ڏکن پويان سُک
هي احساسن ڀريو هانو ۽ هيءَ ڏکن سکن سان ڀريل دل آخر ڪنهن وٽ نه آهي. هڪ سج ٻه پاڇا جي چواڻي هر انسان جي جيون ۾ لاهيون چاڙهيون آهن. ڪهڙو به انسان هجي، ڪيتري به اوج تي هجي. ڪيترو به خوش هجي، اها دعويٰ نه ٿو ڪري سگهي ته هن غم نه ڏٺا آهن..... هيءَ دنيا ۽ ان ۾ رهندڙ انسان آهن ئي غم ۽ تڪليف ۾ حقارت ۾ بغاوت ۾ ڌڪار ۾. پنهنجي سمجهه عمل ۽ قول سان ئي آسانيون ۽ خوشيون حاصل ڪري سگهبيون آهن. تڪليف ۽ غم ته ڳچيءَ ۾ پيا هوندا آهن. خوشيون ته دروازن تي دستڪ ڏيڻ بنائي لنگهيو وڃن. اگر ڪي خوش قسمت آهن جن جي درن تي خوشيون پاڻ لنگهي ٿيون اچن ته پوءِ باقي ٻيو ڇا کپي اُنهن کي. گهڻا انسان ويچارا ته خوشين سڪون ۽ آرام جي پٺيان ڊوڙندا ٿا وتن اُنهن جو دڳ وٺي انهن کي روڪڻ جي ڪوشش ڪن ٿا. تڏهن ته مسين مسين انهن کي ڪجهه حاصل ٿئي.
هيءَ زندگي جيڪا هڪ دفعو ٿي ملي. هن زندگيءَ ۾ هڪ هٿين پيرين، سالم رکندڙ مڪمل انسان پنهنجي لاءِ عميق گهراين مان به موتي چونڊي ايندو آهي. زندگيءَ جي وهندڙ وهڪري ۾ موتين وانگر وکريل هي سڀ سوچون ۽ احساس، انسان کي ڪڏهن بلندين تي کنيو وڃن ته ڪڏهن وري سنئون سڌو اچي پٽ تي ڪيرائين. هي سوچون ۽ آئينده زندگي سُکي گذارڻ جا منصوبائي سهارو آهن ڪيترن زندگين جا هن جهان. ۾ انسان ويچارو جيڪر هن دنيا ۾ اچڻ ئي نه ٿو چاهي. هٿين خالي رڙيون واڪا ڪندو. احتجاج ڪندو جڏهن هو اچي ويندو هن دنيا ۾ ته پوءِ هن دنيا جا رنگ روپ پسي اصل اهڙو موهجي ويندو آهي ته پوءِ هن دنيا کي ڇڏي وڃڻ جو تصور ئي هن لاءِ هيبت ناڪ ۽ ڏکوئيندڙ هوندو آهي. انسان ويچارو هن دنيا ۾ اچڻ ۾ راضي، نه وڃڻ ۾ راضي. ڪيترو به پوڙهو هوندو، سو بيماريون هوندس، آس پاس وارا پنهنجا پرايا سڀ بيزار هوندس ته به هو جيئڻ چاهيندو آهي. مري هيءَ دنيا ڇڏڻ ڏاڍو ڏکيو مرحلو آهي...... ها ڪي ماڻهو وقت کان اڳ مري ويندا آهن يا وري پاڻ کي ماري ڇڏيندا آهن. اهي اهو قسم آهي انسانن جو جن ۾ قوت برداشت گهٽ هوندي آهي. زندگي گذارڻ جا معاشي وسيلا، پيار محبت ۽ پنهنجائپ انهن کي گهٽ ميسر هوندي آهي. هو زندگيءَ جي وهڪري ۾ بي همت ئي ڊهي پوندا آهن......زندگيءَ جي اجهاڳ سمنڊ ۾ مرڻ وارن کان جيئڻ وارا گهڻا، ان ڪري ڳالهه به ڪجي جيئڻ وارن جي........
