بهاري سنڌين جي لاءِ آفت
بهاري ڪنهن به طريقي سان پاڪستاني نه آهن ان ڳالهه ۾ شڪ شبهي جي گنجائش ئي نه آهي باقي هاڻ جو اسلام جي نالي پٺيان چيو پيو وڃي ته جيڪو به مسلمان آهي دنيا جي ڪهڙي به ڪنڊ ۾ رهي ٿو ان کي پاڪستان ۾ خاص طرح سنڌ ۾ اچڻ جو پورو پورو اختيار ۽ حق آهي. اهڙين غلط ڳالهين ۽ حقن کي قانوني طور ملڪ جي اعليٰ عدالتن ۾ چئلينج ڪري ثابت ڪري سگهجي ٿو ته بهاري ڪنهن به صورت ۾ پاڪستاني نه آهن ۽ نه وري مسلماني جي ناتي هو هت پاڪستان ۾ اچڻ جو حق رکن ٿا. اعليٰ عدالتن ۾ وڃي رٽ داخل ڪرڻ ڪو ڏکيو ڪم نه آهي. ڀلا اهڙي همت اسان اڃا ڇو نه ڪئي آهي. صرف ميٽنگون ڪري اخباري بيان ڪڍڻ سان اسان اڄ تائين ڪجهه به حاصل نه ڪري سگهيا آهيون ته پوءِ ڇو نه اعليٰ عدالتن ڏانهن رخ ڪجي . .
اسان وٽ سنڌ جي هڏ ڏوکين ۽ ڄاڻو وڪيلن جي ڪا به ڪمي ڪانهي. ان سلسلي ۾ رسول بخش پليجو، عمر ميمڻ، حفيظ قريشي ۽ يوسف لغاري جهڙا هڏ ڏوکي ۽ ماهر قانوندان سنڌ جي حوالي سان هن ڪيس کي ڀرپور طريقي سان پيش ڪري سگهن ٿا . . . . .
بهارين جي خلاف ڪيل هڙتالون هميشه ڪامياب رهيون آهن. سنڌ جي عوام مڪمل ساٿ ڏنو آهي پر اهڙي قسم جون هڙتالون ان وقت اهميت وڃائي ويهن ٿيون، جڏهن وڏا وڏا ليڊر ۽ جماعتون ماٺ ڪري ڪنڊ ٿيون وسائين. عوام ته متحد آهي پر ليڊر ڇڙوڇڙ . . . . . حالانڪ عوام جو فيصلو اصل طاقت هوندي آهي جيڪا ڪوٽن جا ڪنگرا به لوڏي ڇڏيندي آهي. عوام ته باشعور آهي، عوام ته متحد آهي. عوام قربانيون ڏيڻ لاءِ تيار آهي پر ڇا ڪجي هنن ليڊرن کي جيڪي ناني ڳوٺڙو ٺاهيو ويٺا آهن. پنهنجي خول مان پنهنجن ٻرن مان ٻاهر ئي ڪو نه ٿا نڪرن. اليڪشن جي ڏينهن ۾ سنڌ جي حقن جي ڳالهه ڪري ووٽ وٺندڙ هنن سڀني سياسي ليڊرن جي وٺ ڪرڻ گهرجي. . . . . .
اهي پارٽيون اهي نمائندا جن کي سنڌ جي عوام اکيون بند ڪري پنهنجو سمجهي ووٽ ڏنو آهي انهن کي به سنڌ جي عوام جي خواهشن ۽ سوچن جو احترام ڪرڻ گهرجي. اها ته سنئين سڌي ڳالهه آهي ته جن ماڻهن عزت ۽ مان سان ووٽ ڏنو ميمبري ۽ وزارتون ڏياريون انهن جي ڳالهه ڪرڻ انهن جي سوچن جي ترجماني ڪرڻ اهڙن ماڻهن جي تحفظ لاءِ پاڻ پتوڙڻ انهن وزيرن ۽ ميمبرن جو اخلاقي توڙي قانوني فرض آهي. ائين چوڻ سان ڪا قيامت ڪو نه ايندي ته بابا جن ماڻهن مون کي ووٽ ڏنو آهي اُهي هي سڀ ڪجهه چاهين ٿا. . . . پر افسوس جي ڳالهه اها آهي ته سنڌ جي ووٽ تي کٽندڙ هر ميمبر ايترو ته مفاد پرست آهي جو تاريخ ۾ اهڙو ڪو مثال مشڪل سان ملندو. هڪ مفاد پرست به قومن جو ٻيڙو ٻوڙيندو آهي پر جڏهن سڄو ٻيڙو ئي ٻڏل هجي ته پوءِ اهڙو ئي حال ٿيندو آهي جهڙو اڄ ڪلهه اسان جي سنڌي قوم جو آهي . . . .
