پوري زندگي اڻ پوري جدوجھد
ليکڪ جو واسطو ڏوڪري تعلقي جي ڪچي جي هڪ ڳوٺ قاضي دڙو سان آهي. ابتدائي ڪجهہ سال ڳوٺ ۽ ڀرپاسي جي اسڪولن ۾ تعليم حاصل ڪرڻ کانپوء هو وڌيڪ تعليم لاء لاڙڪاڻو ۽ ميھڙ وغيرہ هليو ويو. ڏٺو وڃي تہ ڪاليج جي پڙهائي دوران کيس ٿوري گهڻي سياسي سمجه هئي پر سندس سياسي سرگرمين جي باقاعدي شروعات ڄامشورو ۾ انجينيئرنگ ڪاليج ۽ سنڌ يونيورسٽي ۾ پڙهائي دوران ٿي.
ليکڪ جيئي سنڌ تحريڪ ۽ جي ايم سيد جي تنظيم ۾ ڪردار متعلق لکڻ ۾ نھايت احتياط کان ڪم ورتو آهي. هڪ لحاظ کان سيد ڏانھن سندس رويو هڪ معتقد وارو آهي. گهڻا ماڻھو اها ڳالھہ ڪن ٿا تہ سنڌ يونيورسٽي ۾ جساف جو ٻين شاگرد تنظيمن ڏانھن هڪ اسھپ وارو رويو رهيو. ليکڪ هڪ جلسي جي ڳالھہ ڪئي آهي جنھن ۾ نذير عباسي کي تنظيم جي صدر شاه محمد شاه ۽ ٻين ڪارڪنن مارڪٽ ڪري ٻاهر ڪڍي ڇڏيو هو. ليکڪ جيتوڻيڪ ان کي صحيح نہ ٿو سمجهي، پر حيرت جھڙي ڳالھہ اها آهي تہ هو پوء بہ ان کي جسٽيفائي ڪري ان جي لاء جواز پيش ڪري ٿو. هو يونيورسٽي ۾ تشدد ۽ هٿيارن کي متعارف ڪرائڻ جي سڄي ذميواري سپاف تي وجهي ٿو جيڪا ڳالھہ مڪمل طور صحيح ناهي ۽ ليکڪ جي جانبداري کي ظاهر ڪري ٿي.
جي ايم سيد جي شاگرد تنظيم تي اثر رسوخ جو اندازو ان ڳالھہ مان لڳائي سگهجي ٿو تہ تنظيم پاران مولابخش لغاري کي صدر جي عھدي لاء بيھارڻ جو فيصلو ڪيو وڃي ٿو، پر کين سيد جو نياپو ملي ٿو تہ شاه محمد شاه کي اهو عھدو ڏنو وڃي. ان ڳالھہ جي باوجود تہ ليکڪ چواڻي ان ڳالھہ جي تصديق بہ نہ ٿي پر پوء بہ شاه محمد شاه کي اهو عھدو ڏنو ويو. هڪ ٻيو مثال ڊاڪٽر حميدہ کھڙو کي محاذ جي اڳواڻي ڏيڻ هو. ان سلسلي ۾ سيد جو موقف اهو هو تہ جيئن تہ تنظيم جي ڪارڪنن جي گهڻائي محدود وسيلن واري آهي ۽ اها وڏين گڏجاڻين ۽ اجلاسن وغيرہ جي خرچ جي متحمل نہ ٿي ٿي سگهي ان ڪري ميڊم کھڙو کي قيادت جي ذميواري ڏني وڃي جنھن وٽ انھن خرچن کي پوري ڪرڻ لاء وسيلا آهن. پر تنظيم ۾ کاٻي ڌر جي ڪارڪنن جي مزاحمت ڪري ان تي عمل نہ ٿي سگهيو ۽ ميڊم کھڙو جيئي سنڌ روڪنگ ڪاميٽي جي نالي سان پنھنجو ڌار گروپ ٺاهيو.
ليکڪ تنظيم اندر ڏوهاري عنصرن جي موجودگي جو پاڻ بہ ذڪر ڪيو آهي ۽ ان سلسلي ۾ جي ايم سيد جي ڳالھين جو حوالو پڻ ڏنو آهي، جنھن ۾ هن تنظيم اندر ڏوهاري ماڻھن جي موجودگي جو ذڪر ڪندي، اهو چيو هو تہ نيڪ مقصدن لاء نيڪ طريقا اختيار ڪرڻ گهرجن. ان جي جواب ۾ انھن ڪارڪنن جو چوڻ هو تہ اهي پنھنجو سڀڪجهہ ڇڏي تنظيم ۾ آيا آهن ۽ اهي جيڪڏهين اهي ڪاروايون نہ ڪندا تہ کائيندا ڪٿان.
تنظيم اندر اختلاف 1976 کان شروع ٿي ويا هئا ۽ مختلف گروه ۽ فرد پنھنجي مٿڀرائپ کي قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيا هئا. ليکڪ چواڻي جيئن تہ سندس واسطو اهڙي سوچ سان هو جنھن ۾ ڪتاب پڙهڻ، نظرياتي بحث ڪرڻ ۽ ڏوهاري سرگرمين کان پري رهڻ هو، ان ڪري سندن مخالف کين بزدل ۽ جدوجھد کان لنوائيندڙ ڪري ليکيندا هئا. ان سلسلي ۾ هن خاص طور بشير قريشي ۽ قادر مگسي جو ذڪر ڪيو آهي.
ليکڪ جو عبدالواحد آريسر سان ويجهو تعلق رهيو. هو گهڻا ڏينھن سندس گهر ۾ بہ ترسندو هو. هن جو آريسر لاء چوڻ آهي تہ هو هڪ سٺو مقرر هو ۽ وٽس دنيا ۽ خاص طور آفريڪا جي قومي تحريڪن متعلق سٺي ڄاڻ هئي. هو ماڻھن کي متحرڪ ڪري سگهندو هو. پر آريسر جي محاذ جي چيئرمين جي حيثيت لاء سندس چوڻ آهي تہ هو تنظيمي ضابطن کي قبول نہ ڪندو هو ۽ بجائي پارٽي جي ادارن ۾ پنھنجي ڳالھہ رکڻ جي هو عام جلسن ۽ پريس بيانن ۾ پارٽي جي پاليسي ڏيندو هو جيڪا ڳالھہ قبولڻ جوڳي نہ هئي.
ان آتم ڪٿا پڙهندي ائين لڳي ٿو تہ پاڪستان پيپلز پارٽي ۽ خاص طور ذوالفقار علي ڀٽو ڄڻ تہ ليکڪ جي حواسن تي سوار آهن. پنھنجي تنقيد ۾ هو ڪو توازن برقرار رکي نہ سگهيو آهي. ان ڳالھہ جي باوجود تہ ليکڪ جو ڪو سڌو سنئون ۽ تنظيمي لحاظ کان پيپلز پارٽي سان ڪو واسطو نہ رهيو آهي پر ڪتاب جو هڪ وڏو حصو انھن جي تنقيد تي مشتمل آهي.
هي آتم ڪٿا جو پھريون حصو آهي جيڪو 1995 ۾ جي ايم سيد جي وفات تي ختم ٿئي ٿو.