گل حسن ڪلمتي: ڪجهہ تاثر
گل حسن سان ذاتي طور منھنجو ڪو ويجهو تعلق نہ هو. بس ساڻس مختلف ادبي پروگرامن ۾ ڪي مختصر ملاقاتون ۽ فون تي ڪجهہ ڀيرا ڳالھہ ٻولھہ ٿي هئي. هن مون کي پنھنجو ڪتاب عشق جون ڳليون موڪليو هو. هو ڪراچي يونيورسٽي ۾ مون کان ڪجهہ سال جونيئر هو. اتي سندس تعلق بي ايس او ۽ نيشنل اسٽوڊنٽس فيڊريشن جهڙين ترقي پسند شاگرد تنظيمن سان هو. اهڙي ريت هڪ ترقي پسند قوم پرست نڪتہ نظر هئڻ سندس لاء هڪ فطري ڳالھہ هئي.
گل حسن سان منھنجو واسطو هن ريت بہ ٺھيو ٿي تہ جيتوڻيڪ سندس تعلق گڏاپ ۽ ملير سان هو پر سندس پھرين نوڪري موسالين لياري جي اسڪول ڏيپچند ٽي اوجها ۾ پرائمري ماستر طور هئي. اهو اسڪول هڪ لحاظ کان منھنجو الما ماتر رهيو ۽ مون پرائمري جا چار درجا هتان تعليم حاصل ڪئي هئي. هتان پوءِ هو حڪيم بلوچ جي دور ۾ ڊسٽرڪٽ ڪائونسل ۾ هليو ويو.
گهمڻ ڦرڻ گل حسن جي شخصيت جو لازمي جز هو. رڳو بلوچستان ۽ سنڌ جا مختلف علائقا نہ پر هن پاڪستان جي مختلف ڏکين علائقن ۾ مھم جوئيون بہ ڪيون. مون گهڻو عرصو اڳ سندس ڪتاب برف جو دوزخ پڙهيو هو. اهو سندس چترال جي سفر متعلق آهي جنھن ۾ زبيدہ ڀرواڻي بہ ساڻس گڏ هئي. اهي ٻيئي اتي رستي بند هئڻ ڪري ڪيترن ڏينھن تائين برف ۾ ڦاٿل رهيا هئا. هن پنھنجي ان تڪليف، ڪيفيت ۽ صورتحال کي تفصيل سان بيان ڪيو آهي.
گل حسن کيس صدارتي ايوارڊ نہ ملڻ تي بہ ڏکويل هو. سندس چوڻ هو تہ ملير جي اسسٽنٽ يا ڊپٽي ڪمشنر پاران سندس نالو تجويز ڪيو ويو هو ۽ ثقافت جي سيڪريٽري پڻ اها ڳالھہ ڪئي هئي تہ انھن ان تجويز کي منظور ڪري اڳتي وڌايو هو پر اهو ايوارڊ ڏيڻ وفاق جو ڪم هو ۽ اتي شايد ان نالي کي تبديل ڪيو ويو.
آئون سمجهان ٿو تہ گل حسن کي ايوارڊ نہ ملڻ جو هڪ اهم ڪارڻ سندس بحريا ٽائون خلاف انڊيجينيئس الائنس يا مقامي ماڻھن جي اتحاد ٺاهڻ ۾ اڳڀرو ۽ سرگرم رهڻ بہ آهي جنھن جي ڪري مٿس گهڻا ڪيس بہ ٺاهيا ويا.
گل حسن جو ڪراچي جي تاريخي جاين ۽ سامونڊي ٻيٽن وغيرہ جي حوالي سان گهڻو ڪم ٿيل آهي پر آئون سمجهان ٿو تہ سندس ڪم جو مرڪزي نڪتو ملير جي ماحوليات هو. بحريا ٽائون ۽ ٻين تعميراتي رٿائن رڳو ملير جي ڳوٺن ۽ ڳوٺاڻن کي متاثر نہ ڪيو آهي پر ان سان اتان جا وڻ ٽڻ، پاڻي جا ذخيرا، تاريخي ماڳ ۽ ٻي جيوت بہ متاثر ٿي رهي آهي.
گل حسن تاريخ سان گڏ ٻين گهڻن پاسن تي ڪم ڪيو آهي. علمي ۽ ادبي ڪم سان گڏ خاص طور ملير جي ماحوليات جي حوالي سان سندس ڪم جي گهڻي اهميت آهي جنھن کي اڳتي وڌائڻ جي ضرورت آهي.