ڪيڏا نه ويل وهي ويا سنڌين مٿان. ڇا ته قتل عام ٿيا پر ڪنهن به وڏي سنڌين جو ساٿ نه ڏنو ۽ نه وري ڪنهن لٿل چني کي ٻيهر مان ڏنو. چون ته اسان وفاق پرست آهيون سنڌي مرن يا ڪُسن انهن جي ڳالهه ڪرڻ اسان نه ڄاڻون ائين ڪرڻ سان اسان قوم پرست ٿي وينداسين. هنن وفاق پرستن کان ڪير اهو ته پڇي ته سائين جن توهان کي ووٽ ڏنو انهن جي مدد ڪرڻ انهن جو تحفظ ڪرڻ انهن جي ڳالهه ڪرڻ توهان جو پهريون ۽ آخري فرض آهي. هڪ مرندڙ جهڙندڙ بي گهر ماڻهو اهو نه ٿو ڄاڻي ته توهان قوم پرست آهيو يا وري وفاق پرست، هو صرف توهان کي پنهنجو محافظ بڻائي توهان کان پنهنجا بنيادي حق ٿو گهري. هوڏانهن وري جيڪي پاڻ کي چوائين قومپرست سواءِ چند کي ڇڏي سڀ ڌاڙيل، رهزن، پنهنجن ئي ماڻهن کي مارڻ ۽ ڦرڻ وارا.
منهنجا پيارا سنڌ واسيو مون کي خبر آهي ته سچ چوڻ ڪيڏو نه وڏو گناهه آهي اسان وٽ، پر ياد رکجو جيستائين اسان پنهنجن کي پرکي انهن جا عيب ثواب ظاهر نه ڪنداسين يقين ڪريو اسان هڪ اهڙي ڌٻڻ ۾ وڃي ڦاسنداسين جيڪا اسان کي پاڻ ڏانهن ڇڪي هميشه غرق ڪري ڇڏيندي. هن ائٽمي سائنسي ۽ سجاڳي واري دور ۾ اسان اگر پنهنجن جا عيب ڍڪيا، انهن کي تحفظ ڏنو جن اسان کي ڪاپاري ڌڪ هنيو آهي ته پوءِ شايد اسان جي نجات جا سڀ رستا بند ٿي ويندا. اميد ته ڪونهي پر مان شاه لطيف جي حوالي سان ڪڏهن ڪڏهن ائين به سوچيندي آهيان جيئن شاهه چيو آهي ته:
اگهي ته پاءُ نه ته مڻن کي ئي موٽ
مڻن جيڏا اڻ ميا سنڌين مٿان هي ظلم ڪندڙ پنهنجو ضمير وڪڻندڙ هي چڱا، مان، عزت وارا ميمبر وزير اگر هن ويل به هڪ پاءُ جيڏو به سنڌي قوم مٿان ٿورو ڪن ۽ گهٽ ۾ گهٽ بهارين جي اهم مسئلي تي هو متفق ٿين. ائين ڪرڻ سان شايد هو پنهنجا ڪيل گناهه ڌوئي سگهن. هو سنڌي عوام سان گڏجي هڪ مضبوط پليٽ فارم ٺاهي حڪومت وٽ منظم احتجاج ڪن ۽ هو سنڌ اسيمبليءَ ۾ گڏجي هڪ متفق قرارداد پاس ڪرائي وڃن ته بهاري هن موجوده پاڪستان جا رهواسي ڪنهن صورت ۾ ناهن ۽ نه وري انهن کي هت پاڪستان ۾ اچڻ جو حق آهي. ڪاش منهنجون هي لکيل سٽون سچ ٿي پون، ڪاش ائين ئي سڀ ڪجهه ٿي وڃي جو ماڻهن کي ڏندين آنڱريون اچي وڃن ته هي سڀ ڇا ٿي ويو. . . . . .
سچ به ته اهو آهي ته انهن بهارين پاڪستان کي ۽ سنڌ کي ڏٺو ئي نه آهي، اهي بهاري جن نه هت جنم ورتو آهي ۽ نه ڪا وري انهن جي ڪا پيڙهي هتي دفن آهي، اهي هن پاڪستان جا يا سنڌ جا وارث ڪيئن ٿا ٿي سگهن؟ سنڌين کي هميشه اهو سبق ڏنو ويندو آهي ته اهي بنگلاديش جي حالتن مان سبق پرائين، چڱو سائين سنڌي سبق ياد ٿا ڪن، اصل پڪو ياد ٿا ڪن هاڻ جيڪڏهن بنگلاديش جي حالتن جو بغور مطالعو ڪيو وڃي ته اها ڳالهه ظاهر آهي ته انهن بنگالين جن کي هميشه غدار ۽ ڪافر سڏيو ويو ۽ بهارين کي محب وطن ۽ مسلمان ڪوٺيو ويو. انهن بهارين مسلماني جي ناتي سان بنگالين جي مٿان ظلم ۽ قهر جي انتها ڪري ڇڏي. . . . . . جڏهن حساب ڪتاب جو وقت آيو ۽ بنگلاديش ٺهي ويو ته سڀني ڏٺو ۽ تاريخ جو وڏو سچ به اهو ئي ثابت ٿيو ڇو ته بنگالي اصل وارث هئا ان ڌرتي جا، انهن جي ان حقداريءَ کي ڪير به ختم ڪري نه سگهيو ۽ اهي بهاري جن کي اصل پاڪستاني ۽ محب وطن چيو ويو هو اهي وڃي ڪيمپن ۾ ويٺا . . . . . حساب ڪتاب ڪرڻ مهل انهن بهارين جو ڪجهه به نه نڪتو ۽ اصل وارث بنگالي ئي ثابت ٿيا.
