين مارڪن جي وسيلي هن ڪاليج ۾ داخلا وٺنديون آهن، اهڙين ڇوڪرين جا والدين خاص ڪري مائرون پڙهيل هونديون آهن ۽ اهي پنهنجي نياڻين سان گڏ ڪاليج ۾ اينديون آهن ۽ پنهنجي اولاد جي رهنمائي ڪنديون آهن.
هڪ اهم مسئلو اڃا مختلف نوعيت جو آهي جنهن تي لکڻ ضروري آهي جيئن اڄ ڪلهه ماحول ڪجهه اهڙو ٿي ويو آهي ۽ دلين ۾ نفرتون ايتريون ته وڌي ويون آهن ڪو به پاڻ کي ان کان آجو نه رکي سگهيو آهي. تنهنڪري هن سينٽ جوزف ڪاليج ۾ ڊسپلين جي پائيندي ضرور ڪرائي ويندي آهي. داخلا وٺڻ وقت ايتري ته رش ٿيندي آهي جو ان کي قابو ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. انهن سببن جي ڪري هت ڪي پابندي به لڳل آهن. جيئن ته مردن کي اجازت نه هوندي آهي ڪاليج ۾ اندر اچڻ جي، صرف اُهي مرد اندر اچي سگهن ٿا جن جون نياڻيون شهر کان ٻاهر ويل آهن ۽ هنن وٽ اوريجنل مارڪ شيٽ آهي. داخلا وقت اهو به ڏٺو ويو آهي ته ماڻهو فجر جي نماز به هت اچي سڀ پڙهندا آهن ۽ لائين ۾ انهن جون ڌيون بيٺيون هونديون آهن. ڪاليج جو دروازو کلڻ کان اڳ ٻاهر ايتري رش هوندي آهي جو ٽريفڪ جام هوندي آهي. توهان يقين ڪندو ته ان وقت ڊسپلين ٽوڙڻ وارا پنهنجي وڏماڻهپي ڏيکارڻ وارا صرف سنڌي هوندا آهن.خاص ڪري سنڌي ڪامورو ته اصل آپي کان ٻاهر هوندو آهي. رڙيون ڪري پيو ٻڌائيندو آهي ته مان اڻويهين گريڊ يا ويهين جو آفيسر آهيان پوءِ ڀلا مان گيٽ تي ڇو بيهان؟ مون کي ياد آهي ته اهڙي قسم جو هڪ آفيسر گيٽ جي چوڪيدار کي ڌڪا ڏيندو روب ڄمائيندو اندر داخل ٿيو ۽ سختي سان ڳالهائي اهو باور ڪرائڻ جي ڪوشش ڪرڻ لڳو ته هو ڪنهن ڊپارٽمينٽ ۾ ارڙهين گريڊ جو ڊپٽي سيڪريٽري آهي. اُت ڊيوٽيءَ تي ويٺل استاد جيڪا ويهين گريڊ جي پروفيسر هئي تنهن ان کي اهو احساس ڏيارڻ جي ڪوشش ڪئي ته توهان اگر ارڙهين گريڊ جا ڊپٽي سيڪريٽري آهيو ته مان ويهين گريڊ جي پروفيسر آهيان. ٻين گروهن جا ماڻهو قاعدي قانون جي پابندي ڪندا آهن. ڪڏهن به اهو ٻڌائڻ جي ڪوشش نه ڪندا آهن ته هو ڪير آهن. ها پر، پري کان ظاهر ٿيندو آهي جيڪو اُٻهرو هجي جلدي ۾ هجي. جذبات ۾ هجي معنيٰ ته اُهو سنڌي آهي. اهڙا ڪجهه واقعا هر سال ضرور ٿيندا آهن ۽ پوءِ اسان جي اسٽاف روم ۾ نفرت سان انهن جو ذڪر ٿيندو آهي ته سڀ سنڌي اهڙا آهن. ٻي اهم ڳالهه جنهن جو مون کي ڏاڍو ڏک ٿيندو آهي ته جنهن وقت داخلا پاليسي ظاهر ٿيندي آهي، اخبارن جي ذريعي پورو پروگرام ايندو آهي تڏهن ڪيترا سنڌي والدين ان جي پرواه نه ڪندا آهن. داخلا جون تاريخون گذرڻ کانپوءِ پيا ڪوشش ڪندا ۽ پنهنجي مجبوري اها ٻڌائيندا ته اسان ته سوچيو پئي ته اسان جي ٻارن ته سٺيون مارڪون کنيون آهن تنهنڪري داخلا ته ملي ويندي! اها ڳالهه هو سوچيندائي نه آهن ته وقت تي نه ايندا ته پوءِ داخلا ڪيئن ملندي؟ ڏک جي ڳالهه آهي ته اهڙين ڇوڪرين جون مارڪون اهڙيون ته سٺيون هونديون آهن جو وقت تي اچڻ سان ميرٽ تي انهن کي داخلا ملي سگهي پئي پر ٿوري لاپرواهيءَ جي ڪري انهن کي تڪليف ڏسڻي ٿي پوي...... اهڙا والدين ۽ ٻيا اهي والدين جن کي مارڪن جي ڪميءَ جي ڪري داخلا نه ملندي آهي. اهي وزيرن ۽ وڏن ڪامورن جون سفارشي چٺيون کڻي ايندا آهن. هيءَ ڳالهه به مان اهڙن والدين کي سمجهائڻ چاهيان ٿي ته اهڙين سفارشي چٺين جي ڪابه اهميت نه هوندي آهي اهڙيون چٺيون هر ٻئي ماڻهوءَ وٽ هونديون آهن. جيڪڏهن ڪو وڏو ماڻهو اوهان جو سفارشي آهي ته اهو پاڻ اوهان لاءِ سڌي سنئين ڪوشش ڪندو؟ صرف سفارشي چٺي لکي اوهان کي ٽرکائي ڪونه ڇڏيندو.
هي تعليمي ادارا جيڪي وڏي نانءَ وارا آهن سي سڀ سنڌ جا تعليمي ادارا آهن. هي ادارا گهڻو ڪري پاڪستان ٺهڻ کان به اڳ جا ٺهيل آهن. جيڪو به اهم ادارو آهي ان جو بنياد رکڻ وارا سنڌي مسلمان، هندو، پارسي ۽ ڪرسچن هئا. ٻيا جيڪي نوان تعليمي ادارا کليا آهن اُهي به چڱا آهن. پر اُنهن جون فيون تمام ڳريون آهن. هي ادارا ڪمرشل بنيادن تي ڪم ڪن ٿا. باقي هي جيڪي پراڻا تعليمي ادارا آهن جن ۾ خاص ڪري جيڪي اسڪول شامل آهن انهن جون فيون ۽ ٻيو خرچ تمام مناسب هوندو آهي. سنڌي والدين کي کپي ته هو پنهنجي اولاد کي بهتر کان بهتر تعليمي ادارن ۾ پڙهائين جيئن انهن جو بنياد مضبوط ٿئي. ٻار جو بنياد مضبوط هوندو ته اڳتي هلي ان کي پڙهائيءَ ۾ گهڻي دلچسپي ٿيندي. بهتر ماحول ۾ بهتر تعليمي ادارن ۾ پڙهندڙ ٻار اڳتي هلي مقابلي جي ميدان ۾ ڪڏهن به ناڪام نه ٿيندا. اهي پنهنجي زندگي ٺاهڻ لاءِ جدوجهد ڪندا رهندا.

خميس 26 آگسٽ 1993ع