زندگي گذارڻ ۽ سڪون آرام واري زندگي گذارڻ هر ڪو چاهيندو آهي، پر چاهڻ ۽ نه چاهڻ سان ڇا حاصل؟ انسان اڪيلو پنهنجي سوچ معيار سان حالتن سان مقابلو ته ڪري سگهي ٿو پر اڪثر ٻين جي چوڻ ۾ احترام ۾ پنهنجي زندگي اهڙي طريقي سان نه ٿو گذاري سگهي. جهڙي هوگذارڻ چاهي ٿو. انسان جا انسان سان تعلقات، حق ۽ واسطا پنهنجو گهر، مٽ مائٽ، اوڙو پاڙو ويندي هن وسيع دنيا تائين انسان هڪ ڳنڍ ۾ ٻڌو پيو آهي. هاڻ اها ڳالهه ظاهر آهي ته انسان ئي انسان جو ويري ۽ دوست آهي. انسان پنهنجي عقل سمجهه سان ئي زندگي گذاري اهو ثابت ڪري سگهي ٿو ته دنيا ۾ دوست همدرد گهڻا آهن ۽ ڏکوئيندڙ گهٽ، برداشت ۽ درگذر جو مادو نه صرف انسان کي سڪون ٿو ڏيئي پر سندس زندگي به آسان بڻائي ٿو ڇڏي. موت هڪ اٽل حقيقت آهي. موت معنيٰ هن دنيا مان هميشه لاءِ پنهنجي پيارن کان جدا ٿي وڃڻ. دنيا ته اڳ کان اڳري ٿي پئي هلندي. صرف اهو هڪ انسان هن دنيا کان جدا ٿي ٿو وڃي. ان ڪري اگر ان پنهنجي قول عمل سان سٺي زندگي گذاري هوندي. چئن ماڻهن کي ڪم آيو هوندو، ڏک سُک ۾ پنهنجن پراون سان شريڪ رهيو هوندو ته دنيا ۾ ڪجهه، عرصي تائين نالو قائم رهندس.... ڪي انسان اهڙا جاودان ڪم ڪري ويندا آهن جو تاريخ ۾ اُنهن جو نالو هيشه لکيو ويندو آهي. هر ماڻهو هن فاني دنيا ۾ به لافاني ٿي ويندا آهن.......
جڏهن مري وڃڻو آهي، هن دنيا کي ڇڏڻو آهي ته پوءِ هي جڳڙا فساد ڇا جي لاءِ؟ اڄ ڪلهه پنهنجائپ ۽ محبت رهي ناهي، ڪوبه ڪنهن جي ذميداري کڻڻ لاءِ تيار ناهي. دوستي رشتيداري نه ڇڏيو پر هڪ ابي امان جي اولاد ۾ به پيار محبت ۽ احساس ذميداري ناهي رهي. هڪ لکندڙ پنهنجي قلم جي حوالي سان امين ٿي انسان جي ڏکن ۽ ڪوتاهين جو ذڪر ٿو ڪري ته پڙهندڙ اهو ٿا سمجهن ته شايد اهي سڀ ڳالهيون ۽ واقعا لکندڙ جا پنهنجا آهن. لکندڙ هميشه واقعا پنهنجي ذات سان ڪي حوالا ڏيئي لکندو آهي ۽ پوءِ مسئلا پيدا ٿي پوندا آهن.... ائين به ٿي سگهي ٿو ته لکندڙ پنهنجا مسئلا ٻين جا حوالا ڏيئي لکي ٿو ۽ اهڙي طرح پنهنجي اندر جي باهه ڪڍي ٿو..... ڪو لکندڙ سڌو سنئون پنهنجون حالتون ۽ وارتائون لکي ڇڏيندو آهي. اهو سڀ ڪجهه لکڻ جو مقصد اهو نه هوندو آهي ته ڪو پڙهندڙن جون همدرديون حاصل ڪجن يا وري ويچارو ٿي ويهجي، مان ڇا پر هر سمجهدار ماڻهو اها ڳالهه دعويٰ سان چئي سگهي ٿو ته هر کلندڙ چهري جي پٺيان سوين غم هوندا آهن هر خوشحال ماڻهوءَ جي جدوجهد ۾ ايترا مرحلا به آيا هوندا جو اُن جو جيئڻ ئي عذاب هوندو آهي. طعام ۽ ست رڇيون کائڻ وارن به اهڙو وقت ضرور ڏنو هوندو جو رکي ٽڪر کائڻ لاءِ به محتاج هجن..... دراصل پنهنجي زندگيءَ جي حالتن کي لکڻ سان ٻين انسانن جي همت افزائي ٿئي ٿي. هيءَ دنيا ڪر کڻي مان شان سان زندگي گذارڻ وارن جي آهي. خوش ٿي ڪر کڻي، جبلن جيڏن غمن کي پوئتي اُڇلي خوش ٿي گذارڻ وارن جي هيءَ دنيا آهي. پنهنجن تڪليفن تي پنهنجي ڪاميابي جي ڏاڪڻ ٺاهي هلندڙ جي هي دنيا آهي. ڏکائتو ٿي، ويچارو ٿي ويهڻ وارا هن دنيا جي هل ۾ ڇيڀاٽجي ويندا آهن. عزت ۽ احترام وڃائي ويهندا آهن.
جيئڻ جو احوال جيئڻ وارن کان پڇيو،
جلائي پاڻ کي
رک به ڇڏي آ جن اڏائي.
آچر 1 مارچ 1992ع