اهڙي طرح سنڌ ۾ به اهو ئي ٿئي پيو. جيڪڏهن حالتون بدليون ۽ ڪو اڻ وڻندڙ ماحول پيدا ٿيو ته پوءِ نقصان ڪنهن جو ٿيندو؟ سنڌين کي بنگالين وانگر ماري ته سگهجي ٿو، تباهه برباد ڪري ته سگهجي ٿو پر سنڌين جو حق ۽ مالڪي هن ڌرتيءَ تان ختم ڪري نه ٿي سگهجي. حساب ڪتاب مهل اها ئي بنگلاديش واري حالت وڃي بيهندي . . . . . هاڻ ڀلا اهڙين حالتن مان ڪنهن کي سبق پرائڻ گهرجي. سنڌين کي يا وري ٻين گروهن کي جيڪي دهشت گردي جي بازار گرم ڪيو ويٺا آهن. . . . .
ڪارونجهر کان وٺي ڪياماڙيءَ تائين سنڌ سنڌين جي آهي. جيءَ ۾ جايون ڏنيون پنهنجو الهه تلهه قربان ڪيو آهي، انهن آيلن مٿان جيڪي سنڌ ۾ اچي آباد ٿيا، فرق اهو آهي ته جيڪي هن ڌرتي واسين جهڙا ٿي ويا، پنهنجي شناخت هن ڌرتيءَ جي حوالي سان قائم رکندا آيا ته انهن کي ئي هن ڌرتيءَ قبول ڪيو آهي. هاڻ هي پهريون دفعو اونڌي گنگا پئي وهي ته ٻاهران آيل ماڻهو هن ڌرتي واسين جهڙا ٿيڻ بجاءِ چاهين ٿا ته سائين هتان جا اصل باشندا انهن جهڙا ٿي وڃن. پنهنجي صدين جي ثقافت ۽ تهذيب ڇڏي اُنهن آيلن گروهن جي تهذيب کي پنهنجو ڪن. هي آيل گروهه بجاءِ هتان جي وارثن جو احسان مند رهي، هو پاڻ کي وڏو اعليٰ نه آهي الاهي ڇا ڇا ٿو معتبر خبر سمجهي. هن آيل گروهه لنگوٽين وارا، هندستان جي ڳوٺن واهڻن، ڪسبن ۽ نالين مٿان رهائش اختيار ڪرڻ وارا هت اچي پاڻ کي شهري تهذيب وارا خبر نه آهي ڇا ڇا ٿا سمجهن. هنن جون ڳالهيون اهو احساس ڏيارينديون آهن ته هو سڀ هت اچڻ کان پهرين اهڙي ته ترقي يافته ۽ ائٽمي دور ۾ رهندا هئا جت سڀ ڪم ريموٽ ڪنٽرول تي ٿيندا هئا.
بهارين جو مسئلو به اهو ئي آهي ته هو قاتل رهزن ۽ بي حس گروهه آهي. پنهنجي مفاد پٺيان هو پنهنجو پرائو الهه تلهه سڀ ڪجهه ناس ڪري سگهن ٿا. هو ايترا ته شر پسند آهن جو هو گهڙي پل ۾ خالي دٻن ۾ ڪن ڪچري کي جمع ڪري بم ۽ ٻيو تباهي وارو سامان ڪجهه ئي منٽن ۾ ٺاهي سگهن ٿا.
هاڻ هي وقت بيان بازي ۽ ميٽنگن جو نه آهي. هاڻ گڏجي متحد ٿي پنهنجي همت سان اهو دروازو بند ڪرڻو آهي جنهن جو دروازو اوڏوهي کاڌل ۽ ڪمزور ديوارن تي بيٺل آهي. هاڻ اسان جي ذهني ۽ جسماني قوت ئي هن درديوارن جو بچاءُ ڪري سگهي ٿو. هن بچاءُ لاءِ ڪي ٻه ٽي هٿ ڪافي نه آهن پر سڄي قوم جي مضبوط طاقت ئي ڪجهه ڪري سگهي ٿي. ڪاش هن ڌرتيءَ جا ميمبر، وزير، ڪامورا، استاد، شاگرد، هاري، مزدور هڪ ٿي پون ۽ اهو ڪجهه ڏيکارين جو حيرانيءَ وچان سڀڪو چوي، ڏسو ته سي سڀ سنڌي هڪ ٿي ويا، گڏ ٿي ويا، اهو ڪجهه ڪري ويا جو تاريخ جي ورقن ۾ امر ٿي ويا.”
آچر 10 جنوري 1